SHBA kërkon ekstradimin e hakerit iranian të arrestuar në Mal të Zi

Ministria e Drejtësisë e Malit të Zi ka pranuar më 15 korrik kërkesën e Shteteve të Bashkuara të Amerikës për ekstradimin e shtetasit iranian Amir Barati, konfirmoi për Radion Evropa e Lirë (REL) kjo ministri.

Barati ndodhet në paraburgim ekstradimi pasi u arrestua më 25 qershor në Kotor, në një operacion të policisë malazeze të zhvilluar në bashkëpunim me Byronë Federale të Hetimeve të SHBA-së (FBI).

Avokatja e tij, Milena Knežević, kishte konfirmuar më herët për REL se Barati ndodhet në paraburgim ekstradimi, ndërsa Ambasada e SHBA-së në Podgoricë deklaroi se nuk mund të komentojë detajet e rastit.

Autoritetet amerikane e akuzojnë Baratin për pjesëmarrje në sulme të organizuara kibernetike kundër të paktën 150 universiteteve amerikane, vjedhje të të dhënave konfidenciale dhe pronës intelektuale, duke shkaktuar dëme të vlerësuara në më shumë se 3.4 miliardë dollarë. Sipas aktakuzës, sulmet janë kryer në dobi të Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC).

Sipas avokates së tij, Barati nuk është shtetas i Malit të Zi dhe nuk ka leje qëndrimi të përkohshme apo të përhershme në këtë vend.

Policia malazeze ka bërë të ditur se Barati ka shtetësi iraniane dhe turke.

Lidhja me rastin “Grupi Mabna”

Edhe pse emri i Amir Baratit nuk figuron në aktakuzën publike amerikane kundër të ashtuquajturit “Grupi Mabna” nga viti 2018, të dhënat e publikuara nga policia malazeze përputhen pothuajse plotësisht me elementet e atij rasti.

Në aktakuzën kundër Institutit Mabna në Teheran dhe nëntë shtetasve iranianë thuhet se, në emër të Gardës Revolucionare Islamike, ata kanë kryer sulme kibernetike ndaj më shumë se 320 universiteteve në mbarë botën, prej të cilave rreth 144 në Shtetet e Bashkuara.

Prokuroria amerikane vlerësoi se dëmi i shkaktuar arrinte në rreth 3.4 miliardë dollarë – e njëjta shumë që përmendet edhe në rastin e Baratit.

Asnjë nga nëntë shtetasit iranianë të akuzuar në atë rast nuk është arrestuar apo sjellë para drejtësisë amerikane.

Si zhvillohet procedura e ekstradimit?

Sipas Ligjit për Ndihmën Juridike Ndërkombëtare në Çështjet Penale, të miratuar në vitin 2026, paraburgimi për ekstradim mund të zgjasë deri në marrjen e vendimit përfundimtar për ekstradimin, ndërsa më parë kishte afat të kufizuar.

Shteti që kërkon ekstradimin, në këtë rast SHBA-ja, ka afat prej 40 ditësh për të dorëzuar kërkesën formale. Nëse kjo nuk bëhet brenda afatit, paraburgimi hiqet.

Pas pranimit të kërkesës, Ministria e Drejtësisë e Malit të Zi ia dërgon dokumentacionin gjykatës kompetente, e cila më pas ia përcjell mbrojtjes.

Gjykata cakton një seancë ku shqyrton nëse janë plotësuar të gjitha kushtet ligjore për ekstradim, përfshirë çështjen e shtetësisë, rrezikun e përndjekjes politike, fetare ose racore, shkeljet e mundshme të të drejtave të njeriut, si dhe rrezikun e dënimit me vdekje.

Vendimin e shkallës së parë e merr një trup gjykues prej tre gjyqtarësh, pas mendimit të gjyqtarit të hetimeve. Më pas lënda i dërgohet automatikisht Gjykatës së Apelit.

Nëse gjykata konstaton se nuk ekzistojnë kushtet për ekstradim, personi lirohet. Në të kundërtën, procedura vazhdon përmes procesit të ankesës.

Vendimin përfundimtar, pas vendimit të formës së prerë të gjykatës, e merr ministri i Drejtësisë i Malit të Zi.

Paralelisht me procedurën e ekstradimit mund të paraqitet edhe kërkesë për azil, e cila e shtyn ekstradimin deri në marrjen e vendimit për mbrojtje ndërkombëtare. Nëse azili miratohet, ekstradimi nuk mund të realizohet.

Kundër vendimit të Gjykatës së Apelit mund të paraqitet ankesë kushtetuese në Gjykatën Kushtetuese të Malit të Zi. Edhe pse kjo ankesë nuk e pezullon automatikisht ekstradimin, praktika gjyqësore tregon se në raste të caktuara Gjykata Kushtetuese mund ta pezullojë përkohësisht ekzekutimin e tij deri në shqyrtimin e ankesës.

Bashkëpunimi mes Malit të Zi dhe SHBA-së

Mali i Zi dhe Shtetet e Bashkuara nuk kanë një marrëveshje dypalëshe për ekstradimin, por gjatë viteve të fundit kanë zhvilluar një praktikë të ngushtë bashkëpunimi në procedurat e ekstradimit.

Një nga rastet më të njohura është ai i shtetasit koreano-jugor Do Kwon, i cili u arrestua në Mal të Zi në mars të vitit 2023 dhe, pas një procesi të gjatë gjyqësor dhe vendimit përfundimtar të ministrit të Drejtësisë, u ekstradua në Shtetet e Bashkuara në dhjetor të vitit 2024.