Partitë ruse në Serbi: Statusi i pakicës, ndjenjat pro-ruse dhe llogaritjet politike

Me akuza për bekimin e Patriarkut rus dhe mbështetjen e një zyrtari të lartë të Dumës Shtetërore, në Serbi është themeluar një tjetër parti e pakicës ruse.

I njëmbëdhjeti në radhë – megjithëse komuniteti i pakicës ruse është vetëm i 16-ti më i madh në Serbi dhe ka pak mbi 10,000 anëtarë.

Përfaqësuesi i Partisë së sapothemeluar të Unitetit Ruso-Serb (SRSJ) është Rade Savić nga Smedereva.

Në faqen e internetit të partisë thuhet se qëllimi i saj është të avokojë për ndërtimin e një Serbie të begatë, të heqë dorë nga kandidatura e saj për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe të “forcojë aleancën” me “vëllezërit rusë”.

Megjithatë, nuk përmendet pozita e pakicës kombëtare ruse në Serbi.

«Nëse përvoja është ndonjë mësues, ata ka shumë të ngjarë të mos kenë lidhje me Rusinë, as me komunitetin rus në Serbi», tha për Radion Evropa e Lirë Vuk Vuksanoviq, ligjërues i politikës së jashtme dhe strategjisë së madhe në Departamentin e Studimeve të Luftës në King’s College London.

Partia e Unitetit Ruso-Serb u regjistrua disa ditë para se të shpalleshin zgjedhjet dhe menjëherë filloi të mbledhë nënshkrime për një listë kandidatësh.

Ata nuk iu përgjigjën pyetjeve të Radios Evropa e Lirë në lidhje me statusin e tyre si pakicë, pjesëmarrjen e tyre në zgjedhje dhe ndonjë lidhje të mundshme me Rusinë.

Vuksanović beson se në këtë rast, ekziston një tendencë për të “abuzuar me faktin se një parti, për t’u karakterizuar si parti minoritare, nuk është e thënë të ketë përfaqësues të atij grupi specifik etnik në anëtarësinë e saj ose në listën e saj për zgjedhjet parlamentare”.

“Mjafton që ata të deklarojnë në programin dhe statutin e tyre se mbrojnë të drejtat e atij komuniteti”, vëren ai.

Sipas ligjit, partitë e pakicave kanë një rrugë më të lehtë drejt vendeve parlamentare në zgjedhjet serbe, në mënyrë që pakicat kombëtare të mund të marrin pjesë në mënyrë të barabartë në jetën politike.

Ata regjistrohen më lehtë, kandidojnë për poste më lehtë dhe pragu i përgjithshëm zgjedhor prej tre përqind nuk zbatohet për ta.

“Një fenomen që është vërejtur prej vitesh është se në çdo zgjedhje kemi abuzime të këtyre rregullave zgjedhore”, tha për Radion Evropa e Lirë Dragan Popović, drejtor i Qendrës joqeveritare për Politikë Praktike.

Ai gjithashtu beson se në rastin e një partie të re që e deklaron veten si pakicë ruse, ka indikacione për abuzime të rregullave zgjedhore dhe pozicionit të privilegjuar që gëzojnë partitë e pakicës.

“Në mungesë të informacionit të besueshëm, ne mund të spekulojmë vetëm, por mua më duket vërtet se këta janë ‘sipërmarrës’ vendas që punojnë kryesisht për përfitimin e tyre dhe ndoshta kanë ndihmën e autoriteteve serbe”, thotë ai.

Nuk është e vetmja parti e pakicës ruse që po përgatitet për zgjedhjet. Më 17 shtator, Komisioni Republikan i Zgjedhjeve (REC) njoftoi listën e Partisë Ruse, e cila më parë ishte përballur me akuza nga opozita dhe disa OJQ se ishte një satelit i qeverisë dhe se paraqitja e saj si parti e pakicës ishte një abuzim me ligjet zgjedhore.

Radio Evropa e Lirë nuk ka marrë asnjë koment për këto akuza prej tyre, as nga Partia Progresive Serbe në pushtet.

Çfarë dihet për partinë e re?

Selia e Partisë së Unitetit Ruso-Serb është e regjistruar në Beograd.

Kryesohet nga atleti Rade Savić, kampioni botëror dhe evropian i Serbisë në powerlifting.

Në mesin e anëtarëve janë inxhinieri mekanik nga Smedereva Slobodan Davidoviq, avokati nga Beogradi Stefan Maljkoviq, profesoresha e sportit dhe edukimit fizik Sllavica Stijoviq nga Mitrovica e Veriut në Kosovë dhe kardiologu Marko Shamanoviq.

Rastësisht, kreu i kësaj partie, Rade Savić, është gjithashtu përfaqësues i Shoqatës së Qytetarëve të Serbisë Perëndimore, e cila ekziston që nga maji i vitit 2025.

Sipas të dhënave nga Agjencia e Regjistrave të Biznesit (APR), kjo shoqatë merret, ndër të tjera, me mbrojtjen e mjedisit, punën humanitare dhe promovimin e sporteve.

Akuza për lidhje në Rusi

Partia e Unitetit Ruso-Serb njoftoi më 20 shtator se përfaqësuesit e tyre ishin në Jekaterinburg, në Rusinë qendrore, për të shënuar përvjetorin e vrasjes së familjes perandorake ruse Romanov.

Ky përvjetor, nga rruga, festohet çdo vit në korrik.

Partia tha se gjatë qëndrimit të tyre ata patën “disa takime dhe biseda” me udhëheqësin e Partisë ultranacionaliste Liberale Demokratike të Rusisë (LDPR), Leonid Slutsky, i cili është gjithashtu kryetar i komitetit të punëve të jashtme të Dumës ruse.

“Gjatë takimit u diskutua forcimi i bashkëpunimit midis Serbisë dhe Rusisë”, deklaroi partia në faqen e saj të internetit.

Për të mbështetur pretendimin e tyre, ata postuan një foto të Savić-it me Slutskin.

LDPR-ja ruse nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë për të konfirmuar ose mohuar lidhjet me SRSY-në.

Dragan Popović nga Qendra për Politikë Praktike thotë se dyshon se kjo parti ka lidhje me Moskën zyrtare.

“Edhe pse nuk kam asnjë provë, do të më habiste. Nuk besoj se rusët janë aq të dëshpëruar sa të humbasin kohë me parti të vogla dhe që nuk mund të ushtrojnë ndonjë ndikim serioz në Serbi”, thotë ai.

“Nuk e përjashtoj mundësinë që dikush nga struktura e Putinit t’i ketë shtrënguar duart njërit prej njerëzve tanë, gjë që e morën si bekim”, shton ai.

Partia gjithashtu deklaron në faqen e saj të internetit se delegacioni i saj në Rusi mori bekimin për punën e saj nga Patriarku rus Kirill, i cili është i afërt me Presidentin Vladimir Putin.

Radio Evropa e Lirë nuk mundi të konfirmonte në mënyrë të pavarur nëse kjo është e vërtetë.

E vetmja gjë që dihet është se në Sergiyev Posad, një qytet në rajonin e Moskës, kreu i Kishës Ortodokse Ruse shërbeu një liturgji solemne me rastin e festës më 18 korrik.

Uebsajti i Patriarkanës së Moskës rendit delegacionet e ndryshme që morën pjesë, duke përfshirë emrat e dy përfaqësuesve të kësaj partie, e cila nuk ishte regjistruar zyrtarisht në atë kohë.

“Fakti që ata kanë foto të patriarkut nuk do të thotë shumë. Në shumicën e rasteve, kur flitet për një rol të Rusisë, rezulton se këto në fakt nuk janë iniciativa të drejtuara nga Moska, por manovra lokale”, komenton Vuk Vuksanović nga King’s College London.

“Në këtë rast, ka më shumë mundësi që këto parti të jenë të lidhura me koalicionin qeverisës në Serbi sesa me qeverinë ruse”, shton ai.

SNS-ja në pushtet nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë në lidhje me këtë.

Vuksanoviqi gjithashtu beson se këtë herë “politika e jashtme dhe ndikimi i aktorëve të jashtëm në rezultatin e zgjedhjeve do të jenë më të pakta” sesa në çdo zgjedhje të mbajtur pas vitit 2000, domethënë, që nga ndryshimet demokratike dhe rënia e regjimit të Slobodan Millosheviqit.

“Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara, Rusia, Kina, të gjitha janë të preokupuara me problemet e tyre dhe me pikat e nxehta shumë më të mëdha si Ukraina dhe Irani”, përfundon ai.

Sa të fuqishme janë partitë e pakicave ruse në Serbi?

Gjatë viteve të fundit, parti të ndryshme të regjistruara si pakicë ruse kanë fituar vende në Parlamentin serb dhe në komunat ku rusët mezi jetojnë.

«Sado të vogla të jenë këto parti ruse, pjesëmarrja e tyre mund të jetë domethënëse», thekson Dragan Popović nga Qendra për Politikë Praktike.

Partia ruse, e cila gjithashtu po garon në këto zgjedhje, pati votën vendimtare në qershor 2024 pas zgjedhjeve lokale në Nish, në Serbinë jugore.

Me një mandat të fituar, ajo vendosi të hynte në koalicion me SNS-në. Në këtë mënyrë, rezultati “u kthye” në favor të koalicionit qeverisës, i cili kishte të njëjtin numër mandatesh si opozita.

“Qyteti i tretë më i madh në Serbi ra në duart e Progresistëve sepse Partia Ruse mori një këshilltar bazuar në pozicionin e pakicës”, kujton Popović.

Këshilltari që luajti rolin e “pikës së kthesës”, Tihomir Perić, më parë ishte anëtar i Partisë Radikale Serbe ultra të djathtë, e cila po kandidon në koalicion me SNS-në në zgjedhjet e ardhshme.

Perić është sot në listën e Partisë Ruse për zgjedhjet parlamentare, e cila dorëzoi pak më shumë se pesë mijë nënshkrime mbështetjeje në Komisionin Zgjedhor të Republikës.

“Është e vështirë të imagjinohet se ata mblodhën nënshkrime rregullisht. As nuk i ka parë ndonjëherë askush të mbledhin nënshkrime”, thekson Popović.

“Kjo është ajo që sugjeron se qeveria po i ndihmon parti të tilla, edhe pse mund të mos i ketë themeluar vetë, nuk ka dyshim se po u jep atyre infrastrukturë dhe mbështetje, duke shpresuar se në këtë mënyrë ato do të ndihmojnë edhe veten e tyre”, shton ai.

Grupi i tyre i synuar, beson Popović, nuk është komuniteti rus në Serbi, por popullsia pro-ruse.

“Ata po përpiqen të luajnë me këtë ndjenjë, sepse për një pjesë të njerëzve në Serbi, aleanca me Rusinë është e rëndësishme. Megjithatë, njerëzit në përgjithësi nuk vendosin në zgjedhje bazuar në marrëdhëniet me Rusinë”, përfundon ai.

Hulumtimet mbi mbështetjen globale për udhëheqësit botërorë tregojnë se presidenti rus ka mbështetjen më të madhe në Serbi.

Sipas një sondazhi të Gallup International të publikuar në shkurt, Putini mbështetet nga 37 përqind e qytetarëve në Serbi.

Në të njëjtën kohë, autoritetet në Beograd mbajnë lidhje të ngushta me Moskën.

Serbia gjithashtu refuzon të vendosë sanksione ndaj Rusisë, pavarësisht thirrjeve nga Brukseli që ajo, si vend kandidat për në BE, të përputhet me politikën e jashtme të Bashkimit.