Pse Ballkani mund të bëhet pjesë e BE-së së shpejti?

Washingtoni dhe Brukseli po paralajmërojnë një moment të ri në vitin 2024, që lidhet me zgjerimin e BE-së. Ky moment krahasohet me kohën e rënies së Murit të Berlinit, kur u ridefinuan kufijtë e Perëndimit. E gjithë çështja lidhet me Ukrainën. Agresioni rus në Ukrainë, i nisur më 24 shkurt të vitit 2022, e bëri integrimin evropian një “urgjencë gjeopolitike”.

Shkruan: Xhelal Neziri

Deklaratat e presidentit të Këshillit Evropian, Charls Michell, se Ballkani Perëndimor deri në vitin 2030 mund të bëhet pjesë e BE-së, shkaktuan reagime të ndryshme në Bruksel, por edhe në kryeqendrat e vendeve aspirantë. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha se deklarata e Michel është thënë në samitin e Bledit në Slloveni pa konsultime me të, ndërkohë që presidenti francez, Emanuel Macron sërish riaktualizoi qëndrimin e tij të vjetër se “para zgjerimit, BE duhet të thellohet”.

Por, duket se diçka e madhe, historike po përgatitet lidhur me zgjerimin e BE-së. I dërguari amerikan për Ballkanin, Gabriel Escobar, dhe ai gjerman – Manuel Sarazin, patën të njëjtat porosi për Shkupin, gjatë vizitave të tyre në gusht dhe shtator: tash është momentumi, bëni ndryshimet kushtetuese që të kapni trenin e shpejtë për në BE.

E gjithë çështja lidhet me Ukrainën. Agresioni rus në Ukrainë, i nisur më 24 shkurt të vitit 2022, e bëri integrimin evropian një “urgjencë gjeopolitike”. Tani Ukraina bashkë me Moldavinë janë vende kandidate për t’u bërë pjesë e Unionit. Gjashtë vendet e Ballkanit janë në faza të ndryshme të integrimit. Serbia dhe Mali i Zi, që nga 2012, i kanë nisur negociatat, por shumë pak kanë përparuar në këto dhjetë vjet. Mali i Zi fillimisht lëvizi më shpejtë drejt integrimit në BE: në 2006 shpalli pavarësinë, në 2010 mori statusin e vendit kandidat, në 2011 Komisioni Evropian i rekomandoi nisjen e negociatave dhe në 2012 u realizua mbledhja e parë ndërqeveritare Bruksel-Podgoricë. Bosnja e Hercegovina së fundmi mori statusin e vendit kandidat pasi pranoi një listë me 14 prioritete, që nënkuptojnë reforma për funksionalizimin e shtetit. Maqedonia e Veriut e para nënshkroi Marrëveshjen e Stabilizim-Associimit në vitin 2001 dhe fitoi statusin e vendit kandidat në vitin 2005, kur Serbia dhe Mali i Zi ende ishin një federatë. Në vitin 2009 mori rekomandimin e parë të Komisionit Evropian për fillimin e negociatave. Megjithatë, negociatat u pamundësuan shkaku i vetos nga Greqia për emrin, nga Franca për Metodologjinë e re dhe së fundmi nga Bullgaria. Shqipëria ka fituar statusin kandidat nëntë vite pas Maqedonisë së Veriut – në 2014. Rekomandimin e parë nga Komisioni Evropian për hapje të negociatave e ka marrë në vitin 2018. Që atëherë, edhe Shqipëria ka qenë në pritje të nisjes së negociatave fillimisht shkaku i bllokadës franceze, e më pastaj të asaj bullgare. Vonesa e Shqipërisë ishte si rezultat i të qenurit në një pako me Maqedoninë e Veriut. Kosova është në fazën më të vonshme të integrimit evropian. Shteti më i ri në Evropë në vitin 2016 arrin Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit me BE-në, kurse në vitin 2012 nis bisedimet për liberalizim të vizave. Përparim i vetëm ka qenë vendimi i Komisionit Evropian në vitin 2018 se Kosova ka përmbushur kriteret për liberalizim të vizave, vendim që do të hyjë në fuqi nga fillimi i vitit të ardhshëm.

Washingtoni dhe Bruksli po paralajmërojnë një moment të ri në vitin 2024, që lidhet me zgjerimin e BE-së. Ky moment krahasohet me kohën e rënies së Murit të Berlinit, kur u ridefinuan kufijtë e Perëndimit.

“Ka një zgjim të vërtetë që ne jemi në prag të një momenti historik, të ngjashëm me Rënien e Murit të Berlinit, me një valë të re të zgjerimit të BE-së … e cila do të ndihmojë në stabilizimin e kontinentit”, ka thënë për Politico-n, Benjamin Haddad, një deputet i partisë së Macron-it.

“Doja të vij të bisedojmë sërish këtu në Shkup. Kam qenë këtu para verës dhe jam këtu sërish për ndryshimet kushtetuese. Mendoj se muaji i ardhshëm do të hyjë në histori si fillimi i një kapitulli të ri në historinë evropiane, sepse do të fillojë një trend i ri zgjerimi. Siç e thashë edhe para verës, ndryshimet duhet të ndodhin, mos humbasim kohë më kot”, tha të hënën i dërguari gjerman për Ballkanin, Manual Sarazin, pas përfundimit të vizitës së tij në Shkup.

I dërguari amerikan, Gabriel Escobar, ishte më i drejtpërdrejtë: Ky vit është një shans i rrallë për integrimin evropian të Ballkanit që rëndë se mund të përsëritet.

Përveç momentumit, këto mobilizime të diplomacisë euroamrikane që të zgjidhin nyjën ballkanike dhe të integrojnë këtë rajon 18-milionë banorësh në BE lidhen edhe me rreziqet që sjell vitit 2024.

Rreziku i parë është kolapsi i mundshëm i Rusisë, i cili mund të sjellë shpërbërjen e një shteti të madh 180 milionësh. Anarkia në Rusi do të sillte shumë sfida të sigurisë në Evropë, të cilat mund të thellonin dallimet brenda BE-së dhe NATO-s.

I dyti – rreziku nga epilogu i zgjedhjeve për Parlamentin e BE-së dhe për president të SHBA-ve. Në rast të fitores së partive të ekstremit të djathtë në këto vende padyshim se kjo do të reflektohet edhe në qasjen e BE-së dhe SHBA-së ndaj Ballkanit Perëndimor dhe ndaj Rusisë.

I treti – recesioni në dukje i BE-së mund të reflektohet në zhvendosjen e prioriteteve të Brukselit për mbështetje të projekteve zhvillimore në Ballkanin Perëndimor, por edhe në uljen drastike të fondeve evropiane për kapërcimin e krizave të njëpasnjëshme ekonomike në rajon.

Dhe rreziku i katërt lidhet me krizën ekonomike në Kinë, që ka filluar në formë të një ngërçi në sektorin e patundshmërive, por që mund të prodhojë pasoja edhe në Evropë.

A do të arrijë ta kuptojë si duhet këtë moment historik Ballkani Perëndimor? Konstruktiviteti i treguar ditë më parë nga presidentët e rajonit të tubuar në Shkup, ku u mbajt Samiti Bërdo-Briuni, jep optimizëm se ky rast nuk do të lëshohet.

Geopost/