Nga pakti i mbrojtjes i Mekës te bisedimet në Teheran: A po ndryshon peizazhi i sigurisë në Lindjen e Mesme?

Arabia Saudite, Pakistani dhe Turqia po zhvillojnë bisedime me Teheranin, ndërkohë që forcojnë gatishmërinë e tyre ushtarake sipas kushteve të Aleancës së Mbrojtjes së Mekës.

Zyrtarë të lartë ushtarakë dhe të sigurisë nga Arabia Saudite, Pakistani dhe Turqia po zhvillojnë bisedime me zyrtarë iranianë në Teheran, ndërsa përpjekjet diplomatike për të lehtësuar tensionet midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara vazhdojnë.

Arabia Saudite, Pakistani dhe Turqia janë anëtarë të Aleancës së Mbrojtjes së Mekës, një aleancë sigurie e krijuar mes paqëndrueshmërisë rajonale dhe shqetësimeve për kërcënimet e lidhura me Iranin dhe aleatët e tij, transmeton Telegrafi.

Të tre vendet tani janë kthyer në bisedime të drejtpërdrejta me Teheranin në lidhje me sigurinë rajonale, edhe pse aleanca përballet me presion në rritje nga sulmet e rebelëve Houthi të Jemenit, të lidhur me Iranin, ndaj Arabisë Saudite.

Ministri saudit i Mbrojtjes, Princi Khalid bin Salman, shefi i ushtrisë pakistaneze, Feldmarshal Asim Munir, dhe shefi i inteligjencës turke, Ibrahim Kalin, po marrin pjesë në bisedimet në Teheran të hënën, sipas zyrtarëve sauditë dhe iranianë.

Ata thuhet se po takohen me Mohsen Rezaei, sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare të Iranit.

Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baghaei, e ka përshkruar takimin si një hap të mundshëm drejt krijimit të mekanizmave bashkëpunues të sigurisë rajonale.

Duke folur në konferencën e tij javore për shtyp në Teheran, Baghaei përsëriti thirrjen e kahershme të Iranit për atë që e përshkruan si “siguri endogjene”, një kornizë që do të mbështetej kryesisht në aftësitë dhe interesat e vendeve rajonale.

Pakti i Mekës: mbrojtje kolektive kundër kërcënimeve rajonale

Arabia Saudite, Pakistani dhe Turqia nënshkruan Marrëveshjen e Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës në gusht 2026. Sipas paktit, një sulm i armatosur kundër njërit prej anëtarëve konsiderohet një sulm kundër të treve, duke kërkuar që të tjerët të ofrojnë ndihmë.

Marrëveshja bashkon burimet financiare dhe ndikimin e Arabisë Saudite në tregjet globale të energjisë, aftësitë bërthamore të Pakistanit dhe industrinë e përparuar të mbrojtjes së Turqisë dhe anëtarësimin në NATO.

Edhe pse marrëveshja u nënshkrua mes shqetësimeve në rritje për Iranin dhe grupet e tij aleate, zyrtarët turq kanë këmbëngulur se ajo nuk drejtohet kundër Teheranit apo ndonjë vendi tjetër specifik. Ministri i Jashtëm turk Hakan Fidan tha në një intervistë me Anadolu më 8 gusht se marrëveshja nuk identifikonte asnjë vend si një kërcënim të përbashkët. Ai shpjegoi se vendet nuk do të konsideroheshin shënjestra nëse nuk sulmonin një nënshkrues.

Marrëveshja ka marrë miratimin në Pakistan, ndërsa Turqia e ka paraqitur atë në parlament, por ende nuk e ka përfunduar procesin e ratifikimit.

Sulmet e Houthëve vënë në provë mbrojtjen kolektive

Sulmet në rritje me raketa dhe dronë nga Huthët e Jemenit kundër Arabisë Saudite e kanë paraqitur aleancën e Mekës me provën e saj të parë të madhe.

Në një takim urgjent në Riad më 5 tetor, të tre vendet ranë dakord të lëvizin drejt zbatimit të angazhimeve të tyre të mbrojtjes kolektive, duke përfshirë masat për të siguruar vendosjen e shpejtë të forcave dhe kapaciteteve ushtarake të dakorduara në Arabinë Saudite.

Angazhimet u përshkruan në një deklaratë të përbashkët të publikuar nga Ministria e Jashtme e Turqisë.

Megjithatë, Ankaraja ka vendosur një vijë ndarëse midis mbështetjes së mbrojtjes së Arabisë Saudite dhe bashkimit me operacionet ushtarake sulmuese kundër Houthëve brenda Jemenit.

Në një konferencë për shtyp më 8 tetor në Ankara, Fidan tha se marrëveshja ishte mbrojtëse dhe përjashtoi dërgimin e trupave turke në një vend tjetër për të kryer sulme.

Në vend të kësaj, Turqia ka vlerësuar kontributet e mundshme në fusha të tilla si mbrojtja ajrore, lufta elektronike dhe asistenca teknike.

Prandaj, të tre vendet po ndjekin angazhim të drejtpërdrejtë me Teheranin, duke forcuar gatishmërinë e tyre ushtarake sipas kushteve të një aleance të krijuar për të penguar sulmet ndaj anëtarëve të saj.

Pse të angazhohemi me Teheranin?

Pakistani ka luajtur një rol ndërmjetësues midis Teheranit dhe Uashingtonit në muajt e fundit. Arabia Saudite po kërkon të përmbajë kërcënimin që paraqesin sulmet e Houthit në territorin dhe infrastrukturën e saj, ndërsa Turqia është përpjekur të parandalojë përshkallëzimin e mëtejshëm rajonal.

Zëvendësministri saudit për Diplomaci Publike, Rayed Krimly, tha në një postim të 26 tetorit në X se vizita në Teheran ishte pjesë e përpjekjeve të vazhdueshme nga vendet e paktit të Mekës për të ulur tensionet dhe për të inkurajuar zgjidhje diplomatike.

Ai tha se bisedimet kishin gjithashtu për qëllim të mbështesnin përpjekjet e ndërmjetësimit nga Katari dhe Pakistani.

Deklarata saudite sugjeron që bisedimet me Iranin po ndiqen së bashku me angazhimet e mbrojtjes së aleancës, në vend që të përfaqësojnë domosdoshmërisht një ndryshim themelor në qëllimin e paktit.

Parandalim ushtarak apo siguri rajonale?

Theksi i Teheranit në marrëveshjet e sigurisë të drejtuara nga vendi duket se, të paktën në parim, ndan disa pika të përbashkëta me objektivin e deklaruar të paktit të Mekës për forcimin e bashkëpunimit të sigurisë midis shteteve rajonale. Megjithatë, mbeten dallime të rëndësishme.

Arabia Saudite mban lidhje të gjera sigurie me Shtetet e Bashkuara, Turqia është anëtare e NATO-s dhe Pakistani vazhdon të ndjekë partneritete mbrojtëse me disa fuqi të mëdha. Ndërkohë, nuk është njoftuar asnjë marrëveshje mbi një mekanizëm të ri të përbashkët rajonal të sigurisë.

Megjithatë, takimi i Teheranit nxjerr në pah një zhvillim të rëndësishëm: Tre vende që kanë krijuar një aleancë të mbrojtjes së ndërsjellë në përgjigje të kërcënimeve në rritje të sigurisë rajonale, tani po ndjekin gjithashtu dialog të drejtpërdrejtë me Iranin.

Pyetja kryesore është nëse kjo qasje e dyfishtë mund të ketë një ndikim të qëndrueshëm në tensionet rajonale.

The GeoPost