Nga Moska në Beograd: Lufta e narrativave dhe rreziku i manipulimit të informacionit në Kosovë

Luftërat moderne nuk zhvillohen më vetëm në fushëbeteja, me tanke, raketa dhe ushtri konvencionale, pasi zhvillimi i teknologjisë ka krijuar një front tjetër përballjeje, shumë më pak të dukshëm, por me potencial të konsiderueshëm për të ndikuar në stabilitetin politik, sigurinë kombëtare dhe funksionimin e shoqërive demokratike. Ky front shtrihet në telefonat inteligjentë, rrjetet sociale dhe platformat digjitale, ku miliona njerëz informohen çdo ditë dhe ku një përmbajtje e fabrikuar mund të përhapet me shpejtësi, duke ndikuar në perceptimin e publikut për ngjarje që lidhen me politikën, sigurinë dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.

Inteligjenca artificiale (AI) po e transformon rrënjësisht mënyrën se si prodhohet, përpunohet dhe shpërndahet informacioni, duke krijuar mundësi të reja jo vetëm për zhvillimin teknologjik, por edhe për manipulim, propagandë dhe ndërhyrje në proceset demokratike. Rusia, Kina dhe aktorë të tjerë shtetërorë e joshtetërorë janë përballur me akuza për zhvillimin e operacioneve të ndikimit, të cilat në disa raste janë mbështetur edhe nga prova të dokumentuara. Në Ballkanin Perëndimor, një dimension të veçantë të kësaj përballjeje përbëjnë edhe narrativat politike dhe mediatike që burojnë nga Serbia, veçanërisht ato që lidhen me Kosovën, marrëdhëniet ndëretnike dhe çështjet e sigurisë.

Në këtë realitet, shoqëritë demokratike përballen me një sfidë gjithnjë e më komplekse, sepse nuk mjafton më vetëm të sigurohet qasja në informacion, por bëhet gjithnjë e më e rëndësishme të përcaktohet se cili informacion është autentik, cili është manipuluar dhe cili është prodhuar qëllimisht për të ndikuar në opinionin publik. Kjo sfidë bëhet edhe më e ndërlikuar kur përmbajtjet e fabrikuara ndërthuren me ngjarje reale, deklarata politike dhe tensione ekzistuese, duke krijuar një mjedis ku e vërteta dhe interpretimi i saj mund të ngatërrohen lehtësisht.

Në të kaluarën, organizimi i një fushate propagandistike kërkonte struktura të mëdha, kontroll mbi gazeta, radio apo televizione, si dhe burime të konsiderueshme financiare dhe njerëzore. Sot, përmes inteligjencës artificiale, një video e fabrikuar, një fotografi e manipuluar apo një deklaratë e rreme mund të prodhohet dhe të shpërndahet brenda një kohe shumë të shkurtër, duke arritur te miliona përdorues pa qenë e nevojshme ekzistenca e një infrastrukture tradicionale mediatike. Një politikan mund të paraqitet duke shqiptuar fjalë që nuk i ka thënë kurrë, një ngjarje që nuk ka ndodhur mund të ilustrohet me pamje që duken autentike, ndërsa një informacion i pavërtetë mund të shpërndahet nga qindra llogari në mënyrë të koordinuar, duke krijuar përshtypjen se është konfirmuar nga burime të ndryshme dhe të pavarura.

Pikërisht këtu shfaqet një nga dimensionet më shqetësuese të luftës moderne të informacionit, sepse teknologjia nuk përdoret më vetëm për të shpërndarë mesazhe propagandistike, por edhe për të fabrikuar atë që publiku mund ta perceptojë si provë të një ngjarjeje. Kjo e bën gjithnjë e më të vështirë dallimin ndërmjet realitetit dhe manipulimit, veçanërisht gjatë zgjedhjeve, krizave politike, protestave apo konflikteve të armatosura, kur informacioni shpërndahet me shpejtësi dhe reagimet publike shpesh ndodhin përpara se të përfundojë procesi i verifikimit.

Lufta hibride përfshin kombinimin e instrumenteve ushtarake dhe joushtarake për të ushtruar presion ndaj një shteti apo shoqërie, duke përdorur sulmet kibernetike, sabotimin, presionin ekonomik, operacionet e inteligjencës dhe manipulimin e informacionit si pjesë të një strategjie më të gjerë. Brenda kësaj arkitekture, dezinformimi ka një rol të veçantë, sepse ndryshe nga instrumentet që synojnë dëmtimin fizik të infrastrukturës apo dobësimin e kapaciteteve shtetërore, ai përpiqet të ndikojë drejtpërdrejt në mënyrën se si qytetarët i kuptojnë ngjarjet dhe marrin vendime.

Në vend që të ndryshojnë vetë ngjarjet, operacionet informative synojnë të ndryshojnë interpretimin e tyre, duke ndikuar në perceptimet, besimin dhe qëndrimet e publikut. Për këtë arsye, qëllimi i një fushate dezinformuese nuk është domosdoshmërisht ta bindë shoqërinë të besojë një gënjeshtër të caktuar, pasi në disa raste mjafton që qytetarët të fillojnë të dyshojnë në çdo informacion që marrin. Kur fotografitë mund të shpallen të manipuluara, videot të cilësohen të fabrikuara dhe raportimet gazetareske të etiketohen si propagandë, krijohet një mjedis në të cilin edhe faktet e dokumentuara e kanë gjithnjë e më të vështirë të fitojnë besimin e publikut.

Ky është një kërcënim që shkon përtej përhapjes së lajmeve të rreme, sepse prek aftësinë e shoqërisë për të krijuar një kuptim të përbashkët të realitetit dhe për të zhvilluar debat publik mbi bazën e fakteve të verifikueshme. Në një mjedis të tillë, manipulimi nuk synon domosdoshmërisht vetëm ndryshimin e bindjeve politike, por mund të dobësojë gradualisht besimin e qytetarëve te institucionet, mediat dhe burimet tradicionale të informacionit.

Raportet e institucioneve evropiane dhe kompanive teknologjike tregojnë se operacionet e manipulimit të informacionit janë bërë gjithnjë e më të sofistikuara, më të organizuara dhe më të vështira për t’u identifikuar. Në raportin e katërt mbi Manipulimin dhe Ndërhyrjen e Huaj në Informacion (FIMI), të publikuar në mars 2026, Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm (EEAS) konstatoi se gjatë vitit 2025 këto operacione kishin arritur nivele të reja të kompleksitetit dhe shtrirjes ndërkombëtare, duke dëshmuar se manipulimi informativ nuk mund të trajtohet më vetëm si problem komunikimi apo si përhapje e zakonshme e lajmeve të pavërteta.

Sipas këtij raporti, ndërhyrjet informative janë bërë pjesë e një arsenali më të gjerë hibrid, ku aktivitetet digjitale mund të kombinohen me presionin politik, kërcënimet dhe veprimet destabilizuese për të arritur objektiva strategjike. Kjo do të thotë se një operacion dezinformues mund të mos jetë një aktivitet i izoluar, por pjesë e një strategjie që synon dobësimin e institucioneve, thellimin e përçarjeve shoqërore apo ndikimin në orientimin politik të një vendi.

Rusia përfaqëson një nga rastet më të dokumentuara të përdorimit të operacioneve të ndikimit informativ në funksion të objektivave gjeopolitike. Që nga fillimi i pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës, rrjete të lidhura me interesat ruse janë identifikuar në fushata që synojnë diskreditimin e Ukrainës, dobësimin e mbështetjes perëndimore për Kievin dhe thellimin e ndarjeve politike brenda shoqërive demokratike. Këto operacione nuk kufizohen vetëm në promovimin e narrativave të favorshme për Moskën, por përfshijnë edhe përpjekje për të krijuar mosbesim ndaj institucioneve perëndimore dhe për të ndikuar në mënyrën se si publiku i interpreton zhvillimet ndërkombëtare.

Raporti i tretë i EEAS-it, i publikuar në mars 2025, identifikoi infrastrukturën digjitale të përdorur nga aktorë të huaj, kryesisht nga Rusia dhe Kina, për të ndërhyrë në hapësirën informative të Bashkimit Evropian dhe vendeve partnere. Ndër metodat e dokumentuara përfshihen krijimi i faqeve të internetit që imitojnë mediat e njohura, përdorimi i profileve të rreme në rrjetet sociale dhe shpërndarja e koordinuar e përmbajtjeve që synojnë të duken si raportime të pavarura, duke e bërë më të vështirë për përdoruesit të identifikojnë burimin e vërtetë të informacionit.

Inteligjenca artificiale i zgjeron ndjeshëm këto kapacitete, sepse mundëson prodhimin e sasive të mëdha të përmbajtjes në gjuhë të ndryshme, përshtatjen e mesazheve sipas karakteristikave të audiencës dhe shpërndarjen e tyre me më pak kohë dhe burime njerëzore. Në këtë mënyrë, një narrativë e vetme mund të paraqitet në forma të ndryshme për grupe të ndryshme shoqërore, duke krijuar përshtypjen e një debati të gjerë dhe spontan, edhe kur përmbajtja buron nga një operacion i koordinuar.

Gjatë zgjedhjeve presidenciale amerikane të vitit 2024, Qendra për Analizën e Kërcënimeve e Microsoftit dokumentoi përpjekje ndikimi nga aktorë të lidhur me Rusinë, Iranin dhe Kinën, përfshirë përdorimin e videove të fabrikuara, përmbajtjeve të krijuara me inteligjencë artificiale dhe operacioneve kibernetike që synonin mjedisin informativ zgjedhor. Megjithatë, këto raste nuk dëshmojnë se ndërhyrjet e huaja përcaktuan rezultatin e zgjedhjeve, por tregojnë se manipulimi digjital është shndërruar në një instrument të përdorur për të ndikuar në debatin politik dhe perceptimet publike.

Një tjetër shqetësim lidhet me përdorimin e inteligjencës artificiale për imitimin e identitetit dhe autoritetit të njerëzve realë. Teknologjia deepfake mundëson krijimin e videove dhe regjistrimeve zanore që paraqesin në mënyrë bindëse individë duke thënë apo bërë gjëra që nuk kanë ndodhur kurrë, ndërsa në mjedise të polarizuara politike materiale të tilla mund të shkaktojnë reagime të menjëhershme përpara se të verifikohet autenticiteti i tyre.

Megjithatë, rreziku nuk qëndron vetëm te mundësia e fabrikimit të provave, por edhe te fakti se përhapja e përmbajtjeve të krijuara me inteligjencë artificiale mund t’u japë mundësi individëve apo institucioneve të hedhin poshtë materiale autentike, duke pretenduar se ato janë të manipuluara. Ky fenomen, i njohur në studimet e dezinformimit si liar’s dividend, krijon një avantazh për ata që kërkojnë t’i shmangen përgjegjësisë, sepse sa më shumë materiale të fabrikuara të qarkullojnë në hapësirën publike, aq më e lehtë bëhet të mbillet dyshim edhe mbi provat e vërteta.

Në këtë mënyrë, manipulimi i informacionit mund të funksionojë njëkohësisht në dy drejtime, duke e bërë gënjeshtrën të duket e besueshme dhe të vërtetën të duket e dyshimtë, çka përbën një nga sfidat më serioze për gazetarinë, institucionet dhe debatin demokratik.

Automatizimi përmes inteligjencës artificiale e forcon më tej këtë mekanizëm, pasi rrjetet e ndikimit mund të prodhojnë mijëra variante të së njëjtës narrativë dhe t’i përshtatin ato me gjuhën, kulturën dhe shqetësimet e audiencave të ndryshme. Raporti i OpenAI-t i shkurtit 2026 mbi përdorimet keqdashëse të inteligjencës artificiale konstatoi se aktorët e kërcënimit zakonisht i kombinojnë modelet AI me mjete tradicionale, përfshirë faqet e internetit dhe llogaritë në rrjetet sociale, ndërsa operacionet e tyre mund të shtrihen në disa platforma dhe të përdorin modele të ndryshme teknologjike.

Kjo tregon se inteligjenca artificiale nuk e ka zëvendësuar propagandën tradicionale, por e ka përshpejtuar dhe zgjeruar atë, duke u mundësuar aktorëve që zhvillojnë operacione ndikimi të prodhojnë më shumë përmbajtje dhe të synojnë audienca më të gjera. Megjithatë, prodhimi masiv i informacionit nuk nënkupton domosdoshmërisht ndikim masiv, prandaj vlerësimet e sigurisë bëjnë dallim ndërmjet përpjekjeve për manipulim, shpërndarjes së përmbajtjes dhe ndikimit real në sjelljen e qytetarëve.

Kina përfaqëson një dimension tjetër të konkurrencës digjitale, ndërsa raportet e Microsoftit dhe EEAS-it kanë identifikuar operacione të lidhura me aktorë kinezë që synojnë të ndikojnë në perceptimet ndërkombëtare, të shfrytëzojnë polarizimin shoqëror dhe të promovojnë narrativa në përputhje me interesat strategjike të Pekinit. Edhe pse metodat dhe objektivat e këtyre operacioneve ndryshojnë nga ato të lidhura me Rusinë, të dyja rastet tregojnë se hapësira informative është shndërruar në një arenë të konkurrencës strategjike ndërmjet fuqive të mëdha.

Për Ballkanin Perëndimor, këto zhvillime kanë rëndësi të veçantë, pasi rajoni vazhdon të përballet me tensione etnike, mosmarrëveshje politike, ndikime të jashtme dhe debate për orientimin euroatlantik. Në një mjedis të tillë, një deklaratë e fabrikuar e një zyrtari, një video e manipuluar nga protestat apo një informacion i rremë për një incident sigurie mund të krijojë pasiguri dhe të nxisë reagime publike përpara se faktet të verifikohen.

Një dimension veçanërisht i ndjeshëm i kësaj përballjeje lidhet me marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, ku mosmarrëveshjet politike, tensionet ndëretnike dhe çështjet e sigurisë krijojnë një mjedis të favorshëm për përhapjen e dezinformimit. Në këtë kontekst, informacioni nuk shërben vetëm për të raportuar zhvillimet në terren, por mund të përdoret edhe për të ndikuar në mënyrën se si publiku vendor dhe ndërkombëtar i interpreton ato, duke formësuar perceptimet për përgjegjësinë politike, legjitimitetin institucional dhe stabilitetin rajonal.

Hulumtimet e publikuara gjatë vitit 2026 tregojnë se narrativat që burojnë nga burime serbe dhe ruse vazhdojnë të jenë pjesë e rëndësishme e mjedisit informativ të Kosovës. Këto narrativa shpesh përqendrohen në marrëdhëniet ndëretnike, sigurinë e komunitetit serb, veprimet e institucioneve të Kosovës dhe rolin e aktorëve ndërkombëtarë, ndërsa mënyra e paraqitjes së tyre mund të krijojë përshtypjen e një krize më të gjerë sesa ajo që mbështetet nga faktet e verifikuara. Kjo nuk nënkupton se çdo shqetësim i ngritur nga Beogradi apo nga përfaqësuesit e komunitetit serb është dezinformim, por se pretendimet konkrete duhet të vlerësohen në raport me provat dhe kontekstin e tyre.

Një nga hulumtimet më domethënëse u publikua më 27 mars 2026 nga BIRN Kosova dhe Internews Kosova, nën titullin Mapping Disinformation: Russian and Serbian Narratives in the Media and Social Networks in Kosovo. Studimi analizoi mënyrën se si narrativat çorientuese, kryesisht nga burime ruse dhe serbe, shfrytëzojnë tensionet ndëretnike, nxisin pasiguri dhe dobësojnë kohezionin shoqëror. Hulumtuesit monitoruan katër media të kontrolluara nga Kremlini, të cilat kishin publikuar 1,323 materiale për Kosovën gjatë periudhës shtator 2025 – shkurt 2026, si dhe 150 platforma dhe llogari në rrjete sociale, ku u identifikuan mbi 20 mijë lidhje të dyshimta. Nga materiali i mbledhur, 2,361 artikuj u përzgjodhën për analizë të thelluar.

Këto të dhëna tregojnë se ndikimi informativ nuk kufizohet te një deklaratë politike apo një lajm i pavërtetë i publikuar në mënyrë të izoluar, por mund të zhvillohet përmes një ekosistemi mediash, platformash dhe llogarish që riprodhojnë narrativa të ngjashme. Kur një pretendim përsëritet nga burime të shumta, ai mund të fitojë dukshmëri dhe besueshmëri në sytë e publikut, edhe në rastet kur këto burime nuk ofrojnë dëshmi të pavarura për vërtetësinë e tij.

Një shembull konkret i vitit 2026 lidhet me debatin për Ligjin për të Huajt në Kosovë, i cili u bë pjesë e përplasjes politike dhe informative ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit. Gjatë mbledhjes së Këshillit të Sigurimit të OKB-së, më 9 prill, ministri i Jashtëm i Serbisë, Marko Gjuriq, paraqiti pretendime për arrestime arbitrare, presion institucional dhe largim të serbëve nga Kosova, ndërsa përfaqësuesi rus, Vassily Nebenzia, akuzoi institucionet e Kosovës për politika që, sipas tij, synonin spastrimin etnik të popullsisë joshqiptare në veri. Në një analizë të publikuar më 6 maj, gazetarët e BIRN-it në Prishtina Insight argumentuan se këto pretendime mbështeteshin në narrativa të përsëritura dhe se interpretimi i Ligjit për të Huajt si instrument për dëbimin e serbëve nuk pasqyronte karakterin administrativ të masave ligjore.

Rëndësia e këtij rasti qëndron edhe te mënyra se si deklaratat e bëra në një forum ndërkombëtar u riprodhuan në hapësirën mediatike serbe. Sipas hulumtimit të BIRN-it, transmetuesi publik serb RTS dhe media të tjera, përfshirë Pink.rs, u dhanë hapësirë pretendimeve për largimin e serbëve dhe presionin e vazhdueshëm ndaj tyre. Kështu, një interpretim politik i paraqitur në Këshillin e Sigurimit mund të shndërrohet në një narrativë mediatike që qarkullon vazhdimisht, duke ndikuar jo vetëm te publiku në Serbi, por edhe te komuniteti serb në Kosovë dhe audiencat ndërkombëtare që nuk kanë njohuri të drejtpërdrejta për situatën në terren.

Një tjetër shembull lidhet me mënyrën se si çështjet e sigurisë dhe bashkëpunimit ushtarak në rajon paraqiten në disa media serbe dhe ruse. Gjatë shkurtit 2026, platforma e verifikimit The Geopost analizoi raportime që e paraqisnin bashkëpunimin ushtarak ndërmjet Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë përmes interpretimeve kërcënuese ndaj Serbisë. Në raste të tjera, të dokumentuara gjatë gushtit, portale si Sputnik dhe RT Balkan përdorën formulime alarmuese për zhvillimet në veri të Kosovës, përfshirë çështjet pronësore në zonën e Ujmanit dhe situatën pranë urës mbi lumin Ibër. Këta shembuj ilustrojnë se si zhvillimet administrative, politike apo të sigurisë mund të paraqiten në mënyrë të tillë që të përforcojnë perceptimin e një kërcënimi të vazhdueshëm.

Rreziku bëhet edhe më i madh kur këto narrativa ndërthuren me përmbajtje vizuale të manipuluara. Në shtator 2026, The Geopost identifikoi një rast në Instagram ku pamje nga Prishtina ishin paraqitur në mënyrë të rreme si lëvizje drejt Mitrovicës së Veriut. Në një mjedis ku tensionet ndëretnike mund të përshkallëzohen nga informacionet e pasakta, ndryshimi i kontekstit të një videoje mund të krijojë përshtypjen e një zhvillimi të ri të sigurisë, edhe kur pamjet nuk dëshmojnë atë që pretendohet. Ky rast nuk provon përdorimin e inteligjencës artificiale, por tregon se manipulimi i kontekstit mbetet një instrument i rëndësishëm i dezinformimit, të cilin teknologjitë e reja mund ta bëjnë edhe më bindës.

Ndërkohë, përdorimi i inteligjencës artificiale në hapësirën informative të Kosovës nuk mbetet më vetëm një mundësi teorike. Në një analizë të publikuar në prill 2026, Zyra e Bashkimit Evropian në Kosovë iu referua një raporti të Hibrid.info mbi dezinformimin gjatë proceseve zgjedhore të fundit të vitit 2025, duke theksuar se krahas lajmeve të rreme, sondazheve të fabrikuara dhe deklaratave të paverifikuara, ishte vërejtur edhe përdorim në rritje i përmbajtjeve të krijuara me inteligjencë artificiale. Raporti identifikoi gjithashtu narrativa të shpërndara nga media serbe dhe ruse në gjuhën serbe, që synonin të ndikonin në debatin publik, të rrisnin polarizimin dhe të vinin në dyshim legjitimitetin e institucioneve të Kosovës.

Edhe monitorimi i organizatës Sbunker për periudhën janar–mars 2026 evidentoi intensifikimin e dezinformimit, përdorimin e teknikave gjithnjë e më të sofistikuara të manipulimit, rritjen e propagandës në Telegram dhe shfaqjen e përmbajtjeve çorientuese të krijuara me inteligjencë artificiale. Sipas këtij monitorimi, përdorimi i gjuhës emocionale dhe përçarëse ishte një tjetër karakteristikë e përmbajtjeve që synonin të ndikonin në debatin publik.

Këto zhvillime tregojnë se për Kosovën sfida nuk lidhet vetëm me kundërshtimin e një narrative të caktuar politike që vjen nga Serbia apo Rusia, por me ndërtimin e kapaciteteve për të identifikuar mënyrën se si prodhohen, përhapen dhe përforcohen përmbajtjet manipuluese. Në një hapësirë informative ku deklaratat politike mund të riprodhohen nga media të shumta, ku pamjet autentike mund të nxirren nga konteksti dhe ku inteligjenca artificiale mund të krijojë materiale që duken të besueshme, verifikimi i fakteve bëhet pjesë e rëndësishme e sigurisë demokratike.

Megjithatë, duhet bërë dallimi ndërmjet propagandës politike, raportimit të njëanshëm, dezinformimit të dokumentuar dhe operacioneve të koordinuara të ndikimit. Po ashtu, fakti që një narrativë shpërndahet nga media serbe apo ruse nuk dëshmon automatikisht se ajo është prodhuar nga një institucion shtetëror ose se është pjesë e një operacioni të organizuar. Për të arritur në përfundime të tilla kërkohen prova për origjinën, koordinimin, qëllimin dhe mekanizmat e shpërndarjes.

Në këtë kuptim, marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës përbëjnë një shembull konkret të mënyrës se si konfliktet politike dhe mosmarrëveshjet e pazgjidhura mund të zhvendosen edhe në hapësirën informative, ku beteja nuk zhvillohet vetëm për kontrollin e ngjarjeve, por edhe për interpretimin e tyre. Me zhvillimin e inteligjencës artificiale, kjo përballje mund të bëhet më komplekse, sepse aftësia për të prodhuar dhe shpërndarë përmbajtje bindëse po rritet më shpejt sesa kapacitetet e shumë institucioneve dhe redaksive për t’i verifikuar ato.

Ky dallim është veçanërisht i rëndësishëm për gazetarinë, e cila në epokën e inteligjencës artificiale përballet me përgjegjësi gjithnjë e më të mëdha për verifikimin e informacionit. Gazetarët nuk mund të mbështeten vetëm në faktin se një fotografi duket autentike, se një zë tingëllon bindës apo se një informacion është publikuar nga shumë faqe interneti, pasi të gjitha këto elemente mund të riprodhohen ose manipulohen përmes teknologjisë.

Për Kosovën, mbrojtja nga manipulimi informativ nuk është vetëm çështje e reagimit ndaj propagandës së jashtme, por edhe e forcimit të gazetarisë së pavarur, transparencës institucionale dhe besimit publik. Në një mjedis ku një informacion i pavërtetë mund të përhapet brenda minutash, ndërsa verifikimi i tij kërkon kohë dhe prova, aftësia për ta mbrojtur besueshmërinë e fakteve bëhet po aq e rëndësishme sa aftësia për të identifikuar burimin e manipulimit./Telegrafi.