RD Kongo dhe Ruanda nënshkruajnë marrëveshjen e shumëpritur të paqes në Uashington

Ruanda dhe Republika Demokratike e Kongos kanë nënshkruar një marrëveshje paqeje në Uashington që synon t’i japë fund dekadave të konfliktit shkatërrues midis dy vendeve fqinje dhe t’u japë SHBA-ve qasje potencialisht fitimprurëse në burimet natyrore.

Marrëveshja kërkon “tërheqjen, çarmatimin dhe integrimin e kushtëzuar” të grupeve të armatosura që luftojnë në RD Kongon lindore.

Detajet e mëtejshme janë të panjohura dhe marrëveshjet e mëparshme të paqes në rajon kanë dështuar – por kjo nuk i ka ndaluar presidentët e SHBA-së dhe Kongos ta quajnë këtë marrëveshje një fitore për breza.

“Sot, dhuna dhe shkatërrimi mbarojnë dhe një kapitull i ri shprese dhe mundësish fillon për të gjithë rajonin”, tha Presidenti i SHBA-së Donald Trump të premten.

I shoqëruar nga Zëvendëspresidenti JD Vance, Sekretari i Shtetit Marco Rubio dhe delegatët nga RD Kongo dhe Ruanda, Trump e quajti marrëveshjen e paqes një “triumf të lavdishëm” në Zyrën Ovale.

“Ky është një përparim i jashtëzakonshëm”, tha Trump pak para se të nënshkruante marrëveshjen e paqes, e cila ishte nënshkruar më parë nga delegatët përkatës afrikanë.

Marrëveshja u nënshkrua nga ministrat e jashtëm të Kongos dhe Ruandës në Departamentin e Shtetit të SHBA-së.

“Katari luajti një rol kritik në sigurimin e kësaj marrëveshjeje”, tha një zyrtar i njohur me marrëveshjen e paqes, duke shtuar se SHBA-të dhe Katari kanë punuar ngushtë së bashku.

“Një tjetër sukses diplomatik për Presidentin Félix Tshisekedi – sigurisht më i rëndësishmi në më shumë se 30 vjet”, tha zyra e presidentit kongolez përpara nënshkrimit të premten.

Flitet se Tshisekedi dhe Presidenti i Ruandës, Paul Kagame, do të udhëtojnë së bashku në Uashington për t’u takuar me Trump, megjithëse nuk është caktuar ende një datë.

Konflikti dekadash u përshkallëzua më parë këtë vit kur rebelët e M23 morën kontrollin e pjesëve të mëdha të RDK-së lindore, duke përfshirë kryeqytetin rajonal Goma, qytetin Bukavu dhe dy aeroporte.

Ofensiva e fundit e rebelëve ka vrarë mijëra njerëz dhe ka zhvendosur qindra mijëra civilë nga shtëpitë e tyre.

Pas humbjeve territoriale, qeveria në Kinshasa iu drejtua Shteteve të Bashkuara, duke u ofruar atyre qasje në minerale të rëndësishme në këmbim të garancive të sigurisë. RDK-ja lindore është e pasur me koltan dhe lëndë të tjera të para të rëndësishme për industrinë globale të elektronikës.

Ruanda mohon mbështetjen e M23, pavarësisht provave dërrmuese, dhe këmbëngul se prania e saj ushtarake në rajon është një masë mbrojtëse kundër kërcënimit që paraqesin grupet e armatosura si FDLR – një milici rebele e përbërë kryesisht nga Hutu etnikë të lidhur me gjenocidin e Ruandës në vitin 1994.

Ruanda, nga ana tjetër, akuzon qeverinë kongoleze për mbështetjen e FDLR-së, një pretendim i mohuar nga RDK-ja. Prania e tyre është me rëndësi të madhe për Kigalin.

Kur u publikuan disa informacione rreth marrëveshjes javën e kaluar, një deklaratë iu referua “dispozitave mbi respektimin e integritetit territorial dhe ndalimin e armiqësive” pa dhënë detaje.

Ai gjithashtu përmendi “lehtësimin e kthimit të refugjatëve dhe personave të zhvendosur brenda vendit”.

Sipas një raporti të Reuters, negociatorët kongolezë kishin kërkuar një tërheqje të menjëhershme të ushtarëve ruandezë, por Ruanda – e cila ka të paktën 7,000 trupa të stacionuara në tokën kongoleze – e hodhi poshtë këtë.

Në një deklaratë të zemëruar, Ministri i Jashtëm i Ruandës, Olivier Nduhungerehe, dënoi “rrjedhjen e një draft-marrëveshjeje paqeje” një ditë para se të nënshkruhej marrëveshja dhe deklaroi se Ruanda u kishte “bërë thirrje palëve të tjera të respektonin konfidencialitetin e bisedimeve”.

Kërkesa për një tërheqje të plotë të trupave ruandeze nga Republika Demokratike e Kongos është një pikë kyçe mosmarrëveshjeje.

Megjithatë, Nduhungirehe tha se “fjalët ‘Forcat Mbrojtëse të Ruandës’, ‘trupat ruandeze’ ose ‘tërheqje’ nuk gjenden askund në dokument”.

Vetëm pak orë para ceremonisë së nënshkrimit, zyra e Tshisekedi deklaroi se marrëveshja “me të vërtetë parashikon tërheqjen e trupave ruandeze… [por] ai preferoi termin ‘tërheqje’ në vend të ‘shkëputjes’, thjesht sepse ‘tërheqja’ është më gjithëpërfshirëse”.

Derisa të zbulohen të gjitha detajet e marrëveshjes së nënshkruar, disa pyetje kyçe mbeten pa përgjigje:

A do të tërhiqet grupi rebel M23 nga territoret që pushton?

A do të thotë “respekti për integritetin territorial” që Ruanda pranon se ka trupa në RDK-në lindore dhe do t’i tërheqë ato?

A do t’u lejojë “kthimi i refugjatëve” i dakorduar mijëra kongolezëve të kthehen nga Ruanda?

A do të thotë “çarmatimi” që M23 tani do të dorëzojë armët e tyre?

Kush do ta çarmatosë FDLR-në pasi disa përpjekje të mëparshme dështuan?

A do t’u lejojë qasja humanitare e dakorduar aeroporteve të mbajtura nga rebelët të rihapen për shpërndarjen e ndihmave?

Para nënshkrimit të së premtes, zëdhënësja e qeverisë së Ruandës, Yolande Makolo, i tha Reuters se “heqja e masave mbrojtëse në zonën tonë kufitare” do të varet nga “neutralizimi” i FDLR-së.

Një nga aktorët kryesorë në konfliktin e sotëm – rebelët M23 – doli nga një marrëveshje e mëparshme paqeje 16 vjet më parë që dështoi të garantonte çmobilizimin.

Vitin e kaluar, ekspertët ruandezë dhe kongolezë, të ndërmjetësuar nga Angola, arritën dy herë një marrëveshje për tërheqjen e trupave ruandeze dhe operacione të përbashkëta kundër FDLR-së, por marrëveshja nuk u miratua nga ministrat e të dy vendeve. Angola më në fund u tërhoq si ndërmjetëse në mars./BBC/