Portreti i Putinit në mur në një komunë të Hercegovinës: Paratë e Brukselit, simbolet e Moskës

Ndërsa një portret i Vladimir Putinit i shikonte nga muri i sallës së mbledhjeve, udhëheqësit e Bileçës dhe Republikës Srpska diskutuan në mesin e qershorit “rrugën drejt një jete më të mirë” të kësaj komune të Hercegovinës, e cila ka kultivuar lidhje simbolike me Rusinë për vite me radhë, ndërsa në të njëjtën kohë përdor fondet e Bashkimit Evropian për projekte zhvillimi.

Një delegacion i autoriteteve të entitetit të RS vizitoi qeverinë lokale të Bilećës disa ditë më parë, dhe takimi në lokalet e bashkisë u njoftua si një mundësi për të diskutuar forcimin e ekonomisë në atë qytet me rreth dhjetë mijë banorë, në juglindje të Bosnjës dhe Hercegovinës.

Mikpritësi ishte Dražen Dunđer, presidenti i parlamentit lokal, dhe në mur pas tij varej një portret i madh i Presidentit rus Vladimir Putin.

Në një intervistë me Radion Evropa e Lirë (RSE), Dunđer nuk dha një përgjigje specifike se pse ka një portret të Putinit në sallën e mbledhjeve të bashkisë dhe kush e vendosi atë.

“Unë me siguri e mbaj Putinin në zemër. Si mund të mos e mbështes një njeri të tillë”, tha Dunđer për Radion Evropa e Lirë, duke kritikuar qëndrimin e Bashkimit Evropian (BE) ndaj vendeve të Ballkanit Perëndimor, duke pretenduar se ky i fundit “ka sjellë të keqen midis kombeve”.

Dunđer, nga koalicioni i Serbëve të Bashkuar dhe Partisë Radikale Serbe, u zgjodh në udhëheqjen parlamentare në Bileća në fund të majit.

Vitet e fundit, ai është spikatur për paraqitjet e tij publike kontraverse, si në vitin 2015, kur u shfaq në sallën e asamblesë lokale duke mbajtur një kapelë me një kokardë sipër.

Dunđer më pas mbajti në jakë gjilpërash me imazhet e Putinit dhe Vojislav Šešelj, themeluesit ultra të djathtë të Partisë Radikale Serbe, i cili u dënua me dhjetë vjet burg për krime lufte në Hagë në vitin 2018.

Marrëdhëniet me Rusinë

Në vitet e fundit, Bileća është dalluar midis qyteteve në entitetin e RS për lidhjet e saj simbolike me Rusinë, përmes organizimit të ngjarjeve kushtuar vullnetarëve rusë, bashkëpunimit me organizatat ruse dhe aktiviteteve të mbështetura nga zyrtarët rusë.

Sipas të dhënave të disponueshme publikisht, nuk ka pasur investime të rëndësishme ruse në atë vend, ndërsa në të njëjtën kohë u zbatuan projekte evropiane me vlerë rreth 1.5 milion euro, sipas të dhënave të disponueshme publikisht të BE-së.

Adnan Kapo, drejtor i Institutit për Gjeopolitikë, Ekonomi dhe Siguri (IGES), beson se shfaqja e portretit të Putinit në Bileća nuk është vetëm çështje e komunitetit lokal, por duhet të shihet brenda kornizës së peshimit të forcave rivale gjeopolitike në Ballkan, dhe veçanërisht në BiH.

“Në këtë rast, fuqia e Perëndimit kolektiv, domethënë Shteteve të Bashkuara, Bashkimit Evropian dhe NATO-s dhe interesave të tyre, dhe Rusisë, e cila projekton pushtetin në mënyrën e vet. Dhe ai imazh i Putinit në Bileća përfaqëson një pasqyrim të këtyre marrëdhënieve dhe konsideratave më të thella në Ballkan si një nga pikat kritike gjeopolitike në botë”, tha ai.

Që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, BiH i është bashkuar zyrtarisht sanksioneve të vendosura ndaj Rusisë nga Bashkimi Evropian, por ato nuk janë zbatuar kurrë për shkak të kundërshtimit nga përfaqësuesit e qeverisë së RS-së.

Putini nuk është bezdi

Kryetari i bashkisë së Bilećës, Miodrag Parežanin, nga Aleanca e Social Demokratëve të Pavarur (SNSD), e udhëhequr nga Milorad Dodik, nuk ishte i interesuar të diskutonte portretin e Putinit në institucionin e qeverisjes vendore dhe i tha shkurt Radios Evropa e Lirë se këto ishin pyetje për kryetarin e kuvendit komunal.

Në takim mori pjesë edhe Nenad Stevandić, President i Asamblesë Kombëtare të RS-së, i cili i tha Radios Evropa e Lirë se nuk pa asgjë të diskutueshme në portretin e Putinit.

“Unë nuk dekoroj zyra në Bileća dhe nuk përcaktoj se kush do të vendosë cilën fotografi. Nuk mendoj se është e ndaluar. Nuk është e zakonshme, por mund ta kem vënë re nëse do të kishte një fotografi të Hitlerit në mur, sepse kjo është e ndaluar. Isha në Bileća për programin e ruajtjes dhe shpëtimit të komunave të vogla”, tha Stevandić.

Gjykata Ndërkombëtare Penale (GJNP) lëshoi ​​një urdhër arresti në vitin 2023 për Presidentin rus Vladimir Putin, të cilin e dyshon për krime lufte, përfshirë deportimin e paligjshëm të fëmijëve nga Ukraina në Rusi. Ai u bë kreu i tretë i shtetit që u padit nga gjykata ndërsa ishte ende në pushtet.

Gjatë pushtimit katërvjeçar të Ukrainës, udhëheqja politike e entitetit RS intensifikoi kontaktet me Moskën, dhe Dodik, ish-presidenti i RS dhe kreu i partisë në pushtet në atë entitet, është një nga zyrtarët e paktë evropianë që ka vazhduar të takohet me Putinin.

Dodik dhe Putin janë takuar gjithsej dhjetë herë që nga shkurti i vitit 2022, të gjitha këto takime janë zhvilluar në Rusi. Kontaktet politike u mbajtën gjithashtu përmes delegacioneve zyrtare dhe parlamentare nga entitetet e RS që vizituan Rusinë.

Simbolet ruse, paratë evropiane

Nuk ka asnjë gjurmë të ndonjë investimi të madh rus në Bileća në të dhënat e disponueshme publikisht. Njëri prej tyre është ai i Misionit Humanitar Rus, i cili në vitin 2018 financoi instalimin e paneleve diellore në ndërtesën e qendrës shëndetësore.

Në të njëjtën kohë, projekte të BE-së me vlerë rreth 1.5 milion euro janë zbatuar në Bileća vitet e fundit , kryesisht të lidhura me menaxhimin e ujërave, bashkëpunimin ndërkufitar dhe mbështetjen për shoqërinë civile.

Megjithatë, këto shuma nuk janë të plota, sepse një pjesë e ndihmës së BE-së zbatohet përmes projekteve rajonale që përfshijnë komunitete të shumta lokale, pa një ndarje të saktë sipas bashkive.

Delegacioni i BE-së nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë në lidhje me shumën e saktë të fondeve që BE-ja i ka drejtuar Bilećës që nga viti 2020 dhe rolin e autoriteteve lokale në zbatimin e tyre.

Nga ana tjetër, Dunđer i thotë Radios Evropa e Lirë se nuk sheh asgjë të diskutueshme në përdorimin e parave nga fondet evropiane, ndërkohë që thekson afërsinë me Rusinë.

Ai gjithashtu nuk mundi të emërtonte projekte specifike që Rusia financoi në atë komunë.

“Nëse nuk ka asnjë, do të ketë. Pra, nëse na japin disa fonde, tani do të na duhet të harrojmë se kush është nëna jonë, kush është babai ynë, kush është vëllai ynë, kush është motra jonë. Rusia është një nënë për çdo të krishterë ortodoks. Serbia është nëna jonë”, tha ai.

Shfaqja e portretit të Putinit në ambientet e bashkisë nuk është një rast i izoluar i pranisë ruse në atë komunitet lokal.

Qyteti ka organizuar evente në nder të Korpusit të Kadetëve të Donit, i cili u krijua në Rusinë Cariste në shekullin e 18-të, dhe disa vite më parë, Bileća priti eventin “Festa e Çeçenisë”, i cili tërhoqi vëmendjen për shkak të materialeve promovuese që paraqisnin Ramzan Kadyrovin, udhëheqësin e Republikës Çeçene brenda Rusisë.

Varrezat e Bilećit strehojnë gjithashtu një monument për Sergei Velimirovich Maleshko, i cili, si vullnetar rus në radhët e Ushtrisë së RS, mori pjesë në luftën në Bosnjë dhe Hercegovinë në vitet 1990.

Kapo thotë se politikat që punojnë për të promovuar interesat ruse në Bosnjë dhe Hercegovinë janë aq të forta sa “Perëndimi kolektiv u lejon atyre hapësirë ​​për të projektuar atë fuqi dhe për të krijuar një perceptim të forcës së Rusisë”.

“Politikanët vendas po e bëjnë këtë për interesat e tyre edhe kur Rusia nuk ua kërkon”, tha ai.

Ai theksoi se BiH nuk mund t’i ndalë fenomene të tilla me sistemin dhe instrumentet që ka në dispozicion.

“Por ne e dimë se në BiH BE-ja dhe bashkësia ndërkombëtare në përgjithësi kanë ndikim të madh përmes mekanizmave të ndryshëm. Në fund të fundit, përmes fondeve që merr Bileqa, ndër të tjera. Pra, ata kanë mekanizma për të projektuar më seriozisht pushtetin e tyre dhe për të marrë më seriozisht ndikimet gjeopolitike rivale në BiH. Pra, lind pyetja se çfarë po bën BE-ja në lidhje me këtë. BE-ja ende po dërgon para, në këtë rast edhe në Bileqa”, theksoi ai.

Kapo theksoi se nuk ka pasur asnjë reagim serioz diplomatik nga BE-ja në lidhje me vizitat e shumta në Rusi nga zyrtarët e entitetit të RS-së. Politikanët vendas po përdorin hapësirën boshe dhe miratimi i Evropës dërgon një mesazh se nuk ka asgjë të diskutueshme në lidhje me të.

“Edhe kur SHBA-të dhe Mbretëria e Bashkuar vendosën më parë sanksione ndaj Milorad Dodikut, BE-ja toleroi politikat e tij dhe kjo ka pasoja. Ekzistojnë mekanizma në marrëdhëniet ndërkombëtare. Pse dikush do të ndalonte sjelljen dhe politikat e veta në nivel lokal, kur nuk ka pasoja”, theksoi ai.

Më 17 qershor, Parlamenti Evropian miratoi një rezolutë kushtuar BiH-së, në të cilën, ndër të tjera, dënoi bashkëpunimin e autoriteteve të RS-së me zyrtarët dhe subjektet ruse nën sanksione ndërkombëtare.

U paralajmërua se marrëdhënie të tilla paraqesin rrezik për sigurinë dhe stabilitetin e BiH-së.

Më parë, agjencitë e inteligjencës amerikane paralajmëruan në mars se Ballkani Perëndimor mbeti një zonë me tensione të larta politike dhe ndikime të jashtme, me rolin e Rusisë në destabilizimin e rajonit veçanërisht të spikatur.

Raporti “Vlerësimi Vjetor i Kërcënimeve 2026”, i publikuar nga Zyra e Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare të Shteteve të Bashkuara, thekson se lufta në Ukrainë ka thelluar përçarjet midis Perëndimit dhe Moskës, gjë që reflektohet edhe në Ballkan.

Vendet perëndimore nuk kanë pasur një qasje uniforme ndaj autoriteteve të RS-së në vitet e fundit.

Ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës futën dhe më vonë zgjeruan sanksionet kundër Dodikut dhe bashkëpunëtorëve të tij që nga viti 2017 për minimin e rendit kushtetues të BiH, nuk pati konsensus në BE për futjen e masave kufizuese.