Rikthimi i Janshas në pushtet ngjall shqetësime në BE dhe Ballkanin Perëndimor

Parlamenti i Sllovenisë ka miratuar qeverinë e re të qendrës së djathtë të udhëhequr nga Janez Jansha, duke i dhënë fund katër viteve të qeverisjes së qendrës së majtë të kryeministrit Robert Golob.

Jansha u konfirmua si kryeministër më 22 maj, pasi arriti të formojë një koalicion prej pesë partish që kontrollon 43 nga 90 ulëset e parlamentit. Për miratimin e disa ligjeve, qeveria e tij do të mbështetet edhe në votat e partisë pro-ruse Resni.ca.

Kthimi në pushtet i Janshës, i cili ka shërbyer më parë në tre mandate si kryeministër, po ndiqet me vëmendje në Bruksel dhe në Ballkanin Perëndimor. Mandati i tij i fundit, nga viti 2020 deri në vitin 2022, u shoqërua me akuza për dobësim të institucioneve demokratike, presion ndaj mediave dhe përplasje me shoqërinë civile.

Gjatë asaj periudhe, qeveria e tij u kritikua për përdorimin e dekreteve gjatë pandemisë, emërimet politike në transmetuesin publik dhe sulmet e vazhdueshme ndaj gazetarëve. Protestat antiqeveritare u zhvilluan për muaj me radhë deri në humbjen e tij zgjedhore në vitin 2022.

Shqetësimet janë rikthyer edhe pas formimit të qeverisë së re. Koalicioni i Janshës ka paralajmëruar reforma në transmetuesin publik, kufizime në financimin e organizatave joqeveritare dhe ndryshime që mund të prekin të drejtën e grevës. Në Bruksel ekziston frika se axhenda e tij nacionaliste mund të përplaset me politikat evropiane në fusha si të drejtat e grave, komuniteti LGBTQ+ dhe politikat klimatike.

Partitë socialdemokrate në Parlamentin Evropian kanë kërkuar madje përjashtimin e partisë së Janshës, SDS, nga Partia Popullore Evropiane, duke argumentuar se nuk duhet të ketë vend në familjen demokratike evropiane për forca politike që sfidojnë vlerat themelore të Bashkimit Evropian.

Megjithatë, analistët theksojnë se Jansha nuk mund të krahasohet plotësisht me liderët e tjerë joliberalë të Evropës Qendrore si Viktor Orbán apo Robert Fico. Ndryshe nga ta, ai ka mbështetur fuqishëm Ukrainën që nga pushtimi rus i vitit 2022 dhe ka kërkuar forcimin e mbrojtjes evropiane dhe të NATO-s.

Profesori i shkencave politike Tomaž Deželan vlerëson se Jansha do të përpiqet të pozicionohet si një figurë me ndikim në çështjet e sigurisë evropiane. Ai kujton vizitën e Janshës në Kiev në mars të vitit 2022, kur së bashku me liderët e Polonisë dhe Çekisë u bë një nga politikanët e parë perëndimorë që vizitoi Ukrainën pas fillimit të luftës.

Përtej Brukselit, rikthimi i Janshës ka rëndësi edhe për Ballkanin Perëndimor. Ai mbetet një mbështetës i zëshëm i zgjerimit të Bashkimit Evropian drejt rajonit dhe ka kërkuar integrimin gradual të vendeve kandidate në strukturat evropiane edhe para anëtarësimit të plotë.

Megjithatë, emri i tij vazhdon të lidhet me polemika rajonale. Në vitin 2021, një dokument jozyrtar që propozonte ndryshimin e kufijve në Ballkan sipas vijave etnike u atribua gjerësisht zyrës së tij, ndonëse Jansha mohoi çdo përfshirje. Dokumenti shkaktoi reagime të forta dhe ngriti shqetësime për destabilizim të mundshëm në rajon.

Analistët vlerësojnë se rikthimi i Janshës do të jetë një provë e rëndësishme për rolin e Sllovenisë brenda Bashkimit Evropian dhe ndikimin e saj në Ballkanin Perëndimor. Ndërsa ai synon ta paraqesë vendin si një aktor të rëndësishëm në çështjet e sigurisë dhe zgjerimit evropian, kritikat për tendenca joliberale dhe përplasje me vlerat demokratike pritet të vazhdojnë gjatë mandatit të tij të katërt.

The GeoPost