A duhet të shqetësohet Serbia për “aleancën ushtarake” të Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës?

Ndërsa në Serbi interpretohet se është krijuar një “aleancë kundër Serbisë”, ekspertët e mbrojtjes nga Zagrebi dhe Prishtina besojnë se nuk ka arsye për shqetësim në Beograd.

Shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Shqipërisë, Arben Kindji, njoftoi javën e kaluar se vendi, Kroacia dhe Kosova do të zhvillojnë stërvitje të përbashkëta ushtarake këtë vit, dy prej të cilave do të mbahen në Zagreb dhe një në Tiranë, raportuan mediat shqiptare.

Sipas Kindi, plani i bashkëpunimit “përfshin jo vetëm stërvitje të përbashkëta, por edhe shkëmbim përvojash dhe koordinim më të thellë operacional”. Një hap i tillë bazohet në marrëveshjen (Memorandumin) për bashkëpunim në fushën e mbrojtjes, të cilën të tre palët e nënshkruan në mars 2025, gjë që shkaktoi reagime jashtëzakonisht të ashpra nga autoritetet serbe.

Beogradi zyrtar pretendon se Memorandumi shkeli marrëveshjen nënrajonale mbi kontrollin e armëve nga viti 1996, si dhe Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, sipas së cilës KFOR-i është e vetmja forcë e armatosur në Kosovë.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, iu referua njoftimit nga Tirana për zbatimin e stërvitjeve të përbashkëta ushtarake fundjavën e kaluar, duke komentuar për TV Informer mbi veprimin e armatosur të SHBA-së kundër Iranit dhe përshkallëzimin e tensioneve në Lindjen e Mesme. Kur u pyet nga një gazetar se si i sheh planet e aleancës Shqipëri-Prishtinë-Kroaci, ai përsëriti pretendimet se “ajo është e drejtuar kundër Serbisë”.

“Vura re në shtypin kroat se po shkruajnë se do të çmendem sepse do të kenë ushtrime ushtarake në Zagreb dhe Tiranë. Është sikur të jetë drejtuar kundër meje. Jo, është drejtuar kundër Serbisë, unë jam plotësisht racional, absolutisht i qetë dhe i qetë… Kur flasim për Kroacinë, është një vend që nuk na dorëzon të pandehurit për krimet më të rënda, terrorizmin dhe sulmin ndaj rendit shtetëror. Ata tregojnë në mënyrën më brutale se janë armiqësorë ndaj nesh”, deklaroi Vuçiq.

Duke iu referuar retorikës së Aleksandar Vuçiçit, Ramadan Ilazi , drejtor kërkimor i Qendrës së Kosovës për Studime të Sigurisë nga Prishtina, i thotë revistës “Contemporary Politics” se e kupton që Beogradi është i shqetësuar për këtë marrëveshje bashkëpunimi, “por nuk sheh një arsye objektive për një shqetësim të tillë, duke pasur parasysh se nga pikëpamja e sigurisë ushtarake dhe “të fortë”, aktori kryesor në Kosovë mbetet NATO brenda kornizës së misionit të saj KFOR”.

“Sensacionalizimi i kësaj marrëveshjeje për bashkëpunim në fushën e mbrojtjes duket se është nxitur kryesisht nga llogaritjet e brendshme politike, veçanërisht në një kohë kur Presidenti Vuçiç po përballet me një krizë besueshmërie”, deklaron Ilazi.

“Marrëveshjet e bashkëpunimit janë një strategji tipike mbrojtëse e shteteve të vogla”

Në fund të janarit, në Zagreb u mbajt një takim i Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës në nivel drejtorësh për politikën e mbrojtjes dhe armatimet. Ministria e Mbrojtjes e Kroacisë njoftoi se ata diskutuan mundësitë për përmirësimin e bashkëpunimit në fushën e aftësive mbrojtëse, bashkëveprimin midis industrive mbrojtëse të nënshkruesve të memorandumit dhe hapat për zbatimin e mëtejshëm të Memorandumit, të nënshkruar më 18 mars 2025 në Tiranë.

Gjithashtu, në fillim të shkurtit, u zhvillua në Shkodër një takim i Shefave të Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura të Shqipërisë dhe Kroacisë dhe Komandantit të Forcave të Sigurisë së Kosovës. Siç u njoftua, fokusi i bisedimeve ishte thellimi i bashkëpunimit ushtarak përmes planeve konkrete.

Disa ditë më vonë, ministrat e mbrojtjes të Kroacisë dhe të Shqipërisë, si dhe kryeministrat e Kosovës dhe të Kroacisë, Aljbin Kurti dhe Andrej Plenkoviq, u takuan në margjinat e Konferencës së Sigurisë në Mynih.

“Ne ndajmë vlera të përbashkëta me Kroacinë dhe ajo është mbështetëse e anëtarësimit tonë në NATO dhe Bashkimin Evropian”, tha Kurti me atë rast.

Plenkoviq shkroi në rrjetin social X se me Kurtin diskutoi situatën në rajon, sfidat e sigurisë dhe statusin e pakicës kroate në Janjevë, duke theksuar se “Kroacia vazhdon të forcojë bashkëpunimin me Kosovën dhe mbështet rrugën e saj evropiane”.

Në reagim ndaj këtyre takimeve, Vuçiq, i cili ishte gjithashtu i pranishëm në Konferencën e Sigurisë në Mynih, deklaroi: “Shoh që Plenkoviq dhe Kurti u takuan këtu, u takuan edhe ministrat e mbrojtjes të Kroacisë dhe Shqipërisë, shumë mirë.”

“Nëse qëllimi i tyre ishte të na shqetësonin, na shqetësonë dhe ne do të ndërmarrim hapa në përputhje me rrethanat”, tha ai.

Megjithatë, disa ditë më vonë, gjatë samitit botëror në Nju Delhi, Vuçiq tha se “pati një bisedë të gjatë me Plenkoviqin”.

“ Për herë të parë folëm për temën e aleancës ushtarake midis Prishtinës, Tiranës dhe Zagrebit. Mund të them se kryeministri Plenković tha se ajo nuk ishte e drejtuar kundër Serbisë”, tha Presidenti i Serbisë.

Sipas Ilazit, bashkëpunimi ushtarak midis Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë duhet të kuptohet kryesisht “si një formë normale dhe legjitime e bashkëpunimit mbrojtës midis Kosovës dhe shteteve anëtare të NATO-s, të cilat kontribuojnë me ushtarët e tyre në misionin e KFOR-it në Kosovë”.

“Është gjithashtu një strategji tipike mbrojtëse e shteteve të vogla. Kjo marrëveshje mund t’i ndihmojë Forcat e Sigurisë së Kosovës në zhvillimin e mëtejshëm dhe forcimin e pajtueshmërisë së tyre me standardet e NATO-s. Marrëveshje të tilla nuk janë të rralla në Evropë ose në rajonin tonë dhe zakonisht synojnë forcimin e ndërveprimit, trajnimit dhe aftësisë për t’iu përgjigjur situatave të krizës”, thekson Ilazi.

Bashkëbiseduesi ynë pohon se, përpara se të bëhej anëtare e NATO-s në vitin 2023, Finlanda kaloi dekada duke thelluar bashkëpunimin dypalësh në mbrojtje me Shtetet e Bashkuara, Suedinë dhe Britaninë e Madhe.

“Vendet baltike ndoqën të njëjtën rrugë në vitet 1990, shumë kohë para se të bashkoheshin me NATO-n në vitin 2004. Ato nënshkruan marrëveshje dypalëshe mbrojtëse, organizuan stërvitje të NATO-s e kështu me radhë. Shqipëria, Bullgaria, Italia dhe Maqedonia e Veriut kanë lidhur marrëveshje mbi lëvizshmërinë e forcave të armatosura. Është gjithashtu e rëndësishme të kujtojmë se si Shqipëria ashtu edhe Kroacia janë anëtare të NATO-s dhe janë të detyruara nga parimet e mbrojtjes kolektive të NATO-s. Si të tilla, ato nuk mund të “marrëveshje mbrojtëse që do të minonin sigurinë e Aleancës ose të anëtarëve të saj, ose të krijonin sfida të reja për ta. Deri më sot, për aq sa di unë, as NATO dhe as KFOR-i nuk kanë shprehur shqetësim për këtë bashkëpunim”, thekson Ilazi.

Një qëndrim të ngjashëm përfaqëson  Senada Selo Sabiç , këshilltare shkencore e Institutit për Zhvillim dhe Marrëdhënie Ndërkombëtare (IRMO) në Zagreb, e cila i thotë revistës Contemporary Politics se nuk e sheh marrëveshjen ushtarake të përmendur si një kërcënim për Serbinë “ose paqen në rajon”.

“Po flasim për bashkëpunim në mbrojtje brenda kuadrit të detyrimeve të përcaktuara ndërkombëtare – Kroacia dhe Shqipëria janë anëtare të NATO-s, Kroacia njeh Kosovën dhe bashkëpunimi zhvillohet brenda kontekstit të sigurisë euroatlantike. Forma të tilla të bashkëpunimit janë të zakonshme midis partnerëve dhe në vetvete nuk përfaqësojnë një faktor destabilizues”, deklaron Šelo Šabić.

Ajo vëren se “nëse diçka do të interpretohet si kërcënim varet nga mesazhi politik që duhet të dërgohet”.

“Kjo iniciativë mund të paraqitet si një kërcënim, por mund të shihet edhe si një hap drejt forcimit të qëndrueshmërisë dhe ndërveprimit rajonal, i cili në planin afatgjatë mund të hapë hapësirë ​​për bashkëpunim më të gjerë rajonal në fushën e sigurisë, kur të krijohen kushtet politike për të”, shpjegon  Sabiç.

Ramadan Ilazi thekson se marrëveshja ushtarake trepalëshe nuk mund të shihet ndaras nga dy ngjarje të rëndësishme që ndodhën në vitet e fundit – pamundësia e Kosovës për t’u bërë anëtare e NATO-s dhe “rasti i Banjskës”.

Ilazi vëren gjithashtu se “sugjerimi i Presidentit Vuçiç që Serbia duhet të mësojë nga shembulli i strategjisë së Azerbajxhanit në Nagorno-Karabakh me të drejtë shkaktoi shqetësim në Kosovë”.

Anëtarësimi në BE dhe NATO do të zvogëlonte ndjeshëm dilemat e sigurisë në Ballkanin Perëndimor

Duke folur për skenarët e mundshëm që lidhen me forcimin e sigurisë në Ballkanin Perëndimor, Ramadan Ilazi pohon se rajoni do të përfitonte më shumë “nëse të gjitha vendet, përfshirë Serbinë, do të përqendroheshin në integrimin në NATO dhe do të punonin kolektivisht drejt këtij qëllimi”.

“Anëtarësimi në BE dhe NATO do të zvogëlonte ndjeshëm dilemat e sigurisë dhe do të lehtësonte shumë shqetësime në lidhje me bashkëpunimin në mbrojtje dhe siguri midis vendeve në rajon dhe vendeve të tjera. Në të njëjtën kohë, është e rëndësishme të pranohet se në Kosovë ka edhe probleme që lidhen me lëvizjet e Serbisë në fushën e sigurisë. Kjo përfshin mundësinë që Serbia të miratojë konceptin e të ashtuquajturës ‘mbrojtje totale’, Projektin 5000 (duke rritur numrin e forcave speciale në 5000), mënyrën se si është trajtuar Kosova në përgjithësi në strategjinë e mbrojtjes ndaj Serbisë, hapjen e Serbisë ndaj pranisë ushtarake ruse, si dhe prokurimin e saj të pajisjeve ushtarake ruse dhe kineze”, përfundon bashkëbiseduesi i Politikës Bashkëkohore.

Sipas mendimit të Sabiq, “Serbia, si çdo shtet sovran, ka të drejtë të vendosë për marrëveshjet e veta të sigurisë, përfshirë bashkëpunimin me NATO-n, të cilin e ka tashmë”.

 “Por, në të njëjtën kohë, edhe shtetet e tjera kanë të drejtë të zhvillojnë format e tyre të bashkëpunimit. Është thelbësore që çështjet e sigurisë në rajon të trajtohen në mënyrë transparente dhe pa retorikë që rrit tensionet në mënyrë të panevojshme”, shprehet Sabiç.

The Geopost