Dosja e Prokurorisë Speciale: Si kishte pasur koordinim Radoiçiq me Vuçiqin për barrikadat e 2022-ës në veri të Kosovës

Aktakuza e ngritur nga Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës lidhur me barrikadat e fundvitit 2022 në veri të Kosovës përbën një nga dokumentet më të rëndësishme juridike dhe politike të viteve të fundit.

Për herë të parë, në një dokument zyrtar të organit të ndjekjes penale të Kosovës paraqitet një narrativë e detajuar që nuk i trajton barrikadat si reagim spontan të qytetarëve serbë lokalë, por si një operacion të organizuar politikisht dhe operacionalisht, me një strukturë të qartë komandimi që shtrihej nga veriu i Kosovës deri në nivelet më të larta të pushtetit në Beograd.

Nëse gjetjet e prokurorisë provohen në procesin gjyqësor, ato do të përbëjnë një nga dëshmitë më të forta deri më tani se kriza e vitit 2022 nuk ishte një revoltë lokale, por një operacion i koordinuar me objektiva politike dhe strategjike shumë më të gjera.

Që nga ngritja e barrikadave në dhjetor të vitit 2022, autoritetet serbe kanë insistuar se bëhej fjalë për reagim spontan të popullatës serbe ndaj arrestimit të ish-policit Dejan Pantiq dhe ndaj politikave të Qeverisë së Kosovës në veri.

Megjithatë, materiali i përfshirë në aktakuzë paraqet një pamje krejtësisht tjetër.

Sipas prokurorisë, barrikadat nuk ishin rezultat i organizimit spontan të qytetarëve, por pjesë e një veprimi të centralizuar, ku individë të lidhur me strukturat politike dhe të sigurisë serbe kishin rol udhëheqës në organizim, koordinim dhe mbikëqyrje.

Vetë fakti që në aktakuzë përmendet një takim i mbajtur në territorin e Serbisë, ku sipas pretendimeve të prokurorisë morën pjesë Milan Radoiçiq, ish-kryetarë komunash dhe ish-policë serbë të Kosovës, ndërsa në takim ishte i pranishëm edhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, e zhvendos krejtësisht qendrën e gravitetit të ngjarjes nga Zveçani dhe Leposaviqi drejt Beogradit.

Në aspektin politik, ky është elementi më domethënës i të gjithë rastit.

Takimi në Raçak dhe çështja e zinxhirit komandues

Pika kyçe e aktakuzës është pretendimi se më 28 dhjetor 2022, në Raçak të Serbisë, është zhvilluar një takim në të cilin presidenti Vuçiq ka kërkuar largimin e barrikadave brenda 48 orëve pas lirimit të Dejan Pantiçit.

Nëse ky pretendim konfirmohet përmes provave dhe dëshmive, ai prodhon një pasojë politike jashtëzakonisht të rëndësishme.

Ai sugjeron se personi që kishte autoritetin për të urdhëruar çmontimin e barrikadave ishte i njëjti qendër pushteti që, në mënyrë indirekte ose direkte, kishte ndikim mbi ngritjen e tyre.

Kjo ngre pyetjen logjike: nëse barrikadat ishin vërtet iniciativë spontane e qytetarëve të revoltuar, si ishte e mundur që ato të hiqeshin pothuajse menjëherë pas një takimi politik të mbajtur në Serbi?

Fakti që shumica e barrikadave u larguan nga vetë personat që i kishin vendosur, sipas përshkrimit të aktakuzës, e forcon perceptimin për ekzistencën e një strukture të organizuar dhe të disiplinuar komandimi.

Kjo e bën gjithnjë e më të vështirë mbrojtjen e tezës se ngjarjet e fundvitit 2022 ishin vetëm manifestim i pakënaqësisë qytetare.

Roli i Milan Radoiçiqit

Aktakuza e vendos Milan Radoiçiqin në qendër të gjithë operacionit.

Edhe pse procedura ndaj tij është pezulluar për shkak të mungesës së tij në juridiksionin e Kosovës, prokuroria e përshkruan atë si organizatorin kryesor të rrjetit që menaxhoi barrikadat.

Ky element ka rëndësi të veçantë për shkak të historisë së mëvonshme të Radoiçiqit.

Vetëm nëntë muaj pas barrikadave, ai do të pranonte publikisht organizimin e grupit të armatosur që kreu sulmin në Banjskë më 24 shtator 2023.

Për shumë analistë të sigurisë, ekziston një vijë e qartë që lidh barrikadat e vitit 2022 me ngjarjet e Banjskës në vitin 2023.

Në të dy rastet shfaqen figura të ngjashme, rrjete të njëjta operative dhe metoda të ngjashme të organizimit.

Prandaj, aktakuza nuk shihet vetëm si hetim për një krizë të veçantë, por edhe si pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të dokumentuar evolucionin e strukturave paramilitare dhe politike që vepruan në veri të Kosovës gjatë viteve të fundit.

Nga barrikadat te strukturat paraushtarake

Një nga aspektet më serioze të dokumentit është përshkrimi i forcave që ruanin barrikadat.

Sipas aktakuzës, në sigurimin e tyre nuk morën pjesë vetëm protestues lokalë.

Prokuroria përmend ish-pjesëtarë të Policisë së Kosovës që kishin dhënë dorëheqje, individë të lidhur me strukturën e ashtuquajtur “Mbrojtja Civile” dhe persona të armatosur që vepronin me maska.

Ky përshkrim ndryshon rrënjësisht karakterin e ngjarjes.

Në vend të një proteste klasike politike, paraqitet një model operacioni hibrid ku ndërthuren elementë civilë, politikë, paramilitarë dhe kriminalë.

Prania e personave të maskuar dhe të armatosur krijon përshtypjen e një zone ku monopoli i përdorimit të forcës nuk i përkiste më institucioneve shtetërore, por grupeve që vepronin jashtë çdo kontrolli ligjor.

Pikërisht ky ishte një nga shqetësimet kryesore që kishin shprehur në atë kohë institucionet ndërkombëtare.

Rëndësia e vlerësimeve të EULEX-it dhe KFOR-it

Një element që i jep peshë shtesë aktakuzës është fakti se disa prej elementeve të saj përputhen me vëzhgimet e misioneve ndërkombëtare.

EULEX kishte raportuar praninë e individëve të maskuar dhe të armatosur në zonat e barrikadave, ndërsa patrullat e tij ishin sulmuar gjatë krizës.

Po ashtu, ndërhyrja e KFOR-it për largimin e barrikadave që mbetën aktive pas urdhrit për çmontim tregon se situata kishte kaluar prej kohësh kufijtë e një proteste të zakonshme.

Në momentin kur një mision ushtarak ndërkombëtar detyrohet të përdorë kapacitetet e veta për të rikthyer lirinë e lëvizjes, ngjarja merr dimension të qartë sigurie dhe stabiliteti rajonal.

Pasojat politike për Serbinë

Ndoshta elementi më delikat i aktakuzës është përfshirja e drejtpërdrejtë e presidentit të Serbisë në narrativën e prokurorisë.

Edhe pse aktakuza nuk e akuzon Vuçiqin për ndonjë vepër penale, përmendja e rolit të tij në takimin e Raçakut (Serbi) hap një debat të rëndësishëm politik.

Nëse një president ka kapacitetin të urdhërojë çmontimin e barrikadave në një territor tjetër brenda 48 orëve, atëherë lind pyetja se sa i madh ka qenë ndikimi i tij mbi vetë strukturat që i ngritën ato.

Kjo është pikërisht çështja që mund të ketë pasoja edhe në raportet ndërkombëtare të Serbisë, veçanërisht në dialogun me Bashkimin Evropian dhe partnerët perëndimorë.

Për vite me radhë, Beogradi ka argumentuar se nuk kontrollon grupet që veprojnë në veri të Kosovës dhe se veprimet e tyre janë rezultat i dinamikave lokale.

Aktakuza e PSRK-së sfidon drejtpërdrejt këtë narrativë.

Një dokument që mund të ndikojë në interpretimin e gjithë krizës së veriut

Përtej përgjegjësisë individuale të të akuzuarve, rëndësia e këtij rasti qëndron në faktin se ai ofron një kornizë të re interpretimi për ngjarjet e fundvitit 2022.

Nëse pretendimet e prokurorisë provohen në gjykatë, barrikadat nuk do të shihen më si episod i izoluar i tensioneve ndëretnike, por si pjesë e një strategjie më të gjerë politike dhe të sigurisë, e cila synonte të sfidonte autoritetin institucional të Kosovës në veri.

Në këtë kuptim, aktakuza nuk është vetëm një dokument penal.

Ajo është edhe një dokument politik dhe historik që mund të ndikojë në mënyrën se si do të interpretohen ngjarjet më të rëndësishme të krizës së veriut të Kosovës në vitet e fundit.

The GeoPost