Estetika e së keqes e Vuçiqit: Kur krimi shndërrohet në vlerë të shtetit

Skandali i shkaktuar nga deklarata e Snezhana Paunović, ministre e Administratës Shtetërore dhe Vetëqeverisjes Lokale, nxori edhe një herë në pah modelin e vlerave mbi të cilin mbështetet regjimi i sotëm i Aleksandar Vuçiqit. Problemi nuk qëndron vetëm te një deklaratë e pamenduar ose e papërshtatshme. Problemi është shumë më i thellë: një deklaratë e tillë nuk shkakton tronditje morale tek ata që drejtojnë shtetin, por përkundrazi nxit përpjekje për ta justifikuar atë.

Shkruan: Dragan Shormaz

Sikur Serbia të ishte një shoqëri normale demokratike, një politikane që do të shprehte publikisht diçka që të kujton logjikën naziste të fajit kolektiv dhe dehumanizimit, do ta humbiste funksionin që po atë ditë. Jo sepse dikush do të kërkonte hakmarrje politike, por sepse ekzistojnë kufij që një shtet demokratik nuk guxon t’i kalojë.

Megjithatë, në Serbi ndodhi pikërisht e kundërta. Në vend të një dënimi të qartë, pasoi relativizimi. Si Aleksandar Vuçiq, ashtu edhe Ivica Daçiq nxituan të shpjegonin se ministrja “e kishte formuluar mendimin në mënyrë të pasuksesshme”, sikur problemi të ishte vetëm te mënyra e të shprehurit dhe jo te thelbi i deklaratës. Sikur i njëjti mesazh të ishte i pranueshëm vetëm nëse do të ishte paketuar më bukur.

Pikërisht këtu qëndron thelbi i sistemit politik që sot sundon Serbinë. Ai nuk e dënon të keqen, por përpiqet ta zbukurojë atë estetikisht.

Një qasje e tillë ndaj realitetit, e përmbledhur në estetikën e së keqes, nuk është e rastësishme. Ajo përfaqëson metodën themelore të veprimit politik të neoradikalizmit serb që nga vitet nëntëdhjetë. Në këtë shkollë politike, pasojat paraqiten si shkaqe sa herë që kjo i shërben narrativës nacionaliste, ndërsa shkaqet shpiken ose zmadhohen kur synohet relativizimi i përgjegjësisë së vet.

Shembulli më domethënës është qasja ndaj operacionit ushtarako-policor “Stuhia” (Oluja). Në opinionin publik ai paraqitet pothuajse ekskluzivisht si një sulm i paprovokuar i Kroacisë ndaj popullit serb. Në të njëjtën kohë, anashkalohen vitet e rebelimit antikushtetues në Kroaci, mbështetja politike dhe ushtarake nga Beogradi, shkatërrimi i Vukovarit, krimet masive të luftës, si ai në Ovçarë, vrasjet e civilëve, dëbimi i popullsisë kroate nga territoret e kontrolluara nga autoritetet rebele serbe, si dhe bombardimi me raketa i Zagrebit.

Asnjë nga këto ngjarje nuk mund të justifikojë krimet e kryera gjatë dhe pas operacionit “Stuhia”, por pa kuptuar këto fakte nuk është e mundur të kuptohen as shkaqet e luftës.

I njëjti model zbatohet edhe kur bëhet fjalë për gjenocidin në Srebrenicë, i cili është cilësuar si gjenocid nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë dhe nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë. Relativizuesit e këtij krimi flasin rregullisht për krimet e mëparshme ndaj serbëve në rajonin e Podrinjës së Mesme, duke manipuluar shpesh me numrin e viktimave dhe duke anashkaluar dallimin ndërmjet viktimave ushtarake dhe atyre civile.

Vuajtja e civilëve serbë meriton respekt, të vërtetën dhe drejtësinë, por ajo nuk mund të shërbejë si justifikim apo si zbutje e përgjegjësisë për vrasjen sistematike të më shumë se tetë mijë burrave dhe djemve boshnjakë pas rënies së Srebrenicës, në korrik të vitit 1995.

Qëllimi i një manipulimi të tillë nuk është kultivimi i kulturës së kujtesës për viktimat e pafajshme serbe, por krijimi i një alibie morale për krimet e hordhive të Mladiqit. Vitet e fundit, propaganda e Vuçiqit i trajton kriminelët e luftës si heronj: Pavkoviqi përcillet me nderime shtetërore, ndërsa Lazareviqi dhe Shljivançanini shëtiten nëpër Serbi, madje mbajnë edhe fjalime në tubimet partiake të SNS-së. Të dy shfaqen rregullisht në televizionet nën kontrollin e Vuçiqit, por nuk janë të vetmit. Aty është edhe anëtari i SPS-së, Shainoviqi, si dhe mentori politik i Aleksandar Vuçiqit, Vojisllav Shesheli, i cili vazhdimisht mbron qëndrime që justifikojnë spastrimin etnik në Kosovë dhe krimet e tjera të regjimit të Millosheviqit.

I njëjti model shihet sot edhe në mënyrën propagandistike se si paraqitet agresioni rus ndaj Ukrainës. Sanksionet kundër Rusisë paraqiten si pasojë e një rusofobie të supozuar irracionale të Perëndimit, ndërsa vetë agresioni shpjegohet me të ashtuquajturat “shkaqe më të thella”, si zgjerimi i NATO-s, pretendimet për një nazizëm të sajuar në Ukrainë, laboratorë biologjikë të supozuar ku prodhohen mushkonja infektive që pickojnë vetëm rusët etnikë, apo teori të tjera konspirative që janë përgënjeshtruar vazhdimisht. Në këtë mënyrë, agresori paraqitet si viktimë, ndërsa viktima si agresor.

Shembulli më i madh i këtij përmbysjeje të tezave në Serbi mbetet ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999. Në opinionin publik serb ajo paraqitet pothuajse ekskluzivisht si një agresion i paprovokuar, që kishte për qëllim rrëmbimin e Kosovës. Megjithatë, në mënyrë sistematike heshtet për tërë vargun e ngjarjeve që i paraprinë asaj.

Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara miratoi Rezolutat 1160, 1199 dhe 1203, me të cilat dënohej përdorimi i tepruar i forcës ndaj popullsisë civile në Kosovë dhe u kërkohej autoriteteve të Republikës Federale të Jugosllavisë të ndalonin represionin, të lejonin mbikëqyrjen ndërkombëtare dhe të fillonin një proces politik për zgjidhjen e krizës. Këto kërkesa nuk u përmbushën. Për të gjitha këto rezoluta votoi edhe Rusia.

Kur regjimi i Sllobodan Millosheviqit vendosi të shpërfillte kërkesat detyruese të bashkësisë ndërkombëtare dhe të vazhdonte politikën e dhunës, ai pranoi me vetëdije rrezikun e një ndërhyrjeje ushtarake. Kjo nuk do të thotë se sot nuk ekzistojnë debate legjitime juridike dhe politike mbi bombardimet e NATO-s, por do të thotë se ato nuk mund të paraqiten me ndershmëri si një ngjarje që ndodhi pa asnjë shkak paraprak.

Pas përfundimit të luftës, Kosova nuk iu bashkua asnjë shteti tjetër. Me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, ajo u vendos nën administrimin e përkohshëm të OKB-së, duke u konfirmuar integriteti territorial i Republikës Federale të Jugosllavisë së atëhershme dhe duke u vendosur një administratë ndërkombëtare deri në arritjen e një zgjidhjeje përfundimtare politike. Pjesë përbërëse e Rezolutës 1244 u bënë edhe rezolutat e përmendura më parë, si dhe parimet e Rambujesë. RFJ-ja humbi sovranitetin mbi Kosovën dhe ai nuk i është rikthyer deri më sot nga OKB-ja.

Në vitin 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, në opinionin e saj këshillimor, arriti në përfundimin se Deklarata e Pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Megjithatë, Gjykata nuk vendosi nëse Kosova kishte të drejtë për shtetësi dhe as nuk i detyroi shtetet ta njihnin atë. Ajo ndau qartë aspektin juridik nga ai politik i pavarësisë së Kosovës, duke ua lënë shteteve të drejtën që secila të mbajë qëndrimin e vet politik për këtë çështje.

Pas Marrëveshjes së Brukselit dhe asaj të Ohrit, Prishtina ka vendosur plotësisht sovranitetin në territorin e Kosovës, duke i përmbushur kështu të gjitha karakteristikat themelore të një shteti – ka territor, popullsi dhe pushtet sovran.

Duhet thënë hapur se ndërtimi i kujdesshëm i mitit rreth Rezolutës 1244 kishte për qëllim të fshihte kapitullimin dhe tërheqjen e ushtrisë, policisë dhe institucioneve të shtetit serb nga Kosova. Megjithatë, ky mbetet vetëm një mit. Realiteti është se sot Serbia dhe Kosova janë fqinjë. Rreziku i vazhdimit të promovimit të këtij miti qëndron pikërisht në fjalët e Snezhana Paunoviqit – SPASTRIM ETNIK! Ata që besojnë në mitin e Rezolutës 1244 besojnë gjithashtu se sovraniteti i Beogradit mund të rikthehet me forcë, pra përmes krimit dhe spastrimit etnik. Një përpjekje e tillë do ta çonte shtetin serb drejt një katastrofe të plotë.

E gjithë kjo dëshmon të njëjtin model të mendimit politik: përgjegjësia vetjake duhet të fshihet, ndërsa historia duhet të përshtatet sipas nevojave të politikës së ditës.

Një popull që refuzon të përballet me gabimet e veta të së kaluarës është i dënuar t’i përsërisë ato vazhdimisht. Një shtet që mohon përgjegjësinë për krimet nuk mbron interesat kombëtare, por krijon tragjedi të reja.

Në fund, kriminaliteti dhe imoraliteti që pretendohet se kryhen në emër të mbrojtjes së kombit përfundojnë gjithmonë duke u kthyer kundër vetë popullit. Pikërisht për këtë arsye, viktimat më të mëdha të projekteve autoritare dhe ekspansioniste janë gjithmonë qytetarët e atij vendi që i ka nisur ato. Historia njeh shumë popuj që nuk u shkatërruan sepse u mposhtën ushtarakisht, por sepse nuk ishin të aftë të përballeshin me iluzionet dhe gabimet e tyre.

Sot, Serbia ndodhet pikërisht përballë një sfide të tillë historike. Vuçiqi, së bashku me rrethin e tij të radikalëve, socialistëve, Vulinin, Nestoroviqin, Lomparin, kriminelët e dënuar të luftës dhe mediat e nënshtruara, po e largon Serbinë nga Evropa demokratike dhe e orienton drejt regjimeve dhe organizatave që autori i këtij teksti i konsideron autoritare ose ekstremiste, si Huthët, Hamasi, Hezbollahu, Garda Revolucionare Iraniane, regjimet komuniste të Koresë së Veriut dhe Kinës, si dhe drejt aleancës me Rusinë e udhëhequr nga Vladimir Putini.

Pa një përballje të sinqertë me politikat e viteve nëntëdhjetë, pa hequr dorë nga kultura e relativizimit të krimeve dhe pa një katharsis moral, Serbia do të vazhdojë të zhytet në izolim ndërkombëtar, stagnim politik dhe rënie demografike.

Nëse nuk gjen mënyrën për t’u përballur me demonët e së kaluarës së saj, ajo do të mbetet një vend i izoluar në Evropë, nga i cili nuk do të largohen vetëm të rinjtë, por edhe vetë shpresa.

Tashmë ekziston një rrezik real që kjo të jetë çmimi i sundimit të regjimit regresiv dhe, sipas autorit, në thelb kriminal të Aleksandar Vuçiqit, i cili pushtetin e mban gjallë përmes prodhimit të miteve, krijimit të armiqve dhe kultivimit të harresës kolektive.

The GeoPost