“Kozakët” rusë në territoret e pushtuara të Ukrainës: Një kërcënim për identitetin e fëmijëve

Me fillimin e pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në shkurt të vitit 2022 dhe okupimin e pjesëve të territorit ukrainas, një nga objektivat kryesore të Federatës Ruse janë bërë fëmijët ukrainas.

Brezi i ardhshëm i kombit ukrainas që jeton nën pushtim është shndërruar në viktimë të eksperimenteve sociale të autoriteteve ruse, të cilat synojnë riformësimin e identitetit dhe ndërgjegjes së fëmijëve.

Për këtë qëllim, zyrtarët rusë kanë zhvilluar një sërë programesh të specializuara dhe kanë krijuar organizata të shumta paramilitare, degët e të cilave po vazhdojnë të themelohen në vendbanimet e sapopushtuara. Rusia po i shndërron qëllimisht fëmijët ukrainas në një burim njerëzor besnik për ushtrinë e saj.

Kozakët si mjet militarizimi (2014–2022)

Edhe para pushtimit të plotë, autoritetet pushtuese në Krime dhe në lindje të Ukrainës kishin filluar të krijonin struktura ushtarake që përfshinin fëmijë. Ndër grupet më aktive ishin të ashtuquajturit “kozakë” pro-rusë.

Këto formacione u shfaqën që në vitin 2014 në territoret e pushtuara të rajoneve Donetsk dhe Luhansk – të vetëshpallurat “Republika Popullore e Donetskut” (DPR) dhe “Republika Popullore e Luhanskut” (LPR).

Kozakët e Donit – pasardhës të një komuniteti ushtarak që u formua përgjatë lumit Don që nga shekulli XVI, me qendër administrative në Novoçerkask – përjetuan një ringjallje në vitet 1990, kur lëvizjet kozake në Rusi fituan vrull. Në bazë të dekreteve të nënshkruara nga Presidenti i Federatës Ruse ndërmjet viteve 1996 dhe 1998, Ushtria Kozake e Donit mori njohje zyrtare shtetërore.

Organizata moderne “Ushtria e Madhe e Donit” u regjistrua nga Ministria ruse e Drejtësisë në vitin 1995 dhe udhëhiqet nga atamani Mykola Kozitsyn.

Në vitin 2014, Kozitsyn rekrutoi luftëtarë në Novoçerkask dhe i dërgoi në Donbas, ku Kozakët e Donit u bënë një nga forcat kryesore goditëse të asaj që është quajtur “pushtimi hibrid” i rajonit të Luhanskut në pranverën e atij viti.

Njësitë e tyre morën nën kontroll rreth 80 për qind të territorit të kontrolluar nga strukturat e sapokrijuara të “LPR”-së. Ky nuk ishte një veprim spontan, por një instrument i drejtuar nga Kremlini: rekrutimi i kozakëve kishte filluar disa javë para shpërthimit të luftimeve.

Formacionet e atamanit Kozitsyn në Luhanskun e pushtuar krijuan bazën ideologjike dhe organizative për militarizimin sistematik të të rinjve. Pas fillimit të pushtimit të plotë, organizatat kozake ruse nisën të rekrutojnë në mënyrë aktive adoleshentë dhe të rinj vendas si për qëllime kulturore ashtu edhe ushtarake.

Në rajonin e pushtuar të Luhanskut u krijuan tre Korpuse Kadetësh Kozakë me mbështetjen e liderit të “LPR”-së, Leonid Pasechnik, ndërsa “arsimi kozak” u zgjerua nga kopshtet e fëmijëve deri te universitetet.

Në Krime, organizata “Yunarmiya” – një tjetër mjet për militarizimin dhe indoktrinimin e fëmijëve – kishte rekrutuar rreth 29.000 adoleshentë para vitit 2022.

Pas pushtimit të plotë

Me fillimin e pushtimit në shkallë të gjerë, prania e “kozakëve” në territoret e sapopushtuara u rrit ndjeshëm. Që në prill të vitit 2022, rreth 4.000 kozakë luftonin në Ukrainë, të organizuar në njësitë Don dhe Tavria.

Deri në fund të vitit 2023, numri i tyre ishte rritur në më shumë se 25.000, kryesisht brenda strukturave të BARS-it (Rezerva Luftarake e Ushtrisë Ruse).

Nga rreth 146.000 kozakë të regjistruar në Rusi, afërsisht 60.000 janë në moshë për mobilizim, ndërsa 29.000 të tjerë janë kadetë të regjistruar në shkollat kozake dhe trajnohen sistematikisht për shërbim të ardhshëm ushtarak.

Për ukrainasit, kozakët – veçanërisht Kozakët e Zaporizhias – kanë rëndësi të jashtëzakonshme historike dhe konsiderohen një shtyllë e identitetit kombëtar. Ata ishin një shoqëri luftëtarësh vetëqeverisëse që dominonte stepat ukrainase që nga shekulli XV dhe më vonë krijoi Hetmanatin Kozak, i cili ekzistoi për rreth 130 vjet.

Himni kombëtar i Ukrainës i përshkruan ukrainasit si njerëz me “origjinë kozake”, ndërsa dashuria për lirinë, forca, guximi dhe vetëqeverisja demokratike konsiderohen tipare themelore të identitetit kozak dhe ukrainas.

Rusia duket se po e shfrytëzon popullaritetin dhe rëndësinë simbolike të kozakëve në mesin e popullsisë lokale në rajonet e pushtuara të Zaporizhias dhe Khersonit – djepi historik i Kozakëve të Zaporizhias – për t’i rekrutuar ata në përpjekjet e saj luftarake.

Për shembull, batalioni “Dnipro” përdor imazhe dhe simbole të lidhura tradicionalisht me Kozakët ukrainas.

Në territoret e pushtuara, njësitë kozake janë ngarkuar me ruajtjen e “disiplinës” përmes patrullave me kuaj. Ato krijojnë gjithashtu korpuse kadetësh për fëmijë dhe organizojnë kurse trajnimi me armë zjarri për adoleshentët. Aktivitetet patriotike zhvillohen në bashkëpunim me përfaqësues të Kishës Ortodokse Ruse.

Këto masa nuk janë iniciativa të izoluara lokale. Ato përputhen me Strategjinë e Politikës Shtetërore të Rusisë për Kozakët 2021–2030, të miratuar me dekret presidencial në vitin 2020.

Ndër prioritetet e saj zyrtare janë edukimi i brezit të ri në frymën e patriotizmit dhe gatishmërisë për t’i shërbyer atdheut, organizimi i kampeve ushtarako-patriotike dhe aktiviteteve sportive për të rinjtë kozakë para moshës së rekrutimit.

Strukturat kozake që veprojnë nën kontrollin e Shoqërisë Gjithë-Ruse të Kozakëve janë përcaktuar qartë si institucione përgjegjëse për politikën rinore dhe edukimin patriotik.

Shkolla si armë

Indoktrinimi – një term që përdoret për të përshkruar kufizimin me detyrim të së drejtës për arsimim, identitet dhe mendim të lirë – si dhe militarizimi i të rinjve në Krime, filluan pothuajse menjëherë pas aneksimit të gadishullit nga Rusia dhe kanë vazhduar pandërprerë, duke u bërë gjithnjë e më të sofistikuara dhe të rrënjosura.

Igor (emër i ndryshuar për arsye sigurie) ishte vetëm gjashtë vjeç kur Rusia aneksoi Krimenë, ku ai jetonte me babanë e tij. Ai i tha The Reckoning Project – një ekip global gazetarësh dhe juristësh që dokumentojnë, publikojnë dhe ndërtojnë raste për krime lufte dhe mizori – se që nga dita e parë e shkollës ai u edukua sipas standardeve arsimore ruse dhe ekskluzivisht në gjuhën ruse.

Çdo javë, mësuesit u shfaqnin nxënësve video propagandistike ruse që shtrembëronin imazhin e Ukrainës dhe të qeverisë së saj, duke nxitur armiqësi ndaj tyre. Kjo praktikë më vonë u institucionalizua përmes programit “Biseda për Gjërat e Rëndësishme”, i cili zbatohet në të gjithë Rusinë dhe në territoret e pushtuara.

Në klasën e pestë, Igor, së bashku me të gjithë klasën e tij, iu bashkua një programi kadetësh.

Raporti “Bring Back Every Child” (“Ktheni çdo fëmijë”), i përgatitur nga organizata Save Ukraine në partneritet me War Child UK dhe Human Security Centre, bazuar në intervista me 200 fëmijë ukrainas të shpëtuar, zbuloi se 41 për qind e fëmijëve kishin qenë drejtpërdrejt subjekt i militarizimit.

Një nga mjetet kryesore të këtij procesi janë programet e kadetëve, të cilat ofrojnë përgatitje për shërbim të ardhshëm në forcat e rendit dhe ushtri. Sipas raportit, programet e tilla u shfaqën për herë të parë në Krime në vitin 2015. Gjatë vitit shkollor 2023–2024, në Krime funksiononin 244 klasa kadetësh në 78 shkolla. Programe të ngjashme janë futur edhe në territore të tjera të pushtuara përkohësisht, megjithëse në shkallë më të vogël.

Igori tregon se teorikisht mund të kishte refuzuar t’u bashkohej kadetëve, por meqenëse të gjithë shokët e klasës ishin regjistruar, ai ndjeu se refuzimi do të tërhiqte vëmendje të padëshiruar nga mësuesit.

Seancat e kadetëve zhvilloheshin menjëherë pas mësimit të rregullt. Fëmijët mësonin të marshonin, luanin shah, këndonin dhe vallëzonin. Takimet e kadetëve nisnin gjithmonë me këndimin e himnit kombëtar rus.

“Na thoshin: nëse bëheni ushtarë, do të jeni shembull për fëmijët e tjerë. Do të jeni më të mirët nga të gjithë”, kujton ai.

Në shkollë, fëmijët mësonin gjithashtu si të montonin dhe çmontonin pushkën automatike Kallashnikov gjatë orëve profesionale dhe iu bashkoheshin organizatës Yunarmiya (Ushtria e Rinisë), e cila pretendon se ka rreth dy milionë anëtarë dhe organizon aktivitete të ndryshme patriotike dhe ushtarake.

Megjithatë, kur Igor u bë pjesë e saj gjatë shkollës së mesme të ulët, pjesëmarrja ishte kryesisht formale: fëmijëve u jepeshin distinktivë që konfirmonin anëtarësinë e tyre dhe pak më shumë se kaq.

Gjatë tre viteve të fundit, Igor ka ndjekur fshehurazi mësime online në një shkollë ukrainase, ndërsa mësuesve dhe shokëve të tij në Krime u kishte thënë se ishte regjistruar në një shkollë online ruse.

Sot ai jeton në Ukrainën perëndimore pasi u largua nga Krimea me mbështetjen dhe bekimin e babait të tij, i cili arriti të ruajë bindjet pro-ukrainase dhe t’i mësojë të birit të rezistojë ndaj propagandës dhe shpëlarjes së trurit.

Militarizimi nuk është një kërcënim abstrakt. Nga shkurti i vitit 2022 deri në korrik të vitit 2025, Rusia mobilizoi me forcë më shumë se 46.000 ukrainas nga territoret e pushtuara përkohësisht. Midis tyre kishte studentë nga këto territore dhe burra që më parë kishin qenë pjesë e organizatave paramilitare pro-ruse.

Sot, ata ose po luftojnë kundër Ukrainës, ose janë bërë viktima të agresionit rus.

Kush mban përgjegjësi?

Për lexuesit e Ballkanit, kjo temë nuk është abstrakte. Indoktrinimi i detyruar i fëmijëve në territore të pushtuara është një taktikë e njohur nga konfliktet e viteve 1990 dhe 2000 në Ballkan.

Rishkrimi i identitetit përmes arsimit, zëvendësimi i simboleve dhe gjuhës, si dhe krijimi i “qytetarëve të rinj” nga fëmijët e komuniteteve të tjera, janë fenomene që janë dokumentuar në Bosnje dhe Hercegovinë, Kroaci dhe Kosovë.

Ajo që e dallon agresionin rus ndaj Ukrainës është shkalla dhe sofistikimi institucional i tij. Rusia vepron përmes strukturave shtetërore formale, të financuara nga buxheti federal, me një zinxhir të qartë komandimi dhe koordinim ndërinstitucional.

Ky nuk është një proces spontan, por një sistem shtetëror i riedukimit të fëmijëve.

Militarizimi i fëmijëve ukrainas përmes rekrutimit të tyre në formacione paramilitare kozake pro-ruse zhvillohet nën mbikëqyrjen e drejtpërdrejtë të presidentit rus, Vladimir Putin.

Në këtë proces përfshihen disa ministri ruse, Garda Kombëtare, guvernatorë rajonalë, Kisha Ortodokse Ruse dhe organizatat kozake.

Roli i tyre është i përcaktuar qartë në dokumente zyrtare, përfshirë Strategjinë e Politikës Kozake 2021–2030 dhe Planin e Veprimit 2024–2026, të mbikëqyrur nga kryeministri rus, Mikhail Mishustin.

Këto dokumente parashikojnë përfshirjen e strukturave kozake në trajnimet rezerviste dhe mobilizim, krijimin e kampeve ushtarako-patriotike për të rinjtë, themelimin e korpuseve kadetike kozake dhe zgjerimin e këtyre strukturave në territoret e pushtuara të Ukrainës.

Aktualisht, komuniteti ndërkombëtar ende nuk ka zhvilluar një mekanizëm të unifikuar reagimi.

Sanksionet personale ndaj zyrtarëve të përfshirë mbeten selektive dhe shpesh nuk përfshijnë të gjithë rrjetin e individëve dhe organizatave që marrin pjesë në këtë sistem.

Ndonëse disa formacione dhe individë kozakë pro-rusë janë sanksionuar, organizatat kryesore kozake të mbështetura nga shteti rus, të cilat operojnë brenda sistemit zyrtar të patriotizmit dhe militarizimit, në masë të madhe kanë shmangur sanksionet gjithëpërfshirëse.

Ndërkohë, çdo vit që kalon pa një reagim domethënës nënkupton se një brez tjetër fëmijësh po mësohet ta shohë vendin e vet si armik./The GeoPost/

Vladyslav Havrylov
Global Fellow në Universitetin Georgetown, ekspert OSINT në The Reckoning Project

Tatiana Vorozhko
Redaktore kontribuese në The Reckoning Project

Lesya Kesarchuk
Hulumtuese në The Reckoning Project.