Një vit pas vdekjes së Navalny në burg, aleatët e tij jashtë vendit vazhdojnë të luftojnë

Në kujtimet e tij të botuara pas vdekjes “Patriot”, lideri i opozitës ruse Aleksei Navalny profetizoi se ai do të vdiste pas hekurave. “Do të më mungojnë në të gjitha fotot”, shkroi ai ndërsa jeta vazhdoi më pas.

Qeveria e Presidentit Vladimir Putin duket se po përpiqet ta bëjë këtë realitet, fjalë për fjalë. Goditja e gjatë dhe gjithëpërfshirëse e Kremlinit ndaj kujtdo dhe gjithçkaje që lidhet me Navalny tani përfshin ndjekjen penale të rusëve për shfaqjen publike të imazhit të Navalny me arsyetimin se ai është një “simbol ekstremist”.

Raste të tilla, thonë analistët, janë pjesë e përpjekjeve të shtetit për të diskredituar Navalny dhe mbështetësit e tij dhe për të eliminuar çdo ndikim që ata mund të kenë pas vdekjes së tij, në disa raste duke ndëshkuar njerëzit për mbajtjen e fotos së tij ose për të thënë emrin e tij.

Navalny, kundërshtari më i shquar i Putinit për më shumë se një dekadë, vdiq më 16 shkurt 2024 në një burg të njohur si Ujku Polar. E veja e tij, Yulia Navalnya, dhe shumë mbështetës besojnë se Putin është përgjegjës për vdekjen e tij.

Në gusht 2020, Navalny i mbijetoi ngushtë një helmimi me një agjent nervor të shkallës së armëve në Siberi, për të cilin ai tha se ishte kryer nga agjentë të Shërbimit Federal të Sigurisë (FSB) me urdhër të Putinit.

Pas shërimit në Gjermani, ai u arrestua në një aeroport të Moskës pas kthimit të tij në Rusi në janar 2021 dhe mbeti në paraburgim deri në vdekjen e tij – kryesisht në burgje, ku u keqtrajtua dhe iu mohua kujdesi adekuat mjekësor.

Rrjeti mbarëkombëtar i zyrave politike të Navalny-t u cilësua si ekstremist dhe u ndalua në vitin 2021, siç ishte edhe Fondacioni i tij Kundër Korrupsionit, raportet hetimore të të cilit dyshohet se zbuluan prova të ryshfetit të përhapur dhe pikturuan një tablo të një grupi jashtëzakonisht të pasur dhe të privilegjuar njerëzish të afërt me Putinin, duke më bërë jetën luksoze ruse në kurriz të jetës së zakonshme të Rusisë.

Si para ashtu edhe pas vdekjes së tij, shumë nga bashkëpunëtorët dhe aleatët e tij u ndoqën penalisht, u burgosën ose u dëbuan nga Rusia.

Kur Navalny u varros në Moskë, dhjetëra mijëra njerëz u rreshtuan në varrin e tij nën syrin vigjilent të policisë për t’i thënë lamtumirë “një njeriu që simbolizonte lirinë”, siç tha një vajtues – një derdhje pikëllimi dhe mbështetje që ishte një qortim për Putinin.

Yulia Navalnaya u zotua të vazhdojë të ndjekë kauzën e burrit të saj dhe u bëri thirrje rusëve të “ndajnë zemërimin, tërbimin dhe urrejtjen time për ata që guxuan të vrasin të ardhmen tonë”.

Por në vitin që pas vdekjes së tij, e veja e Navalny dhe ish-bashkëpunëtorët e tij kanë luftuar për të bërë një ndryshim mes luftës së Rusisë kundër Ukrainës dhe shtypjes së vazhdueshme të mospajtimit nga Putini në vendin që u detyruan të largoheshin.

Një dëshmi e rëndësishme e kësaj lufte: reagimi i përzier i publikut ndaj raportit të fundit të Fondacionit Kundër Korrupsionit, i cili mund të kishte pasur një ndikim më të madh në rrethana të ndryshme ose në një vend tjetër.

Bazuar në një ekzaminim të të dhënave të korporatave, bazave të të dhënave të policisë, mediave sociale dhe burimeve të tjera, ai pretendon se gjigandi shtetëror rus i naftës Rosneft punëson dhjetëra gra të reja që janë të listuara si punonjëse administrative, por që në fakt ofrojnë shërbime shoqërimi për drejtuesit e lartë.

Raporti thoshte se një grua kishte shoqëruar shefin e Rosneft, Igor Sechin, një i besuar i ngushtë i Putinit, në avionin e tij privat të paktën 58 herë që kur ajo u punësua në vitin 2016 në moshën 21-vjeçare, me një pagë shumë më të lartë se punonjësit më me përvojë.

Kritikët dyshojnë se fokusi në gjëra të tilla është në mes të luftës së Rusisë kundër Ukrainës.

“Duket sikur emigrantët gjermanë antifashistë në vitin e tretë të luftës, kur furrat e Aushvicit tashmë po pinin duhan, paraqitën një hetim të bordellos private të Goering-ut si një ndjesi të madhe”, shkroi në Telegram Igor Eidman, një sociolog rus që jeton në Gjermani.

Të tjerët kanë një mendim të ndryshëm.

“Të dish që të gjithë [afër Putinit] po vjedhin është një gjë, por të shohësh provat, veçanërisht në shkallën që përcjell hetimi, është diçka krejtësisht tjetër”, shkroi në Telegram Maikl Naki, një gazetar rus që jeton jashtë vendit, i cili ka një kanal në YouTube të fokusuar në luftën në Ukrainë.

Analisti rus Sam Greene tha se “polarizimi i krijuar nga lufta dhe politika ruse në përgjithësi ka gërryer një pjesë të audiencës për këto lloj hetimesh, qoftë edhe vetëm sepse ata që janë të prirur t’i besojnë ato tashmë besojnë gjëra shumë më të këqija për regjimin, dhe sepse ata që nuk janë të prirur t’i besojnë ato do ta refuzojnë burimin jashtë kontrollit”.

Por “kjo nuk do të thotë se ata janë të pakuptimtë,” shkroi Greene, një profesor në Institutin King’s Russia dhe drejtor i qëndrueshmërisë demokratike në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane, në një postim në blog më 2 shkurt. “Kur të paraqitet mundësia për një llogari reale në politikën ruse, këto lloj hetimesh do të ndihmojnë në vendosjen e bazës për drejtësi. Së dyti, dështimi për të raportuar mbi këtë nivel korrupsioni kontribuon në izolimin e atyre që besojnë se Rusia mund dhe duhet të qeveriset ndryshe. Dhe ky është një favor që Putini nuk e meriton.”

Megjithatë, “ka dyshime të vërteta për efektivitetin e modelit tradicional të punës së tyre,” tha për ndihmësit e liderit të ndjerë të opozitës, Ben Noble, profesor i asociuar i politikës ruse në University College London dhe bashkëautor i një libri të vitit 2021, Navalny: Nemesis i Putinit, e ardhmja e Rusisë?

Lufta e Rusisë kundër Ukrainës është një faktor i rëndësishëm që ndikon në perceptimin e aleatëve të Navalny dhe aktiviteteve të tyre. Por një seri skandalesh kanë minuar gjithashtu ekipin e Navalny dhe Fondacionin e sotëm Ndërkombëtar kundër Korrupsionit (ACF International).

Ndihmësi i lartë i Navalny, Leonid Volkov dha dorëheqjen si kryetar i fondacionit në vitin 2023, pasi u përball me kritika të ashpra për një letër që ai nënshkroi duke kërkuar heqjen e sanksioneve të BE-së kundër disa oligarkëve rusë, por mbetet i lidhur ngushtë me të.

Javë pas vdekjes së Navalny, sulmuesit sulmuan Volkovin me një çekiç pranë shtëpisë së tij në Lituani, duke i thyer krahun dhe duke i plagosur këmbën. Një polemikë shpërtheu kur ACF akuzoi manjatin dhe kritikun e Kremlinit Leonid Nevzlin për punësimin e sulmuesve, gjë që ai e mohoi.

Më vonë vitin e kaluar, opozita e fragmentuar e Rusisë jashtë vendit u bë edhe më e fragmentuar kur një ish-aleat akuzoi ACF-në për “pastrim” të reputacionit të dy bankierëve rusë në këmbim të mbështetjes financiare dhe administrative – akuza që ACF i mohoi.

Në përgjithësi, betejat e aleatëve të tij janë “një reflektim i faktit që Navalny është zhdukur”, tha Noble për Radion Evropa e Lirë. “Navalny dallohej qartë nga karizma e tij, elokuenca e tij, këmbëngulja e tij, guximi i tij, të gjitha këto cilësi.

“Edhe pse [Navalnaya] tha se donte të vazhdonte punën e burrit të saj, ne nuk e shihnim atë apo dikë tjetër si një lloj figure udhëheqëse qendrore,” tha ai. “Dhe ndoshta këto dyshime pasqyrojnë faktin se nuk ka më atë figurë që mund t’i mbajë gjërat.

Megjithatë, ai tha: “Është shumë herët për të shlyer ekipin e Navalny.

Sa i përket trashëgimisë së Navalny, Noble tha: “Ajo do të jetë e përzier dhe … do të polarizohet.”

Ashtu si lideri i fundit sovjetik, Mikhail Gorbachev, Navalny vlerësohet në pjesën më të madhe të Perëndimit, ku ai shihet si një “kampion i lirisë dhe një kundërshtar i zëshëm i Putinit”, tha Noble. “Brenda Rusisë, fotografia është shumë e ndryshme, dhe kjo nuk është befasi duke pasur parasysh atë që media shtetërore kanë raportuar për Navalny për vite me radhë, duke u përpjekur ta portretizojnë atë si një ushtar të CIA-s të mbështetur nga Perëndimi”.

Për sa kohë që Putini është në pushtet, kjo nuk ka gjasa të ndryshojë dhe nëse ka ndonjë gjë, mund të përkeqësohet”, tha ai. “Njerëzit në Rusi do të fillojnë të harrojnë se kush ishte Navalny dhe çfarë bëri… Dhe kështu mendoj se ne thjesht do të shohim një polarizim në rritje të dy trashëgimive shumë, shumë të ndryshme./Rferl/