Kompani ushtarake kineze e sanksionuar në panairin e Sarajevës

Një prodhues dhe tregtar armësh kinez në pronësi të shtetit, i cili është nën sanksione perëndimore për bashkëpunim me Rusinë, e cila po zhvillon luftë kundër Ukrainës, është midis ekspozuesve në një panair të pajisjeve ushtarake të organizuar nga Ministria e Mbrojtjes e Bosnjës dhe Hercegovinës dhe qeveria e entitetit të Federatës së BiH me kompani vendase.

Poly Technologies erdhi në Sarajevë me modele të dronëve të përdorur nga Ushtria Çlirimtare Popullore e Kinës, sisteme anti-dronë dhe raketa të drejtuara, granata, raketahedhës dhe anije sulmi.

Organizatorët nga BiH nuk iu përgjigjën pyetjes së Radios Evropa e Lirë (RSE) se si një kompani kineze e sanksionuar përfundoi në një panair në një vend që është në Planin e Veprimit për Anëtarësim në NATO dhe një kandidat për anëtarësim në BE, politika e jashtme dhe e sigurisë e të cilit duhet të ndiqet sipas marrëveshjeve të nënshkruara.

Drone, raketahedhës dhe municione në stendën e kompanisë kineze Poly Technologies në Sarajevë

“Kjo nuk duhej të kishte ndodhur. Miratimet për mbërritjen e njerëzve, kompanive dhe aseteve, armëve, municioneve duhej të jepeshin nga autoritete të shumta. Kushdo që e organizoi panairin duhej të kryente kontrolle. Nuk do të habitesha nëse do të ishte një mbikëqyrje e qëllimshme, sepse besoj se ndodhi rastësisht”, tha për Radion Evropa e Lirë Sead Jusić, ish-zëvendësministër i Mbrojtjes i BiH.

Jusić thotë se këto mbërritje dhe paraqitje “duhet të ishin filtruar nga Ministria e Mbrojtjes, Ministria e Sigurisë dhe Ministria e Tregtisë së Jashtme e BiH-së”.

«E dini si është në BiH, për disa njerëz në ato ministri, disa vende janë miqësore, për të tjerët jo», thotë Jusić.

Shtetet e Bashkuara e vendosën Poly Technologies në listën e subjekteve të sanksionuara në qershor 2024.

Sipas akuzave amerikane, një kompani kineze i ka furnizuar industrisë ushtarake ruse sisteme navigimi për helikopterët ushtarakë Mi-17, së bashku me teknologji të tjera “me përdorim të dyfishtë” që mund të përdoren për qëllime ushtarake.

Në prill të vitit 2025, Londra vendosi sanksione ndaj Poly Technologies për aktivitete që, sipas autoriteteve britanike, kontribuojnë në aftësitë ushtarake të Rusisë dhe minojnë sovranitetin e Ukrainës.

BE-ja e shtoi Poly Technologies në listën e saj të sanksioneve në maj 2025, duke pretenduar se kompania kineze furnizoi Rusinë me komponentë për helikopterë ushtarakë. Sanksione u vendosën gjithashtu nga Kanadaja dhe Ukraina.

Organizata kërkimore C4ADS tha se kishte identifikuar më shumë se 280 dërgesa nga Poly Technologies në Rusi në bazat e të dhënave ndërkombëtare të doganave dhe tregtisë.

Poly Technologies i ka furnizuar prodhuesit rus të municioneve Barnaul Cartridge Plant barut të mjaftueshëm për të prodhuar të paktën 80 milionë fishekë, sipas ImportGenius

BiH ka bërë “kompromis” me sanksionet e Brukselit kundër Rusisë dhe është zotuar të harmonizojë politikën e saj të jashtme me BE-në, por sanksionet nuk janë zbatuar, ndërsa për vite me radhë ka refuzuar kërkesat e BE-së për të futur viza për qytetarët e Rusisë, Kinës, Turqisë, Arabisë Saudite dhe disa vendeve të tjera.

“BiH është përafruar me politikën e jashtme të BE-së në letër, por jo në praktikë. E shohim këtë në këtë shembull [të panairit të armëve]. Sa i përket politikës së jashtme dhe asaj të brendshme, të gjithë bëjnë çfarë të duan pa asnjë pasojë”, tha për Radion Evropa e Lirë Haris Ćutahija nga Iniciativa për Politikë të Jashtme e BiH-së.

Çfarë do të thotë prania e një kompanie të sanksionuar?

Në prill të këtij viti, përpara se të publikohej lista e ekspozuesve, Ministri Federal i Energjisë, Minierave dhe Industrisë Vedran Lakić deklaroi se organizatorët do të “zgjidhnin me kujdes ekspozuesit”.

«Që të mos përfundojmë në një situatë ku e shndërrojmë një ide të mirë, të cilën duam ta zbatojmë, në një problem gjeopolitik», tha Lakić në atë kohë, duke prezantuar projektin e panairit Balkan Shield 2026.

Radio Evropa e Lirë kërkoi përgjigje nga UNIS Group, Zyra e Kryeministrit të Federatës së BiH, Zyra e Ministrisë së Ministrit Lakić dhe Ministri i Mbrojtjes i BiH se si një kompani kineze e sanksionuar përfundoi midis ekspozuesve.

Deri në kohën e publikimit, nuk kishte përgjigje për pyetjet nëse ata e dinin që Poly Technologies ishte nën sanksione dhe si e kaloi shqyrtimin.

Vetëm prania e një kompanie nën sanksione në panair nuk përbën automatikisht shkelje të sanksioneve të SHBA-së ose Evropës.

Megjithatë, duke hyrë në marrëveshje biznesi ose transaksione financiare me një entitet të sanksionuar, individët, kompanitë ose qeveritë mund t’i nënshtrohen të ashtuquajturave sanksione dytësore.

Cilët janë ekspozuesit e tjerë?

Përveç 22 ekspozuesve nga Bosnja dhe Hercegovina, në panair marrin pjesë edhe pesë nga Turqia, dy nga Sllovenia dhe nga një nga Egjipti, Kina dhe Shtetet e Bashkuara.

Midis ekspozuesve ishte Zyra Presidenciale e Turqisë për Industritë e Mbrojtjes (SSB), e cila më parë ishte subjekt i sanksioneve të SHBA-së pas blerjes së sistemit rus të mbrojtjes ajrore S-400 nga Turqia.

Përveç kompanive nga entiteti i Federatës së BiH, në panair po ekspozon edhe kompania Orao nga Republika Srpska, e cila në fillim të viteve 2000 ishte subjekt i hetimeve ndërkombëtare në lidhje me Irakun dhe shkeljen e regjimit të atëhershëm të embargos së Kombeve të Bashkuara.

BiH ka 15 kompani ushtarako-industriale, dhe SHBA-të kanë qenë blerësi më i madh i armëve nga BiH për vite me radhë, kryesisht plumba dhe predha artilerie, së bashku me Republikën Çeke, Holandën, Arabinë Saudite dhe Egjiptin.

Panairi i Armëve dhe Pajisjeve Ushtarake në Sarajevë

Eksportet kanë rënë këtë vit, me prodhuesit që përmendin arsyet kryesore si vështirësinë në sigurimin e lëndëve të para, rritjen e çmimeve dhe kohën më të gjatë të dorëzimit “për shkak të ndryshimeve gjeopolitike dhe kërkesës më të madhe për armë”.

BiH në përgjithësi nuk eksporton armë në zonat e prekura nga konfliktet e luftës dhe, ndryshe nga Serbia, nuk ka blerë armë nga Kina, dhe në vitet e mëparshme është regjistruar vetëm një donacion i një kamioni dhe një buldozeri .

Sipas të dhënave të ofruara për Radion Evropa e Lirë nga Administrata e Taksave Indirekte (Dogana) e BiH-së, nuk ka pasur tregti të drejtpërdrejtë të armëve dhe pajisjeve me Ukrainën dhe Iranin që nga viti 2019.

Duke parë të gjitha mallrat, deri tani partnerët më të rëndësishëm të tregtisë së jashtme janë shtetet anëtare të BE-së dhe rajoni, ndërsa BiH ka deficitin më të madh me Kinën.