Tensione midis BE-së dhe Kinës përpara samitit të Pekinit

Samiti është zhvendosur nga Brukseli në Pekin dhe është shkurtuar nga dy ditë në një. Ndërsa Bashkimi Evropian përpiqet të frenojë praktikat e padrejta tregtare të Kinës, nevojiten masa më të ashpra për të ulur deficitin tregtar prej 400 miliardë eurosh.

Shanset për një përparim në zgjidhjen e tensioneve tregtare në samitin BE-Kinë të javës së ardhshme në Pekin duken të pakta pasi Kina i shkurtoi bisedimet e planifikuara dy-ditore në një ditë të vetme.

Samiti, i cili supozohej të shënonte 50-vjetorin e marrëdhënieve diplomatike midis BE-së dhe Kinës, u zhvendos nga Brukseli në Pekin pasi Presidenti kinez Xi Jinping refuzoi një ftesë për të marrë pjesë. Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe Presidenti i Këshillit Evropian Antonio Costa tani do të takohen përkatësisht me Xi dhe Kryeministrin Li Qiang në kryeqytetin kinez.

“Ky është një tjetër shenjë e gatishmërisë dhe ambicies së kufizuar të Pekinit për t’u angazhuar me evropianët”, tha për DW Alicja Bachulska, bashkëpunëtore politike në Programin e Azisë të Këshillit Evropian për Marrëdhënie me Jashtë (ECFR). Bachulska tha se elitat e Kinës shpesh e shohin BE-në si një fuqi të mesme me ndikim të kufizuar në negociatat tregtare.

Ankesat e BE-së bien në vesh të shurdhër.

Deficiti tregtar prej 400 miliardë eurosh (467 miliardë dollarë) i Bashkimit Evropian me Kinën është shkaku i mosmarrëveshjes, e cila nxitet nga qasja e kufizuar e prodhuesve të BE-së në tregun kinez. Politika industriale e Kinës favorizon furnizuesit vendas, të cilët përfitojnë nga subvencione të mëdha, qasje në kontrata qeveritare dhe rregullore të favorshme.

Sipas zyrtarëve të BE-së, këto politika kanë çuar në mbiprodhim të konsiderueshëm, duke rezultuar në hedhjen e automjeteve elektrike të lira kineze në tregun e BE-së dhe duke dëmtuar sektorin vendas të automobilave.

“Shkalla e ekonomisë kineze – shkalla e subvencioneve, mbikapaciteti dhe ndërhyrja qeveritare – është e jashtëzakonshme”, tha Bachulska, duke shtuar se pa “masa serioze” për të mbrojtur industrinë evropiane të automobilave, BE-ja rrezikon “deindustrializim të pjesshëm” brenda pak vitesh.

Bashkimi Evropian ka vendosur tarifa deri në 45% për makinat elektrike kineze, duke kërkuar fundin e mbikapacitetit dhe qasje reciproke në treg për të siguruar një fushë loje të barabartë për eksportuesit e BE-së.

Në të kundërt, Kina dëshiron të zëvendësojë tarifat e automjeteve elektrike me angazhime për çmime minimale dhe lëshime të tjera.

Në prill, shqetësimet rreth praktikave tregtare të Kinës e shtynë Bashkimin Evropian të krijojë një grup pune për monitorimin e importeve për të mbrojtur tregun e vetëm të BE-së, gjë që mund të shkaktojë vendosjen e detyrimeve antidumping të BE-së ose masave të tjera mbrojtëse.

Task-forca vuri re menjëherë një rritje prej 8.2% të eksporteve kineze në Bashkimin Evropian në prill krahasuar me të njëjtin muaj në vitin 2024, të cilën ia atribuoi eksportuesve kinezë që devijuan eksportet amerikane në BE për të shmangur tarifat më të larta të Trump.

Kina mohon se u jep përparësi të padrejta prodhuesve vendas dhe akuzon Bashkimin Evropian për proteksionizëm. Pekini e justifikon preferencën e saj për prodhuesit vendas me nevojat e sigurisë kombëtare dhe zhvillimit ekonomik.

Firmat e BE-së të frustruara nga kufizimet e Kinës për metalet e rralla

Me negociatorët e BE-së të paaftë për të siguruar akses të konsiderueshëm në tregun kinez, kontrolli i Kinës mbi mineralet e rralla të tokës, thelbësore për teknologjinë e pastër, prodhimin e çipave dhe pajisjet mjekësore, është një tjetër pikë kyçe mosmarrëveshjeje.

Sipas Komisionit Evropian, BE-ja furnizon 98% të metaleve të rralla të tokës, si dhe magneteve të tokës së rrallë, nga Kina.

Kina vendosi kufizime në eksportet e metaleve të rralla të tokës vitin e kaluar, duke shkaktuar vonesa në zinxhirin e furnizimit dhe ndërprerje të prodhimit për kompanitë e BE-së. Si rezultat, vlera e dërgesave të metaleve të rralla të tokës në Bashkimin Evropian ra me 84% në 15.1 milionë dollarë (12.9 milionë euro) në pesë muajt e parë të vitit 2025, sipas të dhënave të doganave kineze.

Në samitin e G7 në Kanada në qershor, von der Leyen akuzoi Kinën për “shtrëngim” dhe “shantazh” për kufizimet, duke shtuar se “asnjë vend i vetëm nuk duhet të kontrollojë 80-90% të tregut për lëndët e para kryesore dhe produktet e prodhimit të tyre, siç janë magnetet”.

Qeveria e Kinës i ka hedhur poshtë kritikat. Javën e kaluar, një zëdhënës i Ministrisë së Jashtme sugjeroi që Bashkimi Evropian duhej të rishqyrtonte “mentalitetin” e tij.

Edhe pse Komisioneri i Tregtisë i BE-së, Maros Sefcovic, negocioi një lehtësim të kontrolleve të eksportit të metaleve të rralla në qershor, duke u lejuar disa prodhuesve të BE-së një “kanal të gjelbër”, shumë kompani raportojnë se miratimet janë shumë të ngadalta për të parandaluar ndërprerjet e zinxhirit të furnizimit.

Bashkimi Evropian tashmë ka një mjet kundër-shtrëngimit për të monitoruar shembuj të shtrëngimit ekonomik, siç janë kufizimet minerale të Kinës. Tani, po rriten thirrjet që politikëbërësit evropianë të marrin një qëndrim më të ashpër kundër Pekinit, duke përfshirë tarifat, ndalimet e prokurimit ose masa të tjera.

“Ne duhet të përcjellim mesazhin se Evropa do të jetë e vendosur dhe se kemi mjete si instrumenti kundër-shtrëngimit në dispozicionin tonë kur të vijë momenti i fundit”, tha Bachulska. “Por ato kërkojnë që të përdoret vullneti politik.”

Problemet e Kinës me Trumpin

Disa vëzhgues të BE-së i shohin tarifat e Presidentit të SHBA-së Donald Trump, të cilat kanë ndihmuar në përmbysjen e dekadave të marrëdhënieve të ngushta transatlantike, si një mundësi për Bashkimin Evropian për të rivendosur marrëdhëniet me ekonominë e dytë më të madhe në botë. Duke pasur parasysh ndërprerjen e konsiderueshme të tregtisë së SHBA-së, argumentojnë ata, Kina është më e varur nga Evropa se kurrë dhe mund të detyrohet të bëjë lëshime në samitin e javës së ardhshme.

“Mendoj se këto zëra janë shumë naivë,” tha Bachulska. “Kina fitoi raundin e parë të luftës tregtare me SHBA-në dhe në Pekin ekziston një ndjenjë e fortë se koha është në anën e tyre në negociatat me BE-në.”

Në fund të fundit, Xi po e kalon ekonominë kineze nga rritja sasiore në “zhvillim me cilësi të lartë” që i jep përparësi teknologjive të reja, kërkesës së brendshme, sigurisë dhe mjedisit.

Kina tashmë po sfidon dominimin teknologjik të Perëndimit, duke përfshirë inteligjencën artificiale, superkompjuterët dhe prodhimin e automjeteve elektrike. Në disa raste, siç janë komunikimet 6G, ajo tashmë e ka tejkaluar Perëndimin.

Disa analistë besojnë se Bashkimi Evropian vazhdon ta nënvlerësojë kërcënimin ekonomik që paraqet Kina dhe nuk ka arritur të godasë disa nga praktikat e padrejta tregtare të vendit.

“Ekziston një tendencë për t’i lënë mënjanë çështjet që lidhen me Kinën në Evropë, sepse kemi kaq shumë gjëra të tjera për të bërë”, tha Bachulska, duke iu referuar luftës në Ukrainë dhe mosmarrëveshjes tregtare të BE-së me Trump. “Kina duket të jetë vetëm një sfidë gjeografikisht e largët… [por] shumë nga efektet e politikave kineze do të ndihen shumë shpejt në Evropë.”/DW/