Janusz Bugajski: Turqia distancon veten nga Rusia 

Ekskluzive për The Geopost: Janusz Bugajski

Presidenti i rizgjedhur së fundmi, Recep Tayyip Erdogan, është tani më i sigurt në forcimin e kredencialeve të NATO-s të Turqisë dhe reduktimin e marrëdhënieve të Ankarasë me Rusinë. Zyrtarët në Moskë po ankohen me vrull se Turqia po kthehet nga një “shtet neutral” në një “vend jomik” pas një sërë vendimesh provokuese të Erdoganit.

Që nga sulmi i plotë i Rusisë ndaj Ukrainës në shkurt 2022, Erdogan është angazhuar në një akt balancues midis dy shteteve. Nga njëra anë, ai ka dënuar pushtimin dhe ka furnizuar Ukrainën me pajisje ushtarake, duke përfshirë një flotë dronësh efektivë Bayraktar. Nga ana tjetër, ai ka shmangur armiqësimin me Moskën duke mbajtur një dialog me presidentin Vladimir Putin dhe duke vazhduar të blejë vëllime të konsiderueshme gazi dhe nafte nga Rusia. Ky ekuilibër tani po ndryshon. Disa hapa të rëndësishëm në prag të samitit të NATO-s në Vilnius tregojnë se Turqia dëshiron të luajë një rol më të spikatur të sigurisë dhe lidershipit në Detin e Zi dhe në Aleancën transatlantike.

Pak para Samitit të Vilniusit dhe për habinë e të gjithëve, Erdogani hodhi poshtë papritur rezistencën e tij ndaj anëtarësimit të Suedisë në NATO dhe shprehu gatishmërinë e tij për të lëvizur me shpejtësi procesin e ratifikimit përmes parlamentit turk. Kjo i dha atij lavdërim dhe rëndësi në Samit, pasi i rezistoi pranimit të Suedisë për disa muaj për shkak të mbështetjes së gjatë të vendit për të drejtat e kurdëve në Turqi. Kremlini ka qenë kundër anëtarësimit të Suedisë pasi Finlanda fitoi kohët e fundit hyrjen, sepse kjo në thelb do ta transformojë Detin Baltik në një liqen të NATO-s.

Akoma më rënduese për Moskën, Erdogan e përshëndeti Presidentin Volodymyr Zelensky në Ankara më 8 korrik si “mikun e tij të dashur” dhe miratoi ofertën e Ukrainës për t’u anëtarësuar në NATO. Ai gjithashtu mbrojti me forcë pavarësinë e Ukrainës dhe deklaroi se marrja e çdo territori ukrainas nga Rusia bie ndesh me ligjin ndërkombëtar. Disa zyrtarë në Moskë ushqenin shpresa se për shkak të fërkimeve të Turqisë me Uashingtonin dhe Brukselin, ajo do të krijonte një aleancë më të fortë me Rusinë.

Në një demonstrim të qartë përbuzjeje për Kremlinin, gjatë vizitës së Zelensky, autoritetet turke liruan gjithashtu pesë komandantë të ushtrisë ukrainase. Ata kishin mbrojtur me guxim kompleksin e prodhimit të çelikut Avostal në Mariupol, ndërsa po përballeshin me muaj të tërë bombardimesh nga një forcë shumë më e madhe ruse. Pas kapjes së Mariupolit nga Rusia në maj 2022, mbi 2,500 ushtarë ukrainas u morën në robëri. Pesë komandantët kryesorë nga 200 luftëtarët e liruar u dërguan në Turqi si pjesë e një marrëveshjeje të shkëmbimit të të burgosurve të ndërmjetësuar nga Erdogan. Marrëveshja parashikonte që ata nuk do të ktheheshin në Ukrainë deri pas luftës.

Ankaraja e hodhi poshtë me pafytyrësi marrëveshjen e shkëmbimit për të nënvizuar mbështetjen e saj për Ukrainën, ndërsa zyrtarët rusë e dënuan veprimin si një “thikë pas shpine” dhe një “fyerje për Rusinë”. Sergej Markov, një këshilltar i Kremlinit u ankua se Rusia po humbiste mbështetjen edhe midis ish-partnerëve. Ai arriti në përfundimin se “shkelja e marrëveshjeve me Rusinë është bërë normë” dhe vajtoi që pak vende tani kanë frikë nga Rusia.

Ankaraja zemëroi më tej Moskën duke nxitur për eksporte më të konsiderueshme të grurit ukrainas nëpër Detin e Zi. Forcat ruse kanë vjedhur miliona tonë drithë nga territoret e pushtuara jugore të Ukrainës dhe kanë bllokuar dërgesat e Ukrainës në mënyrë që të mbytin ekonominë e Ukrainës. Turqia zhbllokoi me sukses disa nga këto eksporte në marrëveshjet afatshkurtra me Moskën. Si Erdogan ashtu edhe Zelensky tani duan një zgjatje të marrëveshjes së eksportit të grurit në afate më të gjata kohore – nga çdo dy muaj në dy vjet – në mënyrë që drithërat thelbësorë ukrainas të mund të ndihmojnë në luftimin e urisë në vendet më të varfra.

Ka dy shpjegime për veprimet e fundit të Erdoganit. Së pari, ai ka llogaritur se në një moment Ankaraja do të pranohet si ndërmjetëse në një marrëveshje të ardhshme paqeje midis Kievit dhe Moskës. Prandaj, ai dëshiron të fitojë besimin e qeverisë ukrainase duke reduktuar lidhjet e tij me Moskën.

Nga ana tjetër, Erdogan mund të ketë arritur në përfundimin se Ukraina do të jetë plotësisht fitimtare në kundërsulmin e saj dhe do të vazhdojë të mbështetet me armë të konsiderueshme dhe ndihmë ekonomike nga fuqitë perëndimore. Prandaj, ai dëshiron të jetë në ballë si një garantues i sigurisë së Detit të Zi dhe të pozicionojë Ankaranë për fitimin e kontratave fitimprurëse gjatë rindërtimit ekonomik të Ukrainës. Sido që të jetë, Erdogan duket i bindur se Rusia është një fuqi në rënie dhe Turqia duhet të luajë një rol strategjik shumë më të spikatur në Evropë dhe Euroazi.

Janusz Bugajski është një anëtar i lartë në Fondacionin Jamestown në Uashington DC. Libri i tij i fundit është Gjendja e dështuar: Një udhëzues për këputjen e Rusisë. Libri i tij i ardhshëm titullohet Polonia kryesore: Lojtari strategjik në rritje i Evropës.