Çfarë domethënie kanë ushtarët robotë të Ukrainës për të ardhmen e luftës?

Në një skenë që të kujton një lojë lufte kompjuterike, tre ushtarë të lodhur nga beteja, të veshur me kamuflazh të bardhë bore, dalin nga një rrugicë e shkatërruar nga lufta me duart e ngritura mbi kokat e tyre.

Ata përkulen, duke ndjekur urdhrat që u jepen, me frikë dhe tronditje të skalitur në fytyrat e tyre ndërsa shikojnë poshtë tytës së një mitralozi të montuar në një të ashtuquajtur robot tokësor.

Ky pamje filmike, i publikuar në janar nga kompania ukrainase e mbrojtjes DevDroid, thuhet se tregon momentin kur ushtarët rusë u kapën nga një robot ukrainas duke përdorur inteligjencën artificial, raporton Aljazeera.

Në prill, Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy tha se, për “herë të parë në historinë e kësaj lufte, një pozicion armik u mor ekskluzivisht nga platforma pa pilot – sisteme tokësore dhe dronë”.

“Sistemet robotike tokësore kanë kryer tashmë më shumë se 22,000 misione në front vetëm në tre muaj”, shkroi ai në një postim në X, së bashku me imazhe të makinave të gjelbra me shina tankesh dhe armë të montuara sipër.

Por për analistët që kanë studiuar ndërthurjen e inteligjencës artificiale (IA) dhe luftës, pamjet pasqyrojnë një evolucion të pritur – një evolucion që do të zhvillohet shumë përtej vijave të frontit në Ukrainë, ndërsa bota përballet me implikimet etike të kontrollit të saj.

UAV-të, dronë detarë dhe qen robotë

Për vite me radhë, ushtritë kanë përdorur robotët tokësorë kryesisht për asgjësimin e bombave dhe zbulimin.

Por në Ukrainë, roli i tyre është zgjeruar me shpejtësi, me disa brigada që raportojnë se deri në 70 përqind e furnizimeve në vijën e parë tani dorëzohen nga sisteme robotike në vend të ushtarëve.

Këto makina transportojnë municione, ushqim dhe furnizime mjekësore, si dhe evakuojnë trupat e plagosura nga pozicione të rrezikshme.

Megjithatë, pamja e sistemeve robotike që lëvizin nëpër fushën e betejës është pjesë e një ndryshimi shumë më të gjerë në luftë – një ndryshim që është ndërtuar për dekada të tëra.

Debati modern rreth inteligjencës artificiale në luftë u nxit kryesisht nga rritja e operacioneve të mjeteve ajrore pa pilot (UAV) në SHBA në fillim të viteve 2000.

Në vitin 2002, droni MQ-1 Predator u përdor nga SHBA-të për të kryer një nga sulmet e para ajrore të synuara në Afganistan, duke shënuar një pikë kthese në mënyrën se si luftërat mund të zhvilloheshin nga distanca.

Përdorimi i tij u zgjerua me shpejtësi gjatë viteve 2000 dhe arriti kulmin në fund të viteve 2000 deri në mesin e viteve 2010, veçanërisht në Pakistan, Jemen dhe Somali.

Ndërsa inteligjenca artificiale ka përparuar, debati ka shkuar përtej operacioneve me telekomandë.

Fokusi u zhvendos drejt sistemeve që mund të ndihmojnë në identifikimin e objektivave, përcaktimin e përparësive të sulmeve dhe udhëzimin e vendimeve në fushën e betejës, duke ngritur pyetje më të thella rreth asaj se sa autonomi duhet t’u delegohet makinerive.

Analistët thonë se çështja e autonomisë duhet të mbetet qendrore, në vend që të lihet në hije nga zhvillimet e shpejta teknologjike, sado mbresëlënëse të jetë pamja e makinave gjithnjë e më antropomorfe në fushën e betejës.

“Këto teknologji do të qëndrojnë”, tha për Al Jazeera Toby Walsh, një ekspert i inteligjencës artificiale në Universitetin e Uellsit të Ri Jugor. Ai i përshkroi operacionet ushtarake të drejtuara nga inteligjenca artificiale si “revolucioni i tretë i luftës”.

Transformimi po përhapet edhe përtej objektivave tokësorë.

Dronët detarë të mbushur me eksplozivë kanë riformësuar tashmë betejat në Detin e Zi, ndërsa sisteme autonome nënujore po zhvillohen për misione mbikëqyrjeje, pastrimi të minave dhe sabotimi nga ushtritë në të gjithë botën.

Ndërkohë, qentë robotikë po testohen tashmë për misione mbikëqyrjeje, zbulimi dhe asgjësimi bombash, me disa versione eksperimentale të pajisura edhe me armë.

Përfshirja njerëzore

Vitet e fundit, shfaqja e dronëve plotësisht autonomë ose të ashtuquajturve “robotë vrasës” ka shkaktuar një debat të ashpër pasi një raport i Kombeve të Bashkuara sugjeroi që dronët me municione Kargu-2 të prodhuar në Turqi, të cilët veprojnë në mënyrë plotësisht autonome, kishin identifikuar dhe sulmuar luftëtarë në Libi në vitin 2020.

Incidenti nxiti diskutime intensive midis ekspertëve, aktivistëve dhe diplomatëve në mbarë botën, ndërsa ata u përballën me implikimet morale dhe etike të një makinerie që prodhon – dhe ekzekuton – vendimin për të marrë një jetë njerëzore.

Megjithatë, duhet të ketë më shumë fokus në debatin rregullator në lidhje me përdorimin e sistemeve të armëve gjysmë-autonome, “ku njerëzit janë ende të ashtuquajtur në lak”, tha për Al Jazeera Anna Nadibaidze, një studiuese postdoktorale në politikën ndërkombëtare në Qendrën për Studime të Luftës, Universiteti i Danimarkës Jugore.

Një shqetësim i madh, tha ajo, është nëse po i jepet “kohë dhe hapësirë ​​e mjaftueshme” “ushtrimit të gjykimit njerëzor që është i nevojshëm në kontekstin e luftës”.

Shkalla e përfshirjes njerëzore është shpesh diçka për të cilën vëzhguesit duhet t’i besojnë ushtrive fjalën e tyre; një detyrë e vështirë kur veprimet e tyre lënë mungesë besimi, tha Toby Walsh.

Në rastin e robotikës tokësore në Ukrainë, deri më tani, një operator njerëzor ka mbetur në kontroll, duke drejtuar makineri që ende mund të ndalen nga pengesa të tilla si terreni i pabarabartë.

Megjithatë, kur inteligjenca artificiale është e përfshirë në procesin e vendimmarrjes, siç është rasti në sulmet e Izraelit ndaj Gazës dhe rajonit më të gjerë, shkalla e sulmeve që kanë rezultuar në “dëme të mëdha kolaterale dhe viktima civile për një numër të vogël objektivash ushtarake” sfidon rregullat e së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe, në veçanti, idenë e proporcionalitetit, tha Walsh.

Problemi, tha Nadibaidze, është se është e vështirë të zbatohen rregulla mbi përdorimin e inteligjencës artificiale në luftë, pasi në thelb është “një çështje e secilës ushtri të vendosë se çfarë e konsideron si një rol qytetar për njeriun, dhe nuk ka debat të mjaftueshëm ndërkombëtar për këtë”.

Një raport i prillit nga Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm paralajmëroi se zinxhiri i furnizimit me inteligjencë artificiale është gjithashtu i fragmentuar, global dhe shumë i varur nga teknologjitë civile, duke i komplikuar më tej përpjekjet për të qeverisur ose kontrolluar përdorimet ushtarake të inteligjencës artificiale.

Departamenti i Mbrojtjes i Shteteve të Bashkuara dhe Pentagoni po përfshijnë vazhdimisht sisteme softuerësh të zhvilluara privatisht në aparatin e tyre të luftës.

Në mesin e vitit të kaluar, Departamenti i Mbrojtjes i dha OpenAI një kontratë prej 200 milionë dollarësh për të zbatuar IA gjeneruese në ushtrinë amerikane, së bashku me kontrata prej 200 milionë dollarësh për xAI dhe Anthropic.

“Nëse nuk jemi të kujdesshëm, lufta do të jetë shumë më e tmerrshme, shumë më vdekjeprurëse, një gjë shumë më e shpejtë, shumë më e shpejtë në të cilën njerëzit nuk do të mund të jenë më pjesëmarrës, sepse njerëzit nuk do të kenë shpejtësinë, nuk do të kenë saktësinë apo aftësinë për t’u përgjigjur”, paralajmëroi Walsh.

Ukraina si një terren prove

Teknologjia dhe inteligjenca artificiale nuk janë në thelb të dëmshme, thonë ekspertët – rëndësi ka mënyra se si përdoren ato.

Në Ukrainë, sistemet robotike tokësore janë përdorur gjithashtu për të shpëtuar civilët dhe për të ofruar mbështetje logjistike në kushte të minuara rëndë dhe të rrezikshme.

Megjithatë, ajo që po zhvillohet në vijën e frontit është, në shumë mënyra, një terren prove, dhe bashkësia ndërkombëtare do të duhet të shohë përpara se si këto teknologji mund të zbatohen dhe rregullohen në konfliktet e ardhshme.

Ka gjithashtu vend për optimizëm të kujdesshëm. Pavarësisht “dështimit moral” për shkak të veprimeve të Izraelit në Gaza, tha Walsh, komuniteti ndërkombëtar e njeh faktin se këto çështje duhet të adresohen, duke përfshirë një seri takimesh të OKB-së të përqendruara në rregullimin e Sistemeve Autonome të Armëve Vdekjeprurëse.

Instituti i Kombeve të Bashkuara për Kërkime mbi Çarmatimin (UNIDIR), një organ autonom brenda OKB-së që kryen kërkime të pavarura mbi çarmatimin dhe sigurinë ndërkombëtare, do të takohet në qershor për të shqyrtuar implikimet e inteligjencës artificiale për paqen dhe sigurinë ndërkombëtare.

Nuk është hera e parë që teknologjitë e reja të armëve kanë kërcënuar të përmbysin rendin e bazuar në rregulla, tha Walsh, duke treguar si shembull armët kimike. Ndonëse të papërsosura, marrëveshjet ndërkombëtare përfundimisht u vendosën për t’i vënë ato nën një nivel të caktuar kontrolli.

“Ka shumë aktorë të vendosur në Jugun Global që duan rregullim, kështu që mund të ketë nisma rajonale që po formohen”, tha Nadibaidze, duke shtuar se edhe nëse përpjekje të tilla fillimisht nuk përfshijnë fuqi të mëdha ose zhvillues kryesorë të teknologjisë, ato prapëseprapë mund të ndihmojnë në formësimin e normave në zhvillim.

The GeoPost