Spasojeviq dhe Popoviq: Vuçiq mund të përballet me drejtësinë, Serbia duhet të hetojë pasurinë e paligjshme të ish-regjimit

Fitorja e Listës Studentore në zgjedhjet e 25 tetorit në Serbi mund të shënojë fillimin e një riorganizimi të thellë të skenës politike dhe të institucioneve të vendit, pas një periudhe të gjatë të qeverisjes së Aleksandar Vuçiqit.

Profesorët dhe analistët politikë, Dushan Spasojeviq, nga Fakulteti i Shkencave Politike në Beograd, dhe Dragan Popoviq, drejtor i Qendrës për Politikë Praktike në Beograd, kanë vlerësuar se fitorja e lëvizjes studentore pa një udhëheqës të vetëm ka krijuar mundësinë për një model të ri të organizimit politik në Serbi.

Në një intervistë për programin Ura të Radios Evropa e Lirë, ata kanë diskutuar për të ardhmen politike të Serbisë pas zgjedhjeve, mundësinë e reformimit të institucioneve, luftën kundër korrupsionit, lustracionin dhe përgjegjësinë e mundshme penale të presidentit Aleksandar Vuçiq.

Spasojević ka thënë se fitorja e një lëvizjeje të gjerë, e cila u zhvillua në universitete dhe arriti të marrë mbështetje të madhe shoqërore, përbën një zhvillim të paprecedentë në politikën serbe.

Sipas tij, zgjedhjet e ardhshme mund të sjellin një rikonfigurim të plotë të skenës politike, pasi një numër i madh votuesish do të kërkojnë aktorë dhe alternativa të reja politike.

Ai ka vlerësuar se lëvizja studentore, pavarësisht se nuk kishte një udhëheqës të vetëm, gjatë fushatës u organizua në mënyrë të ngjashme me partitë politike, duke pasur strukturë, kandidatë dhe aktivitet të vazhdueshëm në terren.

Në anën tjetër, Popoviq ka theksuar se Serbia nuk mund të funksionojë pa parti politike, por se zhvillimet e fundit kanë krijuar mundësinë për rindërtimin e tyre dhe krijimin e subjekteve të reja.

Ai ka vlerësuar se partitë tradicionale opozitare kanë humbur besimin e qytetarëve, ndërsa një pjesë e madhe e tyre mbështetën Listën Studentore, duke i ofruar edhe infrastrukturën e tyre.

Duke folur për mungesën e një udhëheqësi në lëvizjen studentore, Popoviq ka thënë se kjo ishte një prej arsyeve që i ndihmoi studentët, në një kohë kur qytetarët kishin refuzuar klasën ekzistuese politike.

Sipas tij, zgjedhjet treguan se një lëvizje pa udhëheqës të përcaktuar mund të arrijë të rrëzojë një qeverisje autokratike, ndonëse kjo nuk nënkupton se në të ardhmen nuk do të shfaqen personalitete të fuqishme politike.

Reformimi i institucioneve dhe lufta kundër korrupsionit

Një prej sfidave kryesore për qeverinë e re, sipas dy bashkëbiseduesve, do të jetë përballja me trashëgiminë e regjimit të mëparshëm, përfshirë korrupsionin, lidhjet mes pushtetit dhe krimit, si dhe ndikimin politik në institucionet shtetërore dhe gjyqësor.

Popović ka thënë se procesi i rindërtimit të shtetit dhe institucioneve do të jetë jashtëzakonisht i vështirë dhe se nuk duhet të krijohen pritje se ndryshimet mund të realizohen brenda një kohe të shkurtër.

Ai ka theksuar rëndësinë e një procesi gradual dhe institucional, duke kundërshtuar marrjen e dhunshme të pushtetit apo veprimet jashtë procedurave ligjore.

Sipas tij, institucionet duhet të detyrohen të kryejnë punën e tyre dhe, në rast se dështojnë, të zëvendësohen përmes mekanizmave ligjorë.

Duke folur për premtimin e studentëve për lustracionin dhe konfiskimin e pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme, Spasojević ka shprehur dyshime se një proces i gjerë lustracioni do të mund të realizohet.

Megjithatë, ai ka vlerësuar se është e rëndësishme që institucionet dhe individët në pozitat e tyre të ndërmarrin veprime për të larguar ndikimin e strukturave të mëparshme.

Ndërsa Popoviq ka thënë se pret që qeveria e re të ndërmarrë një formë të lustracionit, por ka paralajmëruar se ky proces duhet të zhvillohet me kujdes, duke respektuar të drejtat e njeriut dhe duke shmangur atë që ai e ka quajtur “gjueti shtrigash”.

Ai ka kujtuar se Serbia kishte miratuar Ligjin për Lustracionin pas rënies së regjimit të Slobodan Millosheviqit, por ai nuk ishte zbatuar asnjëherë.

Sipas Popovićit, ligji nuk u zbatua pasi nuk u formua Komisioni i Lustracionit, ndërsa më pas skadoi afati i vlefshmërisë së tij.

Ai ka vënë theksin veçanërisht te nevoja për fuqizimin e administratës tatimore, duke argumentuar se ky institucion ka kompetenca ligjore për të hetuar dhe konfiskuar pasurinë e fituar në mënyrë të paligjshme.

Popoviq ka thënë se në Serbi ekziston një shtresë njerëzish jashtëzakonisht të pasur, për të cilët, sipas tij, ka dyshime serioze se pasurinë e kanë krijuar përmes mënyrave të paligjshme dhe lidhjeve me pushtetin.

A do të përballet Vuçiq me drejtësinë?

Një pjesë e rëndësishme e diskutimit në programin Ura iu kushtua edhe mundësisë që Aleksandar Vuçiq të përballet me përgjegjësi penale pas përfundimit të pushtetit të tij.

Spasojeviq ka vlerësuar se ekzistojnë baza për hetimin e rolit të presidentit serb në vendimmarrjen që lidhet me rastin e shembjes së tendës në Stacionin Hekurudhor në Novi Sad.

Ai ka thënë se Vuçiq e kishte pozicionuar veten publikisht si një aktor kyç në proceset vendimmarrëse dhe se urdhrat e tij ishin zbatuar nga ministrat dhe bashkëpunëtorët e tjerë.

Sipas tij, rasti i Novi Sadit mund të shërbejë si një prej bazave për të hetuar përgjegjësinë e presidentit serb.

Spasojeviq ka përmendur edhe rastin e ish-kryeministrit kroat Ivo Sanader, i cili ishte dënuar për korrupsion, duke vlerësuar se hetimet ndaj Vuçiqit mund të zhvillohen në një mënyrë të ngjashme, nëse sigurohen provat e nevojshme.

Ai ka paralajmëruar se Vuçiq dhe bashkëpunëtorët e tij mund të përdorin të gjitha mundësitë ligjore për ta kundërshtuar procesin, por ka shprehur shpresën se institucionet e reja do të kenë forcën për ta çuar drejtësinë deri në fund.

Në anën tjetër, Popoviq ka thënë se është e vështirë të imagjinohet që prokuroria e re të mos merret me rolin e Vuçiqit, duke qenë se ai ka qenë figura kryesore e sistemit politik dhe institucional të ndërtuar gjatë qeverisjes së tij.

Megjithatë, ai ka theksuar se një gjë është të hetohet përgjegjësia e presidentit dhe një tjetër të sigurohen prova të mjaftueshme për ngritjen e aktakuzës.

Sipas Popovićit, procesi mund të jetë i ndërlikuar dhe i gjatë, pasi mund të kërkojë dëshmi të shumta dhe hetime të hollësishme.

Ai ka bërë thirrje për durim, duke theksuar se drejtësia kërkon kohë dhe se institucionet duhet të lejohen ta kryejnë punën e tyre.

Të dy bashkëbiseduesit kanë vlerësuar se ndryshimi politik në Serbi nuk do të jetë i mjaftueshëm pa një proces të thellë institucional, llogaridhënie për abuzimet e së kaluarës dhe rikthim të sundimit të ligjit.