Raporti vjetor i BE-së nxjerr në pah ngecjet e Serbisë gjatë ish-qeverisë

Serbia ka shënuar pengesa të mëtejshme në lirinë e medias dhe nuk ka bërë përparim në Kapitullin 23, i cili lidhet me gjyqësorin dhe të drejtat themelore, ndërsa përparimi në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar ka qenë i kufizuar.

Nuk ka përparim as në politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë, ku përafrimi i Serbisë me Bashkimin Evropian vlerësohet si i ulët.

Këto janë vlerësimet kryesore nga raporti vjetor mbi Serbinë që Komisioni Evropian do të publikojë të mërkurën, më 4 nëntor. REL ka pasur qasje në përmbajtjen e dokumentit, i cili është vlerësimi më i rëndësishëm vjetor për çdo vend që aspiron anëtarësimin në Bashkimin Evropian.

Raporti mbi Serbinë është pjesë e të ashtuquajturës paketë zgjerimi, të cilën Komisioni Evropian e publikon një herë në vit, më shpesh në tetor ose nëntor.

Paketa përbëhet nga një dokument i përgjithshëm i politikës së zgjerimit, në të cilin Komisioni ofron një vlerësim më të gjerë të procesit dhe rekomandimeve, si dhe raporte individuale për secilin vend kandidat dhe kandidat potencial – për vendet e Ballkanit Perëndimor, Turqinë, Ukrainën, Moldavinë dhe Gjeorgjinë.

Në to, Komisioni Evropian vlerëson nivelin e përgatitjes dhe progresin e vendit gjatë vitit të kaluar, dhe bazuar në këto vlerësime, shtetet anëtare vendosin për hapat e mëtejshëm në negociata.

Periudha e raportimit mbulon kohën nga fundi i vitit të kaluar deri në fund të shtatorit 2026.

Prandaj, vlerësimet i referohen punës së qeverisë së mëparshme, të udhëhequr nga Partia Progresive Serbe (SNS), dhe nuk përfshijnë zgjedhjet e parakohshme parlamentare të mbajtura më 25 tetor. Lista e Studentëve korri një fitore bindëse në ato zgjedhje dhe SNS po kalon në opozitë pas 14 vitesh në pushtet.

‘Shteti i robëruar’ dhe polarizimi

Serbia, së bashku me Bosnjën dhe Hercegovinën, Gjeorgjinë dhe Turqinë, është renditur si një vend ku rreziku i një “shteti të kapur” mbetet i lartë.

Lidhur me funksionimin e institucioneve demokratike, raporti vëren se periudha e raportimit u pengua nga një situatë politike e zgjatur dhe e polarizuar, si në nivel kombëtar ashtu edhe në atë lokal. Ai përmend protestat masive studentore dhe qytetare , si dhe incidentet dhe sulmet e vazhdueshme ndaj studentëve, aktivistëve dhe demonstruesve paqësorë, ku institucionet kompetente, përfshirë policinë, në shumicën e rasteve nuk ndërmorën veprime të mëtejshme.

Pretendohet se policia hyri në ambientet e universitetit në disa raste, përfshirë një ndërhyrje në Rektoratin në Novi Sad në shtator 2025, pas së cilës ata qëndruan në vend për disa javë, si dhe në ndërtesën e Universitetit të Beogradit në prill 2026. Kujtohet gjithashtu bastisja në selinë e një partie parlamentare të opozitës në Beograd në mars të këtij viti.

“Në disa raste sulmesh ndaj aktivistëve, medias dhe vëzhguesve vendas të zgjedhjeve, policia ishte e pranishme, por nuk reagoi. Pati shumë pak raportime publike për masat e marra kundër oficerëve të policisë që dyshohet se janë përfshirë në raste të brutalitetit policor”, thuhet në dokument.

Sipas raportit, zyrtarët shtetërorë vazhduan t’i portretizonin protestat si një “revolucion me ngjyra” të mbështetur nga jashtë dhe të pretendonin se qëllimi i tij është përmbysja e rendit kushtetues, “pa prova mbështetëse”.

Gjithashtu shtohet se, megjithëse Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut lëshoi ​​një masë të përkohshme në prill 2025, autoritetet po njoftojnë ndjekjen penale të atyre që flasin publikisht për përdorimin e dyshuar të një topi me zë në protestën e 15 marsit 2025, gjë që frikëson qytetarët dhe pengon lirinë e shprehjes.

Media dhe shoqëria civile nën presion

Raporti konfirmon se Serbia ka vazhduar të shënojë regres në fushën e lirisë së medias, me kërcënime të vazhdueshme të gazetarëve dhe gjuhë urrejtjeje kundër tyre. Siguria e gazetarëve në Serbi mbetet një shkak për shqetësim, pasi thuhet se ka pasur një “përkeqësim të mëtejshëm”.

Një vlerësim i ngjashëm vlen edhe për shoqërinë civile : organizatat e shoqërisë civile janë të ekspozuara ndaj presionit, sulmeve dhe frikësimit në rritje.

Autoritetet në Serbi po kërkohet gjithashtu të komunikojnë në mënyrë më proaktive dhe objektive në lidhje me zgjerimin e BE-së dhe të luftojnë dezinformimin.

Krime lufte

Një pjesë e veçantë e raportit i kushtohet reagimit të autoriteteve shtetërore dhe politikanëve në Serbi ndaj vdekjes së kriminelit të dënuar të luftës Ratko Mladić . Vlerësohet se funerali i Mladić-it, me mbështetjen dhe praninë e zyrtarëve të lartë, kontribuon në glorifikimin e krimeve të luftës. “Kjo minon rrugën e Serbisë drejt BE-së”, thuhet në dokument.

Sipas raportit, Serbia ende nuk ka demonstruar një angazhim të vërtetë për të hetuar dhe gjykuar rastet e krimeve të luftës. Ai thotë se Serbia vazhdon të shmangë ndjekjen penale të të dyshuarve të rangut të lartë, me ndjekje penale të ngadalta dhe një numër të madh prej më shumë se 1,800 rastesh të pazgjidhura, “gjë që mbetet një shqetësim shumë serioz”.

“Parti të shumta politike, politikanë dhe media serbe kanë vazhduar të mbështesin kriminelët e dënuar të luftës dhe të mohojnë krimet e luftës, përfshirë gjenocidin në Srebrenicë, pa asnjë pasojë”, thuhet në raport.

Marrëdhëniet me fqinjët

Kur bëhet fjalë për dialogun për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën , raporti vlerëson se shqetësimet politike të brendshme në të dyja palët kanë penguar hapat vendimtarë drejt zbatimit të Marrëveshjes në Rrugën drejt Normalizimit, të dakordësuar në vitin 2023 në Bruksel dhe Ohër.

Situata në veri të Kosovës gjatë periudhës së raportimit vlerësohet si paqësore, por e brishtë.

Ashtu si në vitet e kaluara, Komisioni Evropian po thotë se si për Serbinë ashtu edhe për Kosovën, përparimi në rrugën evropiane mbetet i lidhur me përparimin e konsiderueshëm në normalizimin e marrëdhënieve.

“Normalizimi nuk është vetëm një kusht në rrugën evropiane. Ai është thelbësor për sigurinë, stabilitetin dhe zhvillimin ekonomik të të dy shoqërive dhe të rajonit më të gjerë. Mungesa e progresit mbart një kosto politike dhe ekonomike dhe kërcënon të lërë të dyja palët pas në një kohë kur procesi i zgjerimit ka rifituar vrullin”, thuhet në dokument.

Marrëdhëniet me Malin e Zi vlerësohen si “përgjithësisht të qëndrueshme”, por shtohet se ka pasur akuza të ndërsjella gjatë periudhës së raportimit, veçanërisht gjatë festimit të 20-vjetorit të pavarësisë së Malit të Zi. Raportohet se Presidenti (tani ish-) i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, bëri disa deklarata duke vënë në pikëpyetje pavarësinë e Malit të Zi.

Raporti përmend gjithashtu një incident në prag të samitit në Tivat, kur policia malazeze ktheu një fluturim çarter me 87 mbështetës të Vuçiqit në Beograd më 3 qershor 2026, ku u gjetën pajisje komunikimi dhe një banderolë “Serbia fiton”.

Serbia, nga ana tjetër, shtrëngoi kontrollet dhe ndaloi qytetarët malazezë në kufi dhe në aeroportin e Beogradit.

Në këtë drejtim, përmendet se Serbia mori pjesë në samitin e qershorit në Tivat, por bojkotoi samitin BE-Ballkani Perëndimor dhjetorin e kaluar në Bruksel./REL