Çfarë thonë për rezolutën e KE-së ata që vuajtën dhunën e regjimit të Vuçiqit?

Hakmarrje, frikësim, ndjekje, sulme fizike, kërcënime me vdekje dhe fushata shpifjesh.

Këto janë situatat me të cilat janë përballur aktivistët, gazetarët, studentët dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut në Serbi vitet e fundit, siç tregohet nga Rezoluta mbi funksionimin e institucioneve demokratike në atë vend, e miratuar nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës (PACE) më 23 qershor.

Midis atyre që përjetuan dhunë fizike gjatë protestave antiqeveritare vitin e kaluar ishte Vukašin Đinović, një student në Fakultetin e Matematikës në Novi Sad.

Në nëntor të vitit të kaluar, ai u plagos pasi, siç thotë ai, një oficer policie “papritur” e goditi në kokë me një mburojë ndërsa shtypte protestuesit.

Disa qytetarë të tjerë u plagosën në atë kohë, dhe pjesëmarrësit në protestë akuzuan policinë për përdorim të tepërt të forcës.

“Qeveria po bën gjithçka që mundet për të na bërë të ndihemi sa më të kërcënuar dhe të pasigurt në çdo kuptim”, tha ai në një intervistë për Radion Evropa e Lirë.

Ministria e Punëve të Brendshme serbe nuk iu përgjigj pyetjeve nëse këto akuza ishin hetuar dhe çfarë ishte përcaktuar. Atë mbrëmje, ata njoftuan se policia “veproi sipas ligjit”. Đinović ngriti një padi penale dhe gjyqi është caktuar për në tetor.

Rezoluta vuri në dukje gjithashtu përdorimin e tepërt të forcës nga policia dhe arrestimet arbitrare gjatë protestave antiqeveritare pas aksidentit në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit.

Shqetësim u shpreh gjithashtu për shkelje të tjera të të drejtave të njeriut dhe kërcënime ndaj lirisë së medias, me një thirrje drejtuar autoriteteve serbe që të hetojnë dhe zgjidhin urgjentisht këto probleme.

“Mendoj se miratimi i kësaj Rezolute është shumë i rëndësishëm për të njohur në nivel ndërkombëtar thellësinë e problemit dhe seriozitetin e represionit të qeverisë me të cilin përballemi këtu çdo ditë”, tha Đinović.

Autoritetet dhe policia deri më tani i kanë mohuar akuzat e tilla.

As Qeveria serbe dhe as kabineti i Presidentit serb Aleksandar Vuçiq nuk iu përgjigjën pyetjeve të Radios Evropa e Lirë në lidhje me Rezolutën e APKE-së.

Përmbajtja e dokumentit u kritikua nga deputetët e Partisë Progresive Serbe në pushtet gjatë seancës në Strasburg. Ata votuan kundër miratimit të tij. 89 përfaqësues të APKE-së ishin pro, 13 kundër dhe katër abstenime.

Sulme ndaj gazetarëve dhe medias së pavarur

Asambleja e Këshillit të Evropës i kushtoi vëmendje të veçantë pozitës së punonjësve të medias në Serbi.

Ai vë në dukje sulmet fizike dhe kërcënimet ndaj gazetarëve që “e kishin të vështirë të bënin punën e tyre gjatë protestave”.

Kjo dëshmohet nga gazetarja e N1, Lea Apro. Ajo u sulmua fizikisht katër herë ndërsa raportonte për protestat që pasuan shembjen e tendës së stacionit hekurudhor të Novi Sadit, duke vrarë 16 persona.

Ajo i thotë Radios Evropa e Lirë se, ndërsa raportonte nga bllokada e gjykatës së Novi Sadit në gusht të vitit të kaluar, u lëndua kur një oficer policie e sulmoi fizikisht.

“Policia, me pajisje të plota për të luftuar trazirat, në një moment filloi t’i shtynte mbrapsht njerëzit që ishin përpara gjykatës. Unë po e filmoja dhe isha qartësisht e shënuar si gazetare – kisha një jelek të verdhë dhe një kartë identiteti rreth qafës”, kujton Lea.

“Megjithatë, një oficer policie më shtyu me gjithë forcën e tij pas një peme përpara meje dhe më shtypi dorën që mbaja telefonin. I thashë dy herë se isha gazetare, por kjo nuk do të thoshte asgjë për të”, shton ajo.

Ajo thekson se më pas pa trajtimin e ashpër të policisë ndaj kolegëve të tjerë që ishin të pranishëm.

Ajo e raportoi rastin në polici. Ministria e Punëve të Brendshme nuk iu përgjigj pyetjeve nëse oficeri i policisë ishte marrë në pyetje apo çfarë ishte përcaktuar.

Ishte një nga dy herët, thotë ajo, kur u sulmua nga policia.

Sulmet verbale që ajo përjetoi, thotë ajo, nuk mund të numërohen.

“Unë dhe kolegët e mi jemi vazhdimisht nën sulm. Siguria e gazetarëve ka qenë gjithmonë shumë e dyshimtë në vendin tonë, por tani sulmet janë bërë shumë herë më të shpeshta dhe kryesisht ato kalojnë pa një epilog (gjyqësor).”

Edhe pse thotë se në fund të fundit, “ka një dozë frike” kur raporton në rrugë, ajo thotë se kjo nuk e pengon të bëjë punën e saj.

PSSA e sheh rezolutën si një “sinjal pozitiv” për gazetarët në Serbi.

“Megjithatë, ky nuk është as i pari dhe as ndoshta i fundit paralajmërim i tillë në lidhje me situatën në media dhe qëndrimin e qeverisë ndaj gazetarëve në Serbi. Ne kemi parë që, për fat të keq, kjo nuk pati efekt në sjelljen e regjimit në pushtet”, shton ai.

Rezoluta vëren se në vitin 2025, Serbia ishte ndër vendet nga të cilat u pranua numri më i madh i raporteve në Platformën e Këshillit të Evropës për Sigurinë e Gazetarëve.

Presionet mbi sektorin civil

Rezoluta paralajmëron gjithashtu kundër presionit, sulmeve dhe shënjestrimit të anëtarëve të sektorit civil.

Naim Leo Beširi nga Instituti joqeveritar për Çështjet Evropiane i thotë Radios Evropa e Lirë se anëtarët e sektorit të shoqërisë civile në Serbi sot punojnë në një “atmosferë kërcënimi të organizuar”.

“Na etiketojnë si tradhtarë, mercenarë të huaj, armiq të shtetit dhe pastaj bëjnë sikur habiten kur kërcënimet kalojnë nga titujt kryesorë në jetën reale”, tha Beshiri.

“Shoqëria civile në Serbi sot nuk po kërkon privilegje, por të drejtën për të punuar pa linçime, mbikëqyrje, kërcënime dhe hakmarrje. Pikërisht këtë kërkon rezoluta”, shtoi ai.

Në Rezolutë, APKE u bëri thirrje autoriteteve në Serbi të ndalojnë mbikëqyrjen, hakmarrjen dhe masat e tjera të frikësimit që synojnë, ndër të tjera, aktivistët dhe anëtarët e shoqërisë civile.

Ata gjithashtu bëjnë thirrje që atyre t’u ofrohet një mjedis mbështetës për punën e tyre dhe të drejtën e lirisë së shprehjes, si dhe që autoritetet të rivendosin dialogun e ndërprerë me shoqërinë civile.

Hetimi i Topit Sonic

Rezoluta e Këshillit të Evropës kërkon që Serbia të kryejë një hetim mbi “akuzat e besueshme për përdorimin e dyshuar të armëve sonike për të shpërndarë turmat gjatë demonstratave masive në Beograd më 15 mars 2025”.

Mijëra protestues ikën më pas nga rrugët gjatë një shërbimi përkujtimor për ata që u vranë në shembjen e tendës së Novi Sadit. Ata dëshmuan për një zhurmë dhe dridhje të çuditshme që i detyruan të strehoheshin.

Që nga incidenti, autoritetet kanë mohuar përdorimin e armëve zanore kundër protestuesve.

Ndërkohë, Zyra e Prokurorit të Lartë Publik në Beograd njoftoi më 19 qershor se po kryente një hetim mbi lidhjen e dyshuar të lëvizjes studentore me këtë rast.

Prokuroria, duke deklaruar se kanë dalë informacione të reja, po heton tani nëse një “simulim” i përdorimit të një “topi zanor” u “dakordua” gjatë një takimi studentor në janar 2025, me idenë e “krijimit të panikut në publik dhe frikës midis qytetarëve” dhe fajësimit të policisë për ngjarjen.

Analisti ushtarak Aleksandar Radić u mor në pyetje nga policia si pjesë e hetimit. Apartamenti dhe zyra e tij u kontrolluan nga policia më 22 qershor. Radić e konsideron hetimin e prokurorisë si një “përpjekje për frikësim”.

Avokati dhe nënkryetari i Lidhjes së Social Demokratëve të Vojvodinës, Aleksandar Olenik, ishte gjithashtu i pranishëm në seancën dëgjimore. Ai beson se urdhri i prokurorit për ta marrë në pyetje është “i paligjshëm”.

Një deklaratë e përbashkët e nënshkruar nga 14 organizata joqeveritare shpreh “shqetësim të thellë” në lidhje me drejtimin në të cilin Zyra e Prokurorit të Lartë Publik po kryen hetimin për këtë çështje.

Si reagoi qeveria serbe ndaj Rezolutës?

Gjatë debatit në Asamblenë e Këshillit të Evropës, një nga përfaqësueset nga Serbia, anëtare e Partisë Progresive Serbe, Biljana Pantić Pilja, ishte kritike ndaj autorëve të dokumentit.

«Ekziston një shprehje që thotë: kur nuk ke asgjë interesante për të thënë, është më mirë të heshtësh», tha Pilja në Strasburg më 23 qershor.

Një nga anëtaret e delegacionit nga Serbia, Elvira Kovač, anëtare e grupit parlamentar Aleanca e Hungarezëve të Vojvodinës, vlerësoi më 24 qershor se Rezoluta për Serbinë “nuk është objektive, nuk pasqyron situatën reale dhe përfaqëson kritika për hir të kritikës”.

Naim Leo Beširi nga Instituti joqeveritar për Çështjet Evropiane beson se “është realiste të pritet që qeveria të pranojë zyrtarisht disa nga rekomandimet”.

“Por nuk do ta pranojë në thelb atë që ia heq kontrollin: median e lirë, një gjyqësor të pavarur, zgjedhje të ndershme, mbrojtjen e protestuesve dhe fundin e fushatave kundër shoqërisë civile. Kjo qeveri kryesisht pretendon reformë kur është nën presion dhe pengon kur duhet të humbasë pushtetin”, shton ai.

Cilat janë pasojat e mundshme për Serbinë?

Rezoluta e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës nuk është ligjërisht e detyrueshme. Megjithatë, vëren Besiri, politikisht ajo ka “peshë shumë më serioze”.

“Është një diagnozë publike e gjendjes së demokracisë në Serbi, ajo që jetojmë dhe dimë tani dokumentohet në nivel ndërkombëtar. Kur Këshilli i Evropës thotë se ka shqetësime serioze në lidhje me demokracinë, sundimin e ligjit dhe liritë publike, ky nuk është mendimi i opozitës apo i një OJQ-je, por konstatimi ndërkombëtar i një institucioni anëtar i të cilit është Serbia”, thekson ai.

Ai thekson gjithashtu se “Serbia po largohet më tej nga imazhi i demokracisë evropiane dhe gjithnjë e më shumë duket si një shtet nën mbikëqyrje të vazhdueshme”.

“Kjo dobëson pozicionin negociues ndaj BE-së, besimin e partnerëve dhe argumentin e qeverisë se Serbia është një faktor stabiliteti me rritje ekonomike. Nuk mund të jesh një faktor stabiliteti ndërsa qytetarët e tu kërkojnë drejtësi dhe institucionet prodhojnë frikë”, shton ai.

Si vend kandidat për anëtarësim në BE, Serbia deri më tani ka hapur 22 nga 35 kapituj dhe ka mbyllur vetëm dy. Kapitullin e fundit e hapi në vitin 2021.

Raporti i parë për Serbinë pas 14 vitesh

Që nga anëtarësimi në Këshillin e Evropës në vitin 2003, Serbia ka qenë nën procedurën e monitorimit të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës.

Rezoluta, e cila u miratua më 23 qershor, është rezultat i një vizite në mars nga bashkëraportuesit për Serbinë, të cilët janë edhe autorët e raportit, Viktoria Tiblum dhe Yunus Emre.

Nga rruga, ky është raporti i parë i tillë në 14 vjet.

Në vitin 2012, u miratua një Rezolutë në lidhje me përmbushjen e detyrimeve dhe angazhimeve të Serbisë. Në atë kohë, progresi që Serbia kishte bërë në përmbushjen e detyrimeve dhe angazhimeve të saj u mirëprit.