Bashkimi Evropian kufizon, Serbia zgjeron tregun drejt Kinës

“Serbia është një kuzhinë e madhe nga e cila furnizojmë të gjithë Evropën”, është mesazhi i themeluesit të kompanisë kineze “Minth”, e cila prodhon pjesë këmbimi për automjete.

Është një nga një numër kompanish me të cilat Presidenti serb Aleksandar Vuçiç nënshkroi marrëveshje të reja gjatë vizitës së tij në Kinë në fund të majit.

Njoftimet vijnë në një kohë kur vendet e Bashkimit Evropian (BE) po shqyrtojnë masa të reja për të mbrojtur më tej tregjet dhe vendet e tyre të punës për shkak të rritjes së shpejtë të investimeve dhe importeve nga Kina.

Një nga zgjidhjet e propozuara është një ligj, i quajtur gjerësisht “Made in Europe”, i cili do të kufizonte aksesin e Kinës në tregjet e BE-së në disa segmente.

Pekini i quajti masat e shpallura nga Brukseli diskriminuese dhe njoftoi mundësinë e një përgjigjeje reciproke.

Ndërsa për autoritetet në Beograd, investimet kineze nënkuptojnë vende të reja pune dhe rritje ekonomike, Dhoma e Tregtisë Serbe vlerëson se masat e reja të BE-së mund të ndikojnë edhe në ekonominë serbe.

Çfarë propozon Bashkimi Evropian?

Në fillim të marsit, Komisioni Evropian propozoi masa të reja për të stimuluar industrinë në vendet e BE-së, të cilat Parlamenti Evropian do t’i votojë së shpejti.

Të formuluara në Ligjin për Përshpejtuesin Industrial – “Prodhuar në Evropë”, masat duhet të “forcojnë prodhimin evropian, të sigurojnë teknologji të pastër dhe të inkurajojnë punësim më të madh të qytetarëve të vendeve të BE-së”.

Sipas projektligjit, masat do të ndikojnë gjithashtu në importet e çelikut, çimentos, aluminit dhe industrisë automobilistike, me mundësinë e zgjerimit të listës.

Investimet e huaja që kontrollojnë më shumë se 40 përqind të kapacitetit global të prodhimit në fushat e automjeteve elektrike, baterive ose energjisë diellore do të jenë në shënjestër.

Ligji duhet të parandalojë gjithashtu konkurrencën e padrejtë, sepse prodhuesit kinezë, duke përdorur subvencione nga shteti i tyre, hyjnë në tregun evropian me çmime dukshëm më të ulëta se konkurrentët e tyre.

Komisionerët e BE-së u takuan më 29 maj për të diskutuar të gjitha problemet dhe masat e propozuara.

Pas takimit, ata njoftuan se “gjendja aktuale e marrëdhënieve tregtare dhe të investimeve me Kinën nuk është e qëndrueshme”.

Nëse dhe kur do të fillojnë të zbatohen masat e reja do të dihet në mesin e qershorit, kur institucionet e BE-së do të japin një deklaratë për këtë çështje.

Brukseli thotë se ndërkohë do të zhvillohen bisedime edhe me Kinën dhe se “Bashkimi Evropian mbetet një nga tregjet më të hapura në botë”.

Kina është partneri i tretë më i madh tregtar i BE-së, pas Shteteve të Bashkuara dhe Mbretërisë së Bashkuar.

Kjo tregti nuk është e barabartë sepse Bashkimi Evropian shënon vazhdimisht një deficit.

Pse Serbia mund t’i ndiejë masat e BE-së?

Miliarda euro investime kineze kanë hyrë në Serbi për më shumë se një dekadë.

Përveç pjesëmarrjes në projekte infrastrukturore dhe shfrytëzimit të mineraleve, Kina po investon edhe në hapjen e fabrikave nga të cilat mund të shesë më lehtë mallra nga tregu serb në Bashkimin Evropian.

Serbia ka një Marrëveshje Stabilizim-Asociimi me BE-në, e cila rregullon regjimin e tregtisë së lirë dhe u lejon biznesmenëve serbë eksportet pa taksa të pothuajse të gjitha produkteve industriale dhe bujqësore.

Produktet kineze nga fabrikat në Serbi do të kenë etiketën “Prodhuar në Serbi” dhe më pas do të jenë më të lehta dhe më të lira për t’u gjetur në BE.

«Është e gjitha një industri kaçavidash», thotë gazetari ekonomik Miša Brkić, duke shpjeguar se fabrikat në Serbi montojnë vetëm elementë të prodhuar në Kinë.

Rregullat e reja që BE-ja planifikon të prezantojë për të mbrojtur tregun e saj nga ai kinez mund të ndihen edhe në Serbi, beson Bojan Stanić, Ndihmës Drejtor i Sektorit për Analizë Strategjike, Shërbime dhe Ndërkombëtarizim të Dhomës së Tregtisë Serbe.

“Fakti është se bashkëpunimi ynë me Kinën po kufizohet ndjeshëm përmes masave të ndryshme proteksioniste”, beson Stanić.

Ai kujton se Serbia tashmë po vuan pasojat e masave të Bashkimit Evropian të futura më parë në lidhje me çelikun.

“Për shkak të reduktimit të kuotave për eksportet e çelikut pa taksa dhe rritjes së tarifave doganore nëse tejkalohet kuota”, shpjegon ai.

Në vitin 2019, Bashkimi Evropian prezantoi për herë të parë kuota për importet e çelikut nga vendet jo-anëtare të BE-së në përgjigje të vendimit të Shteteve të Bashkuara për të vendosur tarifa importi për çelikun dhe aluminin.

Që atëherë, ato janë ndryshuar dhe zgjeruar disa herë, dhe tani Brukseli po i shtrëngon më tej.

Sasia e lejuar e importeve pa taksa u ul me 47 përqind, ndërsa taksat doganore u dyfishuan.

“Ne (Serbia) e kemi atë presion sepse Fabrika e Çelikut në Smederevo po operon me humbje dhe financohet nga kompania mëmë nga Kina – Grupi HBIS”, thotë Stanić.

Grupi HBIS bleu Uzinën e Çelikut në Smederevo në vitin 2016 për 46 milionë euro, ndërsa Qeveria e Serbisë mori përsipër borxhet e uzinës së çelikut.

HBIS është një nga prodhuesit më të mëdhenj të çelikut në botë me shumë fabrika në Kinë.

Çfarë tjetër eksporton Kina në Evropë nëpërmjet Serbisë?

Në Serbi operojnë disa kompani kineze që prodhojnë pjesë këmbimi për makina, të cilat më pas eksportohen në tregun evropian.

Midis tyre është fabrika Minth, e cila ka objekte në dy qytete – Šabac dhe Loznicë.

Në fund të majit, gjatë vizitës zyrtare të delegacionit serb në Kinë të udhëhequr nga Presidenti Aleksandar Vuçiç, themeluesi i kompanisë Minth, Chin Ronghua, tha se Serbia është selia nga e cila produktet e tyre hyjnë në të gjithë tregun evropian.

Sipas Ronghu-së, Serbia është një “kuzhinë e madhe” për bimët në vendet e BE-së.

Gazetari ekonomik Miša Brkić nuk e përjashton mundësinë që roli i Serbisë të ndryshojë pas masave të reja të BE-së.

“Pyetja është, kur të miratohet ligji ‘Prodhuar në Evropë’, cilat do të jenë taksat mbi produktet e importuara, pavarësisht nëse ato prodhohen në Serbi apo Kinë. Pra, Evropa do të mbrohet në çdo rast”, beson Brkić.

Sipas të dhënave nga Zyra e Statistikave të Republikës së Serbisë, Bashkimi Evropian është tregu kryesor i eksportit të Serbisë, me rreth 58 përqind të tregtisë së jashtme totale.

Ndër produktet më të rëndësishme të eksportit në vitin 2025 ishin pajisjet elektrike, kabllot, automobilat dhe pjesët e automjeteve, bakri dhe produktet e bakrit, çeliku, makineritë industriale dhe produktet e gomës.

Si është tregtia e Serbisë me Kinën?

Ashtu si në rastin e Bashkimit Evropian, edhe Serbia është në deficit.

Importet nga Kina në Serbi kanë qenë shumë herë më të larta se vlera e eksporteve në atë vend për vite me radhë.

Edhe pse ka rritje, ajo është ende larg të qenit në gjendje të kapë përfitimet që Kina ka përmes tregtisë me Serbinë.

“Ne po e rrisim vazhdimisht dhe në mënyrë drastike deficitin me Kinën. Nga ana tjetër, produktet tona të eksportuara nuk kanë vlerë të madhe”, shpjegon Bojan Stanić, Ndihmës Drejtor i Sektorit për Analizë Strategjike, Shërbime dhe Ndërkombëtarizim të Dhomës së Tregtisë Serbe.

Marrëveshja e Tregtisë së Lirë Serbi-Kinë, të cilën të dy vendet filluan ta zbatojnë në korrik 2024, nuk kontribuoi në shifra më të mira, edhe pse autoritetet serbe e kishin pritur këtë.

Brukseli nuk e sheh me sy të mirë Marrëveshjen.

Me fillimin e zbatimit të saj, Bashkimi Evropian njoftoi se Serbia mund të lidhë marrëveshje tregtare me vende të tjera, me kusht që ato të mos bien ndesh me Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit dhe derisa ajo vetë të bëhet anëtare e Unionit.

Sepse, në procesin e anëtarësimit në BE, Serbia, thonë ata, është zotuar të tërhiqet nga të gjitha marrëveshjet dypalëshe të tregtisë së lirë të nënshkruara deri më tani, si një anëtare e re e Unionit.

Pasojat e mundshme

Presidenti serb Aleksandar Vuçiç tha gjatë një vizite të kohëve të fundit në Kinë se investime shtesë kineze me vlerë 945 milionë euro po mbërrijnë në Serbi.

Brkić beson se çështjet e ardhshme duhet të shihen gjithashtu në një kontekst global dhe pasojat e mundshme duhet të vlerësohen paraprakisht.

Ai citon shembullin e marrëveshjeve të përbashkëta me Rusinë, për shkak të të cilave Serbia, e varur nga gazi dhe nafta ruse, tani po vuan pasojat.

“Edhe nëse zbatojmë marrëveshje me Kinën, Serbia, si një vend që dëshiron anëtarësimin në BE dhe bashkëpunimin me Perëndimin, nuk e di kurrë se në çfarë situate do të gjendet në të ardhmen për shkak të rrethanave globale”, beson Brkić.

Qeveria serbe nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë nëse po shqyrtojnë pasojat e mundshme të masave të BE-së ndaj Kinës dhe nëse po parashikojnë probleme të mundshme për shkak të rolit të Kinës në të gjitha projektet kyçe në vend.

A ka zgjidhje për zgjerimin e tregut të Kinës?

Bojan Stanić nga Dhoma e Tregtisë beson se Evropa dhe Serbia do të kenë vështirësi të çlirohen nga varësia ekonomike nga Kina.

“Evropa mbetet kryesisht e varur nga importet e materialeve, lëndëve të para, produkteve, makinerive, telekomunikacionit dhe pajisjeve të tjera, si dhe automobilave. Si rezultat, ekonomia evropiane po humbet konkurrueshmërinë në tregun e brendshëm. Suficiti që Kina ka arritur me botën është rritur”, shpjegon ai, duke shtuar se falë këtij suficiti, Kina mund të vazhdojë të financojë subvencione për kompanitë, kredi për vendet e tjera dhe investime direkte.

Stanić shton se është e vështirë të konkurrosh në një treg të pabarabartë ku diversifikimi do të rezultojë në çmime më të larta për klientët fundorë.

Kur bëhet fjalë për Serbinë, Stanić beson se në marrëveshjet me Kinën që negociohen përmes marrëveshjeve ndërshtetërore, duhet të këmbëngulet për një përfshirje më të madhe të mikrokompanive serbe në zinxhirin e furnizimit.

Të gjitha investimet dhe marrëveshjet e mëdha kineze në Serbi negociohen në nivelin më të lartë shtetëror. Kompanitë kineze janë të angazhuara në zbatimin e këtyre projekteve, shpesh duke përfshirë punëtorë kinezë, dhe marrëveshjet paguhen me kredi në Kinë.

Detajet e marrëveshjes po shpallen sekrete dhe Brukseli ka paralajmëruar gjithashtu për mungesën e transparencës në këto marrëveshje.

Në marrëdhëniet e saj me Kinën, Bashkimi Evropian po përpiqet të forcojë më tej interesat e veta.

Si pjesë e Ligjit të ri “Prodhuar në Evropë”, propozohet që investitorët e huaj duhet të sigurojnë të paktën 50 përqind të vendeve të punës për qytetarët e vendeve të Bashkimit Evropian.

Projektligji kërkon gjithashtu që investimet e përbashkëta me investitorë jashtë BE-së të kufizohen në një maksimum prej 49 përqind pronësie të huaj.

Kjo, deklarojnë propozuesit, do ta mbajë fuqinë vendimmarrëse nën kontrollin e BE-së.

The GeoPost