Avioni rus përmes Bullgarisë ateron në Nish – Moska vazhdon ndikimin në Ballkan përmes Serbisë

Një avion shtetëror rus ka përdorur hapësirën ajrore të Bullgarisë, anëtare e Bashkimit Evropian dhe NATO-s, për të hyrë në Serbi, në një mision që zyrtarisht lidhet me ndihmën për shuarjen e zjarreve, por që ka hapur debat për mënyrën se si Moska po shfrytëzon situatat humanitare për të ruajtur dhe zgjeruar praninë e saj në Ballkan.

Avioni rus Il-76P, i Ministrisë së Situatave të Emergjencave, u nis drejt Serbisë dhe kaloi përmes hapësirës ajrore bullgare, përpara se të ulej në Nish më 19 gusht. Autoritetet bullgare konfirmuan se fluturimi u lejua pas kërkesave zyrtare nga Serbia dhe Rusia dhe në kuadër të një misioni humanitar.

Fluturimi është veçanërisht i pazakontë pasi avionët rusë përgjithësisht janë të ndaluar të përdorin hapësirën ajrore të BE-së si pasojë e sanksioneve të vendosura pas pushtimit rus të Ukrainës. Përjashtimet humanitare lejojnë raste të tilla, duke krijuar kështu një kanal të ligjshëm për kalimin e avionit rus përmes territorit të një vendi të BE-së dhe NATO-s.

Avioni qëndroi në hapësirën ajrore bullgare nga ora 20:14 deri në 21:05, para se të vazhdonte drejt Nishit. Sipas autoriteteve bullgare, leja u dha në përputhje me procedurat përkatëse dhe me të dhënat për avionin dhe ekuipazhin.

Një korridor rus drejt Nishit

Rëndësia politike e fluturimit lidhet edhe me destinacionin e tij. Avioni rus mbërriti në Nish, qytet ku ndodhet Qendra Humanitare Ruso-Serbe, e krijuar në vitin 2012 dhe prej vitesh e rrethuar me debate mbi aktivitetet e saj dhe rolin e saj në marrëdhëniet ruso-serbe.

Kështu, një mision i paraqitur si humanitar i dha Rusisë mundësinë të dërgonte një avion shtetëror në territorin serb përmes hapësirës ajrore të një shteti të BE-së dhe NATO-s.

Ish-ministri bullgar i Mbrojtjes, Velizar Shalamanov, ngriti pikërisht çështjen e dimensionit të sigurisë. Ai tha se fluturimi duhet të analizohet përtej karakterit të tij humanitar, duke kërkuar që institucionet bullgare të vlerësojnë rreziqet që mund të lidhen me një avion rus që kalon nëpër hapësirën ajrore të vendit.

Në këtë kuptim, rasti tregon se si një krizë humanitare mund të krijojë një hapësirë të pazakontë për lëvizjen e mjeteve shtetërore ruse në një rajon ku Moska kërkon të ruajë ndikimin e saj.

Serbia zgjedh Moskën, jo mekanizmin evropian

Serbia kishte mundësi të kërkonte ndihmë përmes Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të BE-së, edhe pse nuk është anëtare e Unionit. Madje, Beogradi kishte përdorur këtë mekanizëm gjatë verës, duke dërguar zjarrfikës dhe një helikopter për të ndihmuar Spanjën në luftën kundër zjarreve.

Megjithatë, këtë herë Beogradi iu drejtua Rusisë. Komisioni Evropian konfirmoi se Serbia nuk e kishte aktivizuar deri në atë moment mekanizmin evropian, ndërsa deklaroi se BE-ja ishte e gatshme të ofronte ndihmë në përputhje me nevojat në terren.

Kjo e bën misionin më shumë se një operacion teknik për shuarjen e zjarreve. Ai shfaq një tjetër element të politikës së Serbisë: ruajtjen e lidhjeve të ngushta me Moskën, ndërkohë që Beogradi vazhdon të deklarojë synimin për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

Në të njëjtën kohë, Serbia nuk i është bashkuar sanksioneve të BE-së kundër Rusisë për pushtimin e Ukrainës.

Një mundësi për narrativën ruse në Ballkan

Rasti krijon gjithashtu një mundësi propagandistike për Moskën: Rusia mund të paraqitet si shteti që i përgjigjet menjëherë kërkesës së Serbisë në një moment krize, ndërsa BE-ja mund të portretizohet si më pak e gatshme ose e paaftë për të reaguar.

Ky interpretim është ngritur edhe nga zyrtarë dhe politikanë bullgarë. Ivaylo Mirchev, bashkëkryetar i “Yes, Bulgaria”, e cilësoi këtë si një narrativë të njohur ruse, sipas së cilës “Rusia vjen për të ndihmuar”, ndërsa Evropa paraqitet si e paaftë për të ofruar mbështetje.

Në fakt, situata është më komplekse: Komisioni Evropian ka deklaruar se Serbia nuk e kishte aktivizuar ende mekanizmin e BE-së, ndërsa kapacitetet evropiane për shuarjen e zjarreve ishin të ngarkuara për shkak të zjarreve të shumta në kontinent.

Megjithatë, simbolika e misionit mbetet e fortë: një avion shtetëror rus kaloi përmes një vendi të BE-së dhe NATO-s për të mbërritur në një shtet kandidat për anëtarësim në BE, ku Rusia ruan lidhje të fuqishme politike dhe strategjike.

Prandaj, edhe pse fluturimi ishte i autorizuar dhe misioni kishte karakter humanitar, rasti tregon se si Moska mund të shfrytëzojë një situatë emergjente për të ruajtur dukshmërinë, praninë dhe ndikimin e saj në Ballkanin Perëndimor.

The GeoPost