Tashëgimia politike e Millosheviqit dhe fytyra e pandryshuar e Vuçiqit

Në fjalimin përkujtimor kushtuar diplomatit të shquar të regjimit të Slobodan Millosheviq, i ndarë së fundmi nga jeta, presidenti në largim i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, e zbuloi sërish fytyrën e tij radikale.

Përveç patetikës së zakonshme kuazi-patriotike, fjalimi i tij ishte i mbushur me admirim të hapur për politikën e personifikuar nga Vojislav Sheshel, nga vetë Millosheviqi dhe nga i ndjeri Vladislav Jovanoviq — një politikë që Serbinë dhe popullin serb në hapësirat e ish-Jugosllavisë i çoi drejt luftërave të pakuptimta, krimeve masive dhe eksodit, shkatërrimit, izolimit, prapambetjes dhe, në fund, drejt humbjeve më të mëdha dhe turpit që kemi përjetuar në historinë moderne.

Shkruan: Dragan Shormaz

Në Beograd qarkullon një rrëfim për një fjalim të Vuçiqit, të mbajtur para pjesëmarrësve të kursit “Liderët e Rinj”, organizuar nga fondacioni i partisë së tij, ku ai ka pranuar se për të personalisht libri i Millosheviqit “Godine raspleta” (“Vitet e shpërbërjes”), përfaqëson një lloj “bibël politike”, të cilën e përdor si orientim ideor për përcaktimin e objektivave kombëtare, por edhe si udhërrëfyes për të shmangur gabimet që Millosheviqi i bëri gjatë zbatimit të agjendës së tij anakronike.

Në të njëjtin fjalim, të mbajtur dhjetë muaj para fillimit të agresionit rus kundër Ukrainës, Vuçiq i kishte njoftuar dëgjuesit se kishte informacione se “SHBA-ja dhe NATO do ta sulmojnë Rusinë përmes territorit ukrainas”. Nëse kjo histori është e vërtetë — dhe thuhet se është konfirmuar nga disa burime të ndryshme — atëherë është e qartë jo vetëm se Vučić ka qenë dhe ka mbetur ndjekësi më besnik i politikës vasale të Millosheviqit ndaj Moskës, por edhe autori origjinal i ballinës së famshme të gazetës Informer, të publikuar ditën e nisjes së agresionit të Vladimir Putin, me titullin e turpshëm: “Ukraina sulmoi Rusinë”!

Obsesionin e tij me broshurën politike të Slobodan Millosheviq, Vuçiq e ka ndërtuar duke tërhequr paralele mes kohës së rënies së Murit të Berlinit dhe shpërbërjes së ish-Jugosllavisë, nga njëra anë, dhe ndryshimeve aktuale strukturore në marrëdhëniet ndërkombëtare, të shënuara nga ngritja e një “perdeje të re të hekurt” midis Evropës dhe një Rusie gjithnjë e më të izoluar, nga ana tjetër.

“Godine raspleta” (“Vitet e shpërbërjes”) është një libër politik-memorialistik i Slobodan Millosheviq (botuar më 1989), i shkruar nga pozita e atëhershme e liderit partiak dhe shtetëror të Serbisë, në një moment kur kriza jugosllave tashmë shihej qartë në horizont, por ende nuk kishte eskaluar në luftërat e viteve ’90.

I konceptuar si një diagnozë e shkaqeve të krizës në ish-Jugosllavi dhe si formulim i një “recete” për kapërcimin e saj, sot mund të pohojmë me siguri se ai ishte në fakt një përgatitje ideologjike për mobilizim kombëtar dhe përqendrim të pushtetit, me të gjitha pasojat që rrjedhën prej saj.

Edhe pse ishte një aparatçik i zakonshëm partiak, i udhëhequr nga instinkti i tij për pushtet, Slobodan Millosheviq e kuptoi intuitivisht potencialin politik dhe mobilizues të narratives mbi identitetin kombëtar, e cila, në kushtet e krizës së ideologjisë komuniste, po bëhej korniza dominuese politike. I shtyrë nga ambicia personale dhe nga një qasje thellësisht makiaveliste ndaj politikës, Milošević pa një mundësi për inxhinieri politike dhe manipulim të emocioneve nacionaliste dhe frikërave të masave.

Nën maskën e mbrojtjes së “Serbisë dhe popullit serb padrejtësisht të diskriminuar brenda RSFJ-së”, ai fillimisht u përpoq të shfrytëzonte frustrimet kombëtare të serbëve për të imponuar hegjemoninë e Beogradit brenda një federate të centralizuar. Kur kjo ide pësoi dështimin e saj të pashmangshëm dhe logjik, e gjithë energjia e nacionalizmit ksenofob të zgjuar u përdor për forcimin dhe zgjatjen sa më të madhe të qëndrimit të tij në pushtet.

Në fund, i gjithë projeksioni i pushtetit i Millosheviq u rrëzua në përplasjen me faktorin ndërkombëtar, i cili përbënte pikën e tij të verbër në llogaritjet politike. Në kushtet e ndërtimit të rendit të ri pas Luftës së Ftohtë, bashkësia ndërkombëtare nuk mund të qëndronte e heshtur dhe indiferente përballë politikës së dhunës së hapur dhe krimeve masive që Milošević-i, pa asnjë hezitim, praktikonte.

Pikërisht kjo është ajo pikë për të cilën Aleksandar Vuçiq besoi se mund ta shmangte, përmes manovrimeve të paskrupullta në lojën e fuqisë me aktorët ndërkombëtarë dhe duke ndjekur politikën e “katër shtyllave” dhe të neutralitetit të rremë.

Përveç arsyes së momentit, ekziston edhe një arsye tjetër, shumë më e thellë, për identifikimin e Vuçiq me trashëgiminë kriminale të Slobodan Millosheviq. Ajo qëndron në të njëjtën matricë vlerash, së cilës i përkasin njësoj si ish-i akuzuari i Hagës, ashtu edhe lideri i sotëm i Serbisë. Në vitet ’90, Vuçiq u formësua si një nxitës i pamatur i luftës; publiku i njeh mirë fjalimet e tij të asaj kohe, ku kërcënonte se do të vriste “njëqind myslimanë për një serb”, ndërsa serbët në Glinë, disa muaj para operacionit Operacioni Oluja, i bindte se “çizma kroate nuk do të shkelë më kurrë në territorin e Krajinës serbe”.

Edhe pse, në kohën kur radikalët “ndërruan petkun” duke u shndërruar në përparimtarë, Vuçiq betohej se kishte hequr dorë nga iluzionet dhe devijimet e tij radikale, në momentin kur konsolidoi pushtetin e tij — duke vënë nën kontroll absolut mediat, financat, shërbimet e sigurisë dhe botën e krimit — prej tij doli sërish fryma e papërmbajtur dhe kurrë e kapërcyer radikale.

Megjithatë, problemi që Vuçiq, i rritur në frymën radikale dhe i mbushur me ksenofobi, nuk është në gjendje ta kuptojë, qëndron në kornizën thellësisht antidemokratike dhe anticivilizuese të vlerave brenda së cilës ai përpiqet të përcaktojë interesat kombëtare serbe, e aq më tepër interesat e tij personale dhe familjare. Fakti që Slobodan Millosheviq atëherë, dhe Aleksandar Vuçiq sot, nuk kishin aleatë, nuk ishte shkaku i dështimit të tyre, por pasojë e pashmangshme e një politike të përcaktuar mbi baza krejtësisht të gabuara vlerash dhe e një metodologjie të papranueshme antidemokratike për zbatimin e saj.

Objektivat kombëtare të projektuara njëanshëm, agresive dhe në përplasje me pothuajse të gjitha vendet e rajonit, Serbinë e shtyjnë gjithmonë dhe pa përjashtim drejt izolimit dhe pozitës së një shteti pa aleatë të vërtetë — e për rrjedhojë pa shans real për të qenë pjesë e botës së qytetëruar dhe e rregullave mbi të cilat ajo mbështetet.

Sot, ashtu si atëherë, është dëshmuar se vendet e vogla nuk mund t’ia lejojnë vetes luksin që politikën e jashtme ta nënshtrojnë ndaj nevojave të brendshme politike. Arsyeja është e thjeshtë: çmimi i një veprimi të tillë është aq i lartë, sa vendet e vogla nuk mund ta përballojnë. Por Vuçiq, njësoj si dikur Millosheviqi besoi se loja e tij e mashtrimit ndaj aktorëve ndërkombëtarë mund të kalonte nën radarin e fuqive të mëdha.

Kjo ndoshta ishte e mundur në kohë më të qeta, deri në fillimin e agresionit rus kundër Ukrainës, kur drita e skenës ndërkombëtare e ekspozoi plotësisht lojën hazarduese të Vuçiqit dhe e përballi me faturën që tani duhet paguar. Në stuhinë globale që i detyron shtetet të rreshtohen sipas interesave dhe vlerave të përbashkëta, për një Vuçiq oportunist dhe me prirje antidemokratike, si dhe për regjimin e tij, nuk ka vend.

Pavarësisht fatit të tij personal, i cili në një mënyrë apo tjetër do të kujtojë fatin e mentorit të tij politik, fati i Serbisë do të jetë i tillë që qytetarët e saj do të paguajnë çmimin e një tjetër eksperimenti të dështuar politik.

A jemi të dënuar të përsërisim vazhdimisht të njëjtat gabime, apo për Serbinë ekziston edhe një rrugë tjetër, kjo varet vetëm nga ne.

Ose do të ndjekim, si të gjithë fqinjët tanë, rrugën e anëtarësimit në Bashkimin Evropian dhe në NATO, ose do të mbetemi të vetëm, të izoluar dhe të përjashtuar. Zgjedhja është e jona!

The Geopost