Serbia dhe Uzbekistani paralajmërojnë bashkëpunim për raketa, analisti ngre pikëpyetje për interesat ruse

Serbia dhe Uzbekistani kanë paralajmëruar bashkëpunim në fushën e prodhimit të raketave balistike me rreze të gjatë veprimi, ndërsa një ish-diplomat dhe analist uzbek ka ngritur pikëpyetje për interesat që mund të qëndrojnë pas këtij partneriteti.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, e bëri këtë paralajmërim më 8 shtator, gjatë Forumit të Biznesit Serbi–Uzbekistan në Beograd, në kuadër të vizitës së presidentit uzbek Shavkat Mirziyoyev. Vuçiq tha se Serbia është e gatshme të bashkëpunojë me Uzbekistanin në këtë fushë, ndërsa zyrtari serb i mbrojtjes Nenad Miloradoviq tha se prodhimi mund të nisë brenda një viti.

Megjithatë, autoritetet e Serbisë dhe Uzbekistanit nuk kanë dhënë detaje të mëtejshme për projektin. Nuk është bërë e ditur se çfarë rrezeje do të kenë raketat, për çfarë qëllimi do të përdoren apo se në cilën pjesë të prodhimit do të bashkëpunojnë dy vendet. Sipas REL-it, as Serbia dhe as Uzbekistani aktualisht nuk prodhojnë raketa balistike me rreze të gjatë.

Analisti uzbek ngre pikëpyetje për interesat ruse
Ish-diplomati dhe analisti politik uzbek Aliser Taksanov tha për shërbimin uzbek të Radio Evropës së Lirë se bashkëpunimi mes Beogradit dhe Tashkentit nuk mund të shihet i shkëputur nga interesat ruse.

“Parashtrohet pyetja pse Uzbekistanit i nevojiten raketa të tilla dhe kush do të ishte kundërshtari i tij i mundshëm”, tha Taksanov.

Ai gjithashtu pretendoi se disa produkte nga Uzbekistani përfundojnë në Rusi dhe përdoren në prodhimin e armatimit që përdoret në luftën kundër Ukrainës. Sipas vlerësimit të tij, interesimi i Uzbekistanit për Ballkanin mund të jetë i lidhur me interesat ruse. Këto janë vlerësime të Taksanovit dhe nuk janë paraqitur si përfundim i konfirmuar nga autoritetet serbe, uzbeke apo ruse.

Një element tjetër i marrëdhënieve me Moskën u vu në pah gjatë takimit të Vuçiqit me Mirziyoyevin në Beograd. Vuçiq i tha presidentit uzbek: “Të dy e njohim mirë Putinin”, ndërsa Mirziyoyev dhe ministri i Jashtëm uzbek Bahitjor Saidov pohuan me kokë.

Uzbekistani nënshkroi në vitin 2025 një marrëveshje për partneritet strategjik ushtarak me Rusinë, ndërsa ushtria e tij vazhdon të përdorë sisteme raketore me origjinë sovjetike. Në të njëjtën kohë, sipas të dhënave të SIPRI-t të cituara nga REL, Kina ka qenë burimi kryesor i importeve ushtarake të Uzbekistanit gjatë pesë viteve të fundit.

Serbia thellon bashkëpunimin ushtarak me Kinën
Paralajmërimi për prodhimin e raketave me Uzbekistanin vjen në një kohë kur Serbia po zgjeron kapacitetet e saj ushtarake përmes bashkëpunimit me Kinën.

REL ka raportuar se Kina është bërë furnizuesi më i madh ushtarak i Serbisë gjatë pesë viteve të fundit. Beogradi ka blerë nga Pekini sisteme të ndryshme armatimi, përfshirë sistemet kundërajrore FK-3 dhe dronë luftarakë.

Në mars të këtij viti, Vuçiq konfirmoi gjithashtu se Serbia kishte blerë nga Kina raketa CM-400AKG, të cilat ai i përshkroi si raketa hipersonike. Sipas deklarimeve të tij, këto raketa mund të godasin objektiva në distanca deri në 200 ose 400 kilometra, në varësi të konfigurimit.

Blerja e tyre shkaktoi reagime në Kroaci. Presidenti Zoran Milanoviq tha se nuk e kuptonte pse Serbia po pajisej me armë ofensive, ndërsa kryeministri Andrej Plenkoviq e ngriti çështjen me sekretarin e përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte.

Vuçiq iu përgjigj atëherë duke pretenduar se Serbia po përgatitej për mundësinë e një sulmi nga një aleancë që, sipas tij, po formohet nga Prishtina, Tirana dhe Zagrebi. Pretendimi i tij nuk u shoqërua me prova për ekzistencën e një plani të tillë sulmi.

Serbia dhe Kroacia rrisin kapacitetet raketore
Paralajmërimi serb për prodhimin e raketave erdhi vetëm disa ditë pas njoftimit të Kroacisë për blerjen e 18 sistemeve raketore koreano-jugore K239 Chunmoo.

Më 14 shtator, prodhuesi Hanwha Aerospace konfirmoi nënshkrimin e kontratës me Ministrinë e Mbrojtjes së Kroacisë për 18 sisteme Chunmoo, së bashku me municionet dhe automjetet mbështetëse.

Kryeministri kroat Andrej Plenkoviq e ka lidhur vendimin me ndryshimin e mjedisit të sigurisë në Evropë dhe me nevojën për modernizimin e ushtrisë kroate.

Analisti ushtarak Marinko Ogorec e ka lidhur rritjen e kapaciteteve raketore të Serbisë dhe Kroacisë me ndryshimin e rrethanave të sigurisë në Evropë dhe me atë që ai e quan “dilemë sigurie”: rritja e armatimit të një shteti mund të nxisë shtetet fqinje të rrisin kapacitetet e tyre.

Një tjetër element i këtij konteksti rajonal është Deklarata për bashkëpunim në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë, e nënshkruar në mars 2025 nga Kroacia, Shqipëria dhe Kosova. Zyrtarët serbë e kanë paraqitur atë marrëveshje si kërcënim për sigurinë e Serbisë.

Në këtë sfond, Serbia po zhvillon paralelisht bashkëpunimin ushtarak me Kinën, ruan lidhje të afërta me Rusinë dhe vazhdon të deklarojë synimin për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Ndërkohë, marrëveshja e paralajmëruar me Uzbekistanin mbetet pa shumë detaje konkrete dhe roli i Rusisë në këtë projekt nuk është konfirmuar nga autoritetet./The Geopost/