Rusia dhe lufta hibride: Propaganda, dezinformimi dhe sulmet kibernetike

Një vlerësim i sigurisë së informacionit në Evropën Qendrore dhe Lindore nxjerr në pah rëndësinë kritike të kësaj fushe brenda arkitekturës më të gjerë të sigurisë së rajonit.

Informacioni është bërë një nga instrumentet kryesore të konkurrencës gjeopolitike, me përdorimin strategjik të luftës së informacionit dhe dezinformimit mediatik nga Rusia që paraqet një sfidë serioze për shtetet në të gjithë rajonin.

Kërcënimet kryesore përfshijnë dezinformimin, manipulimin e opinionit publik, sulmet ndaj lirisë së medias dhe përpjekjet sistematike për të ndikuar në vendimmarrjen politike dhe dinamikën shoqërore përmes propagandës dhe mjeteve kibernetike.

Si pjesë e strategjisë së saj më të gjerë të destabilizimit, Rusia përdor një gamë të gjerë operacionesh informacioni që synojnë jo vetëm minimin e stabilitetit të brendshëm të shteteve të Evropës Qendrore dhe Lindore, por edhe dekurajimin e tyre nga ndjekja e një integrimi më të thellë me strukturat perëndimore të sigurisë, siç janë NATO dhe Bashkimi Evropian.

Dezinformimi si mjet destabilizimi dhe ndikimi politik

Në Poloni, sipas një raporti të publikuar nga shërbimi i kundërzbulimit ushtarak të vendit, Rusia, me mbështetjen e Bjellorusisë, kreu fushata dezinformimi midis viteve 2022 dhe 2024 që promovuan teori konspirative për të minuar besimin në shkencën e klimës dhe politikat mjedisore. Këto përpjekje kishin për qëllim të nxisnin paqëndrueshmëri sociale dhe politike, veçanërisht në prag të zgjedhjeve presidenciale të Polonisë.

Në Rumani, zgjedhjet presidenciale të vitit 2024 u pasuan nga një rritje e ndikimit të forcave politike pro-ruse, e cila u pa gjerësisht si rezultat i fushatave efektive ruse të dezinformimit. Fitorja e Calin Georgescu-t, një kandidat pro-rus dhe anti-BE, ngriti shqetësime brenda institucioneve të BE-së, të cilat e panë rezultatin si rezultat të përpjekjeve të Rusisë për dezinformim. Zhvillime të tilla në fund të fundit mund ta dobësojnë integrimin e Rumanisë si me Bashkimin Evropian ashtu edhe me NATO-n.

Propaganda ruse shpesh është e orientuar drejt mbështetjes së lëvizjeve anti-perëndimore, populiste dhe euroskeptike, të cilat shërbejnë si kanale për përhapjen e narrativave që shkatërrojnë kohezionin rajonal dhe ndërkombëtar. Në këtë kontekst, Rusia mbështetet si në të ashtuquajturat mjete dezinformimi “të forta” ashtu edhe në format “të buta” të manipulimit, siç janë narrativat kulturore, të dizajnuara për të nxitur mosbesimin ndaj institucioneve demokratike dhe aleancave perëndimore midis shoqërive të rajonit.

Dezinformimi përbën një nga kërcënimet më të rëndësishme me të cilat përballen shtetet e Evropës Qendrore dhe Lindore. Rusia përdor një gamë të gjerë metodash për të përhapur informacion të rremë që synon të shkaktojë kaos shoqëror, të nxisë tensione politike dhe të minojë besimin e qytetarëve në qeveritë e tyre. Ndër shembujt më të qartë janë lajmet e rreme që lidhen me krizat politike dhe ekonomike, të cilat janë përhapur në shkallë të gjerë përmes mediave sociale dhe platformave të tjera dixhitale.

Për shembull, mediat ruse dhe bjelloruse, duke punuar në koordinim me fermat e trollëve, përhapën pretendime të rreme se Polonia po i trajtonte brutalisht migrantët dhe po u mohonte atyre aksesin në ndihmë humanitare. Video, fotografi dhe raporte të manipuluara qarkulluan në platforma të tilla si Facebook, Twitter dhe Telegram në një përpjekje për të provokuar kritika ndërkombëtare ndaj vendit dhe për të dëmtuar reputacionin e tij ndërkombëtar.

Një nga aspektet më të sofistikuara të dezinformimit është i ashtuquajturi deepfake — manipulimi i videos dhe audios në mënyra që e bëjnë informacionin e rremë më të vështirë për t’u zbuluar, duke rritur njëkohësisht besueshmërinë e tij të dukshme.

Në qershor 2024, një video e rreme u shfaq në internet që tregonte zëdhënësin e Departamentit të Shtetit të SHBA-së, Matthew Miller, duke komentuar mbi mbështetjen amerikane për Ukrainën. Regjistrimi kishte për qëllim të mashtronte opinionin publik dhe të minonte besimin në komunikimet zyrtare. Në mënyrë të ngjashme, në nëntor 2023, u shfaqën regjistrime të fabrikuara që pretendonin të tregonin përfaqësues të autoriteteve ushtarake ukrainase duke bërë thirrje për konflikt të brendshëm. Këto përpjekje ishin të dizajnuara për të provokuar përçarje brenda shoqërisë ukrainase.

Manipulimi i opinionit publik dhe minimi i institucioneve perëndimore

Manipulimi i opinionit publik përbën një element tjetër të rëndësishëm të luftës informative të Rusisë. Rusia mbështetet jo vetëm në median tradicionale, por gjithnjë e më shumë edhe në internet për të përhapur narrativa që synojnë krijimin e përçarjeve të brendshme brenda shteteve të Evropës Qendrore dhe Lindore. Në veçanti, këto operacione informative synojnë elitat politike, institucionet ndërkombëtare dhe vlerat perëndimore.

Një shembull i një manipulimi të tillë është përhapja e dezinformatave në lidhje me ushtrimet mbrojtëse të NATO-s. Kremlini i portretizon këto stërvitje si provokime me qëllim dobësimin e besimit në Aleancë dhe nxitjen e kundërshtimit ndaj bashkëpunimit ushtarak me Perëndimin. Një shembull tjetër është promovimi i narrativave që e përshkruajnë Ukrainën si një “shtet të dështuar”, të cilat synojnë të gërryejnë mbështetjen publike për Ukrainën dhe të nxisin mosbesimin ndaj udhëheqësve politikë që mbështesin Kievin.

Për më tepër, Rusia kryen aktivitete dezinformuese që synojnë portretizimin e NATO-s si agresore dhe Rusisë si viktimë , me qëllim nxitjen e mosbesimit ndaj Aleancës dhe minimin e besueshmërisë së saj. Objektivi nuk është vetëm dobësimi i legjitimitetit të qeverive, por edhe gërryerja e shoqërisë civile dhe rritja e ndjeshmërisë së saj ndaj ndikimit të jashtëm.

Për më tepër, gjatë krizës kufitare midis Polonisë dhe Bjellorusisë, Rusia dhe Bjellorusia kryen një fushatë të koordinuar dezinformimi duke akuzuar shtetet anëtare të BE-së dhe NATO-s për shkelje të ligjit ndërkombëtar dhe humanitar. Këto përpjekje synonin të diskreditonin strukturat euroatlantike dhe të dobësonin ndikimin e Polonisë dhe Lituanisë në politikën lindore të NATO-s dhe BE-së.

Propaganda ruse kërkon gjithashtu të nxisë qëndrime anti-perëndimore, duke përfshirë ato populiste dhe euroskeptike, të cilat me kalimin e kohës mund të dobësojnë unitetin politik të rajonit, duke minuar njëkohësisht bashkëpunimin evropian. Një shembull i një propagande të tillë që synon të nxisë ndjenjat anti-perëndimore dhe euroskeptike është operacioni dezinformues “Doppelgänger”.

Ai përfshinte krijimin e faqeve të rreme të internetit që imitonin faqet zyrtare të institucioneve evropiane si NATO, mbi të cilat u publikuan njoftime të rreme për shtyp që sugjeronin, ndër të tjera, se anëtarët e NATO-s po planifikonin të dyfishonin buxhetin ushtarak të Aleancës ose po shqyrtonin vendosjen e njësive paraushtarake ukrainase në Francë për të shtypur protestat. Një shembull tjetër është fushata dezinformuese e Rusisë përpara zgjedhjeve të Parlamentit Evropian të vitit 2024, në të cilën ajo krijoi një rrjet faqesh interneti për të përhapur propagandë pro-ruse. Në të dyja rastet, qëllimi ishte të gjeneronte mosbesim ndaj institucioneve evropiane dhe të nxiste ndjenjat anti-perëndimore.

Sulme ndaj lirisë së medias dhe kontrollit të hapësirës së informacionit

Në përpjekjet e saj për të formësuar proceset politike dhe shoqërore në Evropën Qendrore dhe Lindore, Rusia shpesh përdor censurë dhe kufizime mbi lirinë e shprehjes .

Veçanërisht të rëndësishme në këtë drejtim janë përpjekjet për të fituar kontroll mbi median ose për të ushtruar presion mbi gazetarët dhe ekipet editoriale që të përmbahen nga publikimi i informacionit të papërshtatshëm. Një shembull është strategjia për marrjen e kontrollit të Moldavisë deri në vitin 2030, e zbuluar nga gazetarët hulumtues moldavë.

Plani parashikonte, ndër të tjera, zgjerimin e ndikimit informativ të Federatës Ruse në Moldavi, potencialisht përmes përpjekjeve për të kapur pjesë të peizazhit mediatik ose për të ushtruar presion mbi gazetarët me qëllim promovimin e narrativave pro-ruse dhe heshtje të zërave kritikë.

Dimensioni gjithnjë e më i rëndësishëm kibernetik i luftës së informacionit

Mjetet e diskutuara të luftës së informacionit – të tilla si dezinformimi, manipulimi i opinionit publik dhe sulmet ndaj lirisë së medias – përbëjnë vetëm një pjesë të një problemi më të gjerë, i cili qëndron në përpjekjet ruse për të formësuar vendimmarrjen politike dhe proceset shoqërore përmes propagandës dhe mjeteve kibernetike.

Sulmet kibernetike kundër infrastrukturës kritike, duke përfshirë sistemet energjetike, rrjetet bankare dhe infrastrukturën administrative shtetërore, po bëhen gjithnjë e më të zakonshme dhe shpesh ndiqen si pjesë e një strategjie më të gjerë destabilizimi.

Pas vitit 2022, u regjistrua një rritje e ndjeshme e sulmeve kibernetike që synonin infrastrukturën kritike në vende të ndryshme. Në Poloni, u regjistruan rreth 40,000 incidente kibernetike në vitin 2022, ndërsa në vitin 2023 ky numër u rrit në 80,000.

Parashikimet për vitin 2024 treguan një rritje të mëtejshme të kërcënimeve të këtij lloji. Në vitin 2022, 58% e kompanive në Poloni përjetuan të paktën një incident të lidhur me shkelje të sigurisë, ndërsa 33% raportuan një rritje të intensitetit të tyre. Kjo rritje e aktivitetit kriminal kibernetik ishte të paktën pjesërisht e lidhur me luftën e vazhdueshme në Ukrainë.

Rusia po intensifikon aktivitetet e saj në hapësirën kibernetike, duke përdorur si teknikat tradicionale të hakerimit ashtu edhe teknologjitë më të përparuara, siç janë inteligjenca artificiale dhe algoritmet e vetë-mësimit. Këto sulme kibernetike synojnë jo vetëm fshirjen ose ndryshimin e të dhënave, por edhe përhapjen e dezinformimit dhe krijimin e kaosit që pengon një reagim efektiv ndaj situatave të krizës.

The GeoPost