Kosova pas zgjedhjeve – një realitet që Beogradi nuk mund ta injorojë më

Fitorja bindëse e Lëvizjes Vetëvendosje dhe e Albin Kurtit në zgjedhjet parlamentare në Kosovë nuk solli befasi politike, por solli qartësi. Qytetarët e Kosovës konfirmuan vazhdimësinë e një kursi politik të ndërtuar mbi një diskurs të fortë sovranist, një pozicion të ashpër negociues ndaj Beogradit dhe refuzimin e qartë të çdo zgjidhjeje që, nga këndvështrimi i Prishtinës, do të mund të prodhonte një “Republikë Srpska” të re në veri të Kosovës. Me këtë rezultat u shuan njëherë e përgjithmonë edhe iluzionet e fundit se skena politike në Prishtinë mund të lëvizte në një drejtim më të favorshëm për interesat e Beogradit zyrtar.

Qeveria e re, në thelb vazhdimësi e së mëparshmes, përballet me të njëjtat sfida kyçe: vazhdimin e procesit të normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë dhe zbatimin e Marrëveshjes së Brukselit dhe asaj të Ohrit. Në qendër të këtij procesi mbetet formimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe, një pikë rreth së cilës prej vitesh thyhen negociatat dhe përplasen raportet politike.

Në këtë kontekst, regjimi në Serbi, sipas këtij vlerësimi kritik, e mashtron opinionin publik kur flet për “Asociacionin e komunave serbe”, pasi juridikisht nuk ekzistojnë komuna serbe, por vetëm komuna në të cilat serbët përbëjnë shumicën etnike. Të gjitha komunat në Kosovë janë komuna të Kosovës, një realitet që Kurti, si kryeministër, ka arritur ta konsolidojë në praktikë gjatë periudhës së kaluar. Mjafton, siç theksohet, të vizitohet faqja zyrtare e Qeverisë së Serbisë për t’u bindur se edhe vetë Beogradi përdor termin “Asociacion i komunave me shumicë serbe”.

Kurti e ndërlikon më tej pozitën e presidentit serb Aleksandar Vuçiq duke vendosur një kusht të ri për vazhdimin e dialogut: dorëzimin e Milan Radojçiçit nga Serbia, për t’u gjykuar lidhur me aktin terrorist në Banjskë. Pas demonstrimit të forcës elektorale, Kurti po e kombinon këtë kapital politik me dobësimin e dukshëm të Vuçiqit në Bashkimin Evropian dhe në Shtetet e Bashkuara, me synimin për të siguruar përfitime shtesë për Kosovën në periudhën e ardhshme.

Ndërkohë, bashkësia ndërkombëtare prej kohësh insiston se formimi i Asociacionit është një detyrim që buron nga Marrëveshja e Brukselit dhe një parakusht për përparimin evropian të Kosovës. Megjithatë, fitorja zgjedhore e Kurtit e ka forcuar ndjeshëm pozitën e tij për ta kushtëzuar këtë proces. Si argument kryesor, Prishtina thekson mungesën e bashkëpunimit të Beogradit në ndjekjen penale të përgjegjësve për ngjarjet në Banjskë, të cilat institucionet e Kosovës dhe një pjesë e bashkësisë ndërkombëtare i cilësojnë si sulm terrorist me synim cenimin e rendit kushtetues dhe integritetit territorial të Kosovës.

Kurti vazhdimisht përsërit se, brenda sistemit kushtetues dhe juridik të Kosovës, nuk do të lejojë krijimin e një entiteti që do të kishte kompetenca ekzekutive apo të sigurisë të ngjashme me ato të Republikës Srpska në Bosnje dhe Hercegovinë. Sipas interpretimit të tij, një rregullim i tillë do të përbënte një burim të përhershëm destabiliteti dhe një bazë potenciale për veprimtari separatiste të strukturave kriminale në veri të Kosovës. Pikërisht në këtë linjë pritet që qeveria e re e Kosovës të hartojë Statutin e Asociacionit dhe ta organizojë atë në thelb si pjesë të vetëqeverisjes lokale të Republikës së Kosovës, pa lidhje thelbësore me Beogradin. Një qasje e tillë gjen mbështetje edhe nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara, të cilat nuk dëshirojnë krijimin e një shteti tjetër jofunksional në Ballkanin Perëndimor.

E keni vënë re se “Lista Serbe” nuk përmendet? Sipas këtij qëndrimi, nuk ka as nevojë. Bëhet fjalë për një grup të vogël përfaqësuesish politikë të afërt me Aleksandar Vuçiqin, me të cilët askush nuk pritet të zhvillojë dialog serioz, pikërisht për shkak të lidhjeve të tyre të drejtpërdrejta me strukturat që sulmuan ushtarët e KFOR-it në maj të vitit 2023 dhe me autorët e aktit terrorist në Banjskë.

Duhet rikujtuar se me nenin 14 të Marrëveshjes së Brukselit, të dyja palët janë zotuar se nuk do ta pengojnë njëra-tjetrën në rrugën drejt Bashkimit Evropian. Për këtë arsye, si nga Beogradi ashtu edhe nga Prishtina pritet gatishmëri për zgjidhje evropiane, kompromisi dhe demokratike, brenda kornizës së marrëveshjeve tashmë të arritura, e jo interpretimi selektiv i tyre.

Për Beogradin zyrtar, rezultatet e zgjedhjeve në Kosovë kanë edhe një domethënie më të thellë dhe më të pakëndshme. Është shembur strategjia që parashikonte se destabilizimi i veriut të Kosovës dhe presioni i vazhdueshëm ndaj Prishtinës do të prodhonin ndryshime politike dhe një bashkëbisedues “më të favorshëm”. Ky vlerësim i gabuar lidhet me një sërë keqkalkulimesh të tjera – nga pritshmëritë jorealiste për rikthimin e Donald Trumpit, deri te mbështetja e gabuar në kanale personale dhe joformale ndikimi në Uashington.

Regjimi i Aleksandar Vuçiqit nuk i ka përmbushur detyrimet që rrjedhin nga Marrëveshja e Uashingtonit e vitit 2020, duke shteruar kështu edhe atë pak mirëkuptim që kishte ekzistuar në administratën e parë të Donald Trumpit. Në konfigurimin e ri të pushtetit amerikan nuk janë më as Richard Grenell e as Rudolph Giuliani – figura mbi të cilat Beogradi kishte investuar politikisht për vite me radhë, duke shpërdoruar miliona dollarë në lobim joefektiv dhe diletantesk. Skandali i njohur si afera “Shtabi i Përgjithshëm” e ka komprometuar edhe më tej Vuçiqin, duke e përjashtuar praktikisht nga rrethi i aleatëve të mundshëm në ambientin politik të Trumpit.

Në të njëjtën kohë, mungesa kronike e interesimit të Trumpit për Ballkanin Perëndimor, të cilin ai e percepton si një rajon ekonomikisht periferik, ka hapur hapësirë për rritjen e ndikimit të Gjermanisë dhe Turqisë – dy fuqi rajonale interesat e të cilave shpesh bien ndesh drejtpërdrejt me politikat e regjimit aktual në Beograd. Rezultati është kolapsi i plotë i strategjisë rajonale të Vuçiqit: Serbia, për vetëm disa vite, nga një “lider rajonal” i vetëshpallur, është shndërruar në një aktor të izoluar, me një rol gjithnjë e më të theksuar si satelit i Rusisë.

Në një disbalancë të tillë të fuqisë dhe pozicioneve politike, Beogradi do të përballet me presione gjithnjë e më të mëdha dhe me një ndikim real gjithnjë e më të vogël mbi proceset që lidhen me Kosovën. Në afat të mesëm, nuk është i paimagjinueshëm as skenari në të cilin Kosova do të bëhej anëtare e Bashkimit Evropian dhe e NATO-s përpara Serbisë. Një zhvillim i tillë do të përfaqësonte aktin përfundimtar simbolik dhe politik të një procesi të gjatë, gjatë të cilit Serbia, përmes vlerësimeve të gabuara dhe mundësive të humbura, ka humbur pothuajse të gjitha levat e ndikimit mbi një çështje që prej dekadash e konsideron interes qendror shtetëror.

Nëse dëshiron ta shmangë një përfundim të tillë, Beogradi do të duhet të përballet me realitetin – dhe ky realitet sot është dukshëm më i pafavorshëm sesa ishte vetëm disa vite më parë. Nacionalizmi, radikalizmi dhe rusofilia paraqiten si “sëmundje” strukturore të Serbisë, të cilat e shtyjnë vendin drejt margjinalizimit dhe zhdukjes politike. Fatkeqësisht, sipas këtij vështrimi kritik, edhe alternativa ndaj Vuçiqit, e mishëruar në listën studentore, nuk arrin ta shohë qartë këtë problem. Nën justifikimin e nevojës për një qasje “catch all” për të rrëzuar regjimin, në radhët e tyre vazhdon të dominojë narrativi nacionalist dhe miti i “besëlidhjes kosovare”.

Realiteti, është se Vuçiqi nuk është dobësuar ndjeshëm nga opozita, por kryesisht nga politika e tij e gabuar e jashtme. Megjithatë, kjo temë, siç paralajmërohet, do të trajtohet në një analizë të veçantë në vijim.

Dragan Shormaz