Bota serbe dhe ruse në të njëjtën adresë – në hapjen e Shoqatës Historike Ruse në Beograd

Pse po përmendet sërish ideja e të ashtuquajturës “Botë Serbe” në Serbi? kjo është një pyetje që u ngrit pasi propozuesi i saj, Aleksandar Vulin, ish-ministër në disa departamente dhe ish-drejtor i shërbimit sekret serb, foli për të në themelimin e Shoqatës Historike Ruse më 26 tetor në Beograd.

“Kjo shërben më shumë për të bashkuar bllokun elektoral që mbështet qeverinë aktuale sesa që është në të vërtetë e realizueshme sot,” tha ish-diplomati jugosllav dhe serb Srećko Đukić për Radion Evropa e Lirë (REL).

Që nga viti 2012, Serbia qeveriset nga Partia Progresive Serbe (SNS), e cila doli nga Partia Radikale Serbe (SRS) që ishte në pushtet në vitet 1990, me Partinë Lëvizja Socialiste të Vulinit në koalicion.

Që kur Vulin përmendi për herë të parë termin “Bota Serbe” në shtator 2020, zyrtarët nga vendet që dolën pas shpërbërjes së Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë (RSFJ) kanë paralajmëruar se kjo frazë të kujton tendencat politike serbe gjatë luftës në vitet 1990 nën Presidentin Slobodan Millosheviq.

“Botën Serbe” Vulin dhe partia e tij, Lëvizja Socialiste, e përshkruajnë si një ide “që serbët të bëhen sërish një komb i bashkuar politik,” që do të bashkonte serbët nga Serbia, Mali i Zi, Kosova, Kroacia, Bosnja e Hercegovina…

Srećko Đukić e sheh angazhimin e Vulinit si një ringjallje të viteve 1990.

“Mendoj se slogani i tij përfundimisht përfshin ridimensionimin e kufijve në paqe ose në luftë. Për fat të mirë, kjo histori sot mund të jetojë vetëm në mendjet e individëve nacionalistë. Nëse këto ide nuk do të injoroheshin plotësisht, do të ishte jashtëzakonisht katastrofike për popullin serb,” vlerësoi Đukić.

Rusia gjithashtu në histori

Promovuesi i të ashtuquajturës “Botë Serbe” pretendon se ideja e tij nuk përbën kërcënim për të tjerët.

“Shoqata Historike Ruse është një vend tubimi për të gjithë ata që e shohin Serbinë si një vend që do të luftojë pa rezerva për krijimin paqësor të një bote serbe,” tha Vulin në asamblenë themeluese të Shoqatës Historike Ruse në Serbi, ku u zgjodh president i degës së Beogradit.

Pesë vjet më parë, si ministër i Mbrojtjes, kur shpjegoi se si e shihte “Botën Serbe”, Vulin tha se ai mbështet bashkimin e zonave ku jetojnë serbët dhe se presidenti i Serbisë është president i të gjithë serbëve.

“Besoj se kjo do të ndodhë në dhjetë, njëzet, ose pesëdhjetë vjet. Është thelbësore që kujdesi për të gjithë popullin serb të menaxhohet nga Beogradi. Dhe nuk e shoh se çfarë ka të diskutueshme në këtë,” tha Vulin.

Presidenti Aleksandar Vuçiq i vlerësoi reagimet negative ndaj kësaj si një fushatë kundër Serbisë.

Srećko Đukić beson se këto sinjale tregojnë se ideja e prezantuar nga Vulin ka mbështetjen e udhëheqjes qeveritare.

“Politika serbe po lëviz në drejtim të kundërt me politikën evropiane dhe globale. Ajo nuk udhëhiqet pa dijeninë e lidershipit të vendit, ndaj është e vështirë të besohet se Vulin po e bën këtë më vete,” tha Đukić.

Në fjalimin e tij të fundit mbi temën e “Botës Serbe,” Vulin përmendi gjithashtu Rusinë, të cilën e konsideron të pashmangshme.

“Refuzimi i Rusisë është gjithashtu refuzim i Serbisë, dhe çdo gjeneratë e popullit serb e ka përjetuar se mbijetesa e tyre fizike varet nga populli rus,” tha Vulin javën e kaluar në Beograd.

Përveç pozicioneve si Ministër i Policisë, Mbrojtjes dhe Çështjeve Sociale, Vulin ka shërbyer edhe si drejtor i Agjencisë së Sigurisë dhe Informacionit (BIA) gjatë dekadës së fundit, si një besimtar i afërt i Presidentit Vuçiq.

Pas fjalimit të fundit të Vulinit për temën e “Botës Serbe,” nuk pati asnjë përgjigje nga rajoni apo bota.

Bashkimi Evropian, administrata e SHBA-së dhe qeveritë e Malit të Zi, Bosnjë e Hercegovinës dhe Kroacisë ende nuk u janë përgjigjur kërkesave të REL/RL-së për komente mbi këtë çështje.

Lidhjet e Sigurisë

Gjatë kohës së tij si kreu i shërbimit sekret, Vulin mbajti lidhje të ngushta me shefin kryesor të inteligjencës ruse, Sergei Naryshkin, drejtor i Shërbimit të Inteligjencës së Jashtme të Federatës Ruse (SVR).

Naryshkin është gjithashtu president i Shoqatës Historike Ruse.

“Populli serb është ende i afërt me ne në shpirt. Kjo vlerësohet shumë në Rusi. Rruga e pavarur e Beogradit respektohet gjithashtu,” tha Naryshkin në një video-mesazh drejtuar kolegëve të tij në Beograd.

Krerët e Shoqatës Historike Ruse, Naryshkin dhe Vulin, janë takuar disa herë që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022.

“Historia e Vulinit është menduar edhe për përdorim të jashtëm. Dhe tani është e përshtatshme të ringjallet tema, të bashkohet bota serbe dhe ruse dhe të sundohet bota. Kështu e shoh unë. Dhe dikush gjithmonë i përgjigjet kësaj me drejtësi,” tha Srećko Đukić.

Në mesin e vitit 2023, Departamenti i Shtetit e vendosi Vulin në listën e sanksioneve të SHBA-së për shkak të lidhjeve të tij me Rusinë dhe dyshimeve për korrupsion dhe aktivitet kriminal gjatë kohës së tij në BIA.

Serbia është kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian (BE) që nga marsi i vitit 2012 dhe është një nga të paktat vende evropiane që nuk iu bashkua embargos të vendosur ndaj Moskës pas pushtimit të Ukrainës. Ajo është e përkushtuar në mënyrë deklarative ndaj BE-së, por ka stagnuar në rrugën e integrimit evropian për gati 15 vjet.

“Një realitet ndryshe nga vitet ’90”

Srećko Đukić beson se nuk ka nevojë të frikësohemi nga realizimi i “Botës Serbe” të Vulinit.

“Ka pak shanse që ajo të realizohet. Realiteti sot është ndryshe. Janë krijuar shtete, janë vendosur kufij ndërkombëtarisht të njohur, dhe kjo është një histori krejtësisht tjetër krahasuar me shpërbërjen e Jugosllavisë,” përfundoi Đukić.

Në raportin e saj vjetor në shtator 2021, Agjencia Kroate e Sigurisë dhe Inteligjencës (SOA) deklaroi se Rusia mbështet konceptin e një “Bote Serbe” me qëllim destabilizimin e Ballkanit Perëndimor.

“Promovimi i ideve të tilla nga qeveria serbe destabilizon më tej marrëdhëniet e ndjeshme ndëretnike dhe ndërshtetërore në Evropën Juglindore, veçanërisht me Bosnjë e Hercegovinën dhe Malin e Zi,” shkroi SOA.

Në mesin e vitit 2024, organizata joqeveritare me seli në Podgoricë, Qendra Dixhitale Forenzike (DFC), shkroi në një analizë të titulluar “Roli i Rusisë në Ballkan: Rasti i Malit të Zi”, se “Bota Serbe” është një modifikim i idesë së të ashtuquajturës “Serbia e Madhe” gjatë luftës në Jugosllavi në vitet 1990.

“Ajo nënkupton revizionizëm historik, mohimin e identitetit kombëtar të disa popujve fqinjë dhe një narrativë të cenueshmërisë së serbëve jashtë Serbisë, me ambicien që çështjet e tyre të vendosen në Beograd,” thuhet ndër të tjera në raportin e DFC-së me qendër në Podgoricë.

Që kur erdhi në pushtet në vitin 2012, Presidenti serb Aleksandar Vuçiq ka deklaruar vazhdimisht se Serbia nuk ka aspirata territoriale ndaj askujt, por se kujdeset për të gjithë serbët në mbarë botën./RSE/