Që kur Finlanda dhe Suedia iu bashkuan NATO-s pas sulmit të gjithanshëm të Rusisë ndaj Ukrainës, mbrojtjet e rajonit janë forcuar jashtëzakonisht shumë në krahun verior të aleancës, jo vetëm sepse pranimi i tyre ka zhbllokuar nivele të reja të bashkëpunimit rajonal.
Derisa Helsinki dhe Stokholmi ndërmorën këtë hap, anëtarët origjinalë nordikë të NATO-s, Danimarka, Islanda dhe Norvegjia, kishin qenë të kujdesshëm ndaj krijimit të strukturave të dyfishta përmes bashkëpunimit të veçantë nordik.
Por Finlanda dhe Suedia e nisën me shpejtësi kur iu bashkuan aleancës dhe tashmë po presin marrëveshje të reja të NATO-s, të tilla si Komanda e Komponentëve Tokësorë Shumë-Korpusesh në Finlandën Lindore, Forca Tokësore e Përparuar (FLF) në Finlandën Veriore dhe selia e logjistikës në Suedi.
Duke u bazuar në bashkëpunimin dypalësh të gjatë në mbrojtje midis Finlandës dhe Suedisë, FLF Finlanda drejtohet nga Suedia, me kontribute nga tre vendet e tjera nordike dhe fuqitë evropiane të armëve bërthamore, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar. Italia dhe potencialisht Spanja gjithashtu mund të bashkohen.
FLF ndryshon nga kontingjentet e tjera shumëkombëshe të NATO-s në shtetet në vijën e frontit, pasi fokusi i saj është kryesisht në ushtrime dhe trajnime, jo në një vendosje të përhershme apo edhe rotacionale në Finlandë. Edhe grupi suedez i betejës që udhëheq FLF është i vendosur përgjithmonë në Boden, Suedia Veriore.
Ideja është integrimi dhe aklimatizimi i forcave aleate në kushtet sfiduese të Arktikut, ku nevojitet trajnim mbijetese për të siguruar që trupat të arrijnë të luftojnë pa u shkatërruar nga të ftohtit. FLF synon të bëhet i shkallëzueshëm nëse tensionet me Rusinë rriten si rezultat i qëllimit të deklaruar të Moskës për të rritur kapacitetin ushtarak pranë Finlandës.
Ndarja nordike e punës ka rezultuar në Finlandën që strehon elementë tokësorë, duke shfrytëzuar pikat e saj të forta natyrore; Suedia po ndërton logjistikën e NATO-s për krahun verior, duke pasur parasysh vendndodhjen e saj qendrore gjeografike që lidh Veriun e Epërm dhe Detin Baltik; dhe Norvegjia po udhëheq në fushën ajrore.
NATO ka krijuar një Qendër të re të Operacioneve të Kombinuara Ajrore në Bodø, Norvegji Veriore. Kjo Qendër gjithashtu strehon Qendrën Norvegjeze të Operacioneve të Përbashkëta Ajrore, ku vendet nordike kanë ngritur divizionin e tyre për të punuar në zbatimin e Konceptit të Fuqisë Ajrore Nordike (NAPC) .
Kjo mbështetet në katër shtylla të integrimit të thelluar midis Danimarkës, Finlandës, Norvegjisë dhe Suedisë: planifikimi dhe komanda e përbashkët e operacioneve ajrore; zhvillimi dhe përdorimi i koordinuar i bazave ajrore nordike; ndërgjegjësimi i përbashkët i situatës dhe arsimimi, trajnimi dhe ushtrimet e përbashkëta.
Forcat ajrore të Norvegjisë, Suedisë dhe Finlandës kanë zhvilluar ushtrime së bashku pothuajse çdo javë për dekada të tëra dhe kanë organizuar stërvitjen dyvjeçare “Sfida e Arktikut” që nga viti 2013, shumë kohë përpara se Finlanda dhe Suedia t’i bashkoheshin NATO-s.
Bashkëpunimi nordik është më i përparuar në fushën ajrore dhe ka plane për të kaluar në integrim dhe kapacitet të përbashkët operacional, me komandën dhe kontrollin nordik. Bashkëpunimi i forcave ajrore ka ardhur natyrshëm dhe ka qenë i lehtë për t’u lehtësuar, duke pasur parasysh natyrën e tij të lëvizshme.
Në det, bashkëpunimi është më i ngushtë në nivel dypalësh, veçanërisht midis Finlandës dhe Suedisë. Duke qenë jashtë NATO-s dhe duke ndarë gjeografinë e Gjirit të Bothnia-s dhe ishujve të Detit Baltik, të dy vendet i kanë strukturuar marinat e tyre për t’u specializuar në luftën në ujëra të cekëta dhe në arkipelagë, me theks në forcat amfibe.
Ata kryejnë ushtrime dypalëshe, si dhe bashkëpunim në mbikëqyrjen detare, dhe kanë krijuar një njësi detyrash amfibe. Marinat e tyre gjithashtu plotësojnë njëra-tjetrën me aftësi të ndryshme, të tilla si ekspertiza e Finlandës në luftën kundër minave dhe nëndetëset suedeze.
Në tokë, bashkëpunimi nordik ka qenë më pak i shpeshtë, por tani po zhvillohet me shpejtësi, veçanërisht si pjesë e FLF Finland. Megjithatë, ka pengesa ndërkufitare me probleme të vazhdueshme ligjore dhe rregullatore për lëvizshmërinë ushtarake.
Meqenëse forcat tokësore të të gjitha vendeve nordike mbështeten shumë te rekrutët dhe rezervistët, vendosja e tyre për ushtrime jashtë vendit, madje edhe në një vend fqinj, është shpesh një çështje ligjore e ndërlikuar.
Ekzistojnë gjithashtu probleme ndërkufitare në ajër, megjithëse personeli tokësor është trajnuar për të mirëmbajtur avionët e njëri-tjetrit dhe ekziston një procedurë e shpejtë për dhënien e lejes për të fluturuar nëpër hapësirën ajrore të njëri-tjetrit me një njoftim të shkurtër. Por mosmarrja e një leje të tillë teknikisht do të rezultonte në një shkelje të hapësirës ajrore, e cila është ende një kufizim i rëndësishëm për operacionet e përbashkëta pa probleme që po synojnë forcat ajrore.
Ndërsa bashkëpunimi nordik dhe integrimi në rritje janë një kontribut i drejtpërdrejtë në përpjekjet e NATO-s për mbrojtje dhe parandalim, marrëdhënia e saj me aleancën është e pasigurt. Në bashkëpunimin e forcave ajrore, për shembull, Divizioni Nordik në Bodø është i ndarë nga Qendra e Operacioneve Ajrore të Kombinuara të NATO-s në të njëjtin vend.
Shtetet baltike shqetësohen se thellimi i bashkëpunimit nordik në mbrojtje mund të jetë një strategji ekskluzive, duke krijuar alternativa për marrëveshjet mbrojtëse të NATO-s në rast se aleanca bie në një bllokim të brendshëm politik dhe nuk është në gjendje të veprojë. Vendet nordike janë veçanërisht të shqetësuara për një aftësi të unifikuar për të vepruar për shkak të presionit të SHBA-së mbi Danimarkën dhe Groenlandën (edhe nëse marrëveshja e shtatorit për ishullin ka zbutur shqetësimet, për momentin).
Shqetësimet e vendeve baltike zbuten nga kontributet e Danimarkës dhe Suedisë në FLF në Letoni, dhe bashkëpunimi i ngushtë i Finlandës dhe Estonisë, veçanërisht në Gjirin e Finlandës. Në një nivel politik, grupimi i Tetë vendeve Nordike-Baltike është konsoliduar gjithashtu që nga pushtimi i plotë i Ukrainës, duke u bërë një zë i fortë me një angazhim të përbashkët ndaj Kievit. Grupi gjithashtu bashkëpunon ushtarakisht në Forcën e Përbashkët Ekspedite të udhëhequr nga Mbretëria e Bashkuar, e cila përfshin edhe Holandën.
Çështja më e madhe është se bashkëpunimi nordik është shumë më i ngushtë se çdo format tjetër rajonal në NATO, përveç ndoshta integrimit të forcave tokësore holandeze-gjermane. Aleatët e tjerë kërkojnë siguri të vazhdueshme nga qeveritë nordike se nuk po përpiqen të krijojnë një aleancë brenda aleancës.
Por të gjitha vendet e përfshira po investojnë shumë në aftësinë e tyre mbrojtëse kombëtare, në përputhje me Nenin 3 të NATO-s, dhe në shtresa të ndërmjetme poshtë Nenit 5 për lloje të ndryshme konfliktesh. Bashkëpunimi nordik rrit aftësitë mbrojtëse kombëtare të vendeve pjesëmarrëse dhe formon një qëndrim rajonal të reagimit të parë, që arrin në një grumbull parandalimi .
Rajoni nordik është ndoshta më i përgatituri në Evropë për t’iu përgjigjur një sërë situatash të paparashikuara. Për pjesën tjetër të anëtarëve evropianë të NATO-s, kjo nuk është diçka për t’u kritikuar, por një model për t’u imituar.
Minna Ålander është bashkëpunëtore në Programin Transatlantik të Mbrojtjes dhe Sigurisë në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA), analiste në Qendrën e Stokholmit për Studime të Evropës Lindore në Institutin Suedez të Çështjeve Ndërkombëtare, bashkëpunëtore në Programin e Evropës Chatham House dhe anëtare e Këshillit të ECFR. Temat e saj të kërkimit janë siguria e Evropës Veriore dhe bashkëpunimi mbrojtës nordik, si dhe lufta hibride.
Ky artikull u financua nga Ministria Suedeze e Punëve të Jashtme. CEPA ruan pavarësi të rreptë intelektuale mbi të gjitha botimet dhe projektet. Opinionet, argumentet, pikëpamjet dhe përfundimet e shprehura në këtë punim nuk përfaqësojnë ato të Ministrisë së Punëve të Jashtme.

Putini u poshtërua në mënyrë elegante në Kinë
Rusia planifikoi një sulm sabotues në Poloni që do të shkaktonte viktima të shumta – dhe faji do t’i vihej Ukrainës
Trump, Xi dhe Putin në një tryezë: A po përgatitet një Jaltë e re?
Çfarë pritet nga samiti mes Trumpit, Xisë dhe Putinit?
Ministrat e BE-së kërkojnë reagim të përbashkët ndaj sulmeve ruse që po shtrihen përtej Ukrainës
Rusia përdori dezinformimin për të ndikuar në negociatat e paqes me Ukrainën, synonte përjashtimin e Evropës nga bisedimet