Raporti i BCSP-së: Koncepti i “Botës Serbe” po sfidon sigurinë dhe integrimin euroatlantik të Ballkanit Perëndimor

Një raport i ri i BCSP-së vlerëson se koncepti i ashtuquajtur “Bota Serbe” (Srpski svet) është shndërruar në kornizën kryesore përmes së cilës Serbia ushtron ndikimin e saj politik, ekonomik, informativ, kulturor dhe të sigurisë në Ballkanin Perëndimor, duke krijuar sfida për stabilitetin rajonal, proceset demokratike dhe integrimin euroatlantik të vendeve të rajonit.

Raporti thekson se, që nga shpërbërja e dhunshme e Jugosllavisë, Serbia ka mbetur aktori më i rëndësishëm rajonal ndër shtetet e dala nga ish-federata jugosllave. Gjatë dekadës së fundit, sipas autorëve, udhëheqja aktuale në Beograd ka zgjeruar ndikimin e saj në rajon përmes një kombinimi instrumentesh politike, informative, ekonomike, kulturore dhe të lidhura me sigurinë.

Në dokument thuhet se politika rajonale e Serbisë po artikulohet gjithnjë e më shumë përmes konceptit politik të “Botës Serbe”, i cili promovon idenë e një hapësire të përbashkët politike, kulturore dhe informative që lidh Serbinë me komunitetet serbe në shtetet fqinje.

Sipas raportit, ndonëse ky koncept nuk është kodifikuar si doktrinë zyrtare shtetërore, ai funksionon si një narrativë strategjike që legjitimon dhe strukturon angazhimin e Serbisë ndaj komuniteteve serbe jashtë kufijve të saj.

Autorët vlerësojnë se “Bota Serbe” mbështetet mbi ambiciet historike rajonale të Serbisë dhe praktikat e konsoliduara të politikës së saj të jashtme, veçanërisht ato që lidhen me mbrojtjen e komuniteteve serbe dhe të drejtave të pakicave. Megjithatë, këto politika tashmë paraqiten gjithnjë e më shumë si pjesë e një narrative më të gjerë strategjike.

Raporti argumenton se përmes këtij kuadri Beogradi synon të ruajë ndikimin politik në vendet fqinje ku jetojnë komunitete të konsiderueshme serbe, duke ndikuar njëkohësisht edhe në zhvillimet e tyre të brendshme politike.

Edhe pse këto aktivitete shpesh paraqiten si mbrojtje legjitime e të drejtave të pakicave dhe bashkëpunim ndërkufitar, autorët paralajmërojnë se në praktikë ato mund të ngadalësojnë ose ndërlikojnë proceset e integrimit euroatlantik të vendeve të Ballkanit Perëndimor, ndërsa u mundësojnë autoriteteve serbe të ruajnë mohueshmërinë e besueshme dhe të shmangin shkeljet formale të së drejtës ndërkombëtare.

Raporti është hartuar mbi bazën e katër analizave të veçanta për Serbinë, Kosovën, Bosnje e Hercegovinën dhe Malin e Zi, të përgatitura nga organizata partnere në rajon, si dhe mbi diskutime me ekspertë vendorë dhe ndërkombëtarë.

Sipas autorëve, gjetjet janë rezultat i një projekti njëvjeçar që ka analizuar ndikimin rajonal të Serbisë dhe pasojat e tij në qeverisje, rezistencën institucionale dhe perspektivën euroatlantike të vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Dokumenti thekson se shqetësimi nuk qëndron tek bashkëpunimi ndërkufitar në vetvete, por tek efektet kumulative që ai prodhon në mjedise politike të brishta. Sipas raportit, këto efekte mund të kontribuojnë në dobësimin e proceseve demokratike, instrumentalizimin e identiteteve etnike, dobësimin e sovranitetit shtetëror dhe autoritetit institucional, si dhe në krijimin e rreziqeve të vazhdueshme për sigurinë dhe stabilitetin rajonal.

Autorët vlerësojnë se këto dinamika përforcohen edhe nga dobësitë e qeverisjes në shtetet e Ballkanit Perëndimor, mungesa e institucioneve të forta dhe angazhimi jo i qëndrueshëm i Bashkimit Evropian në rajon.

Në raport analizohen gjithashtu instrumentet kryesore përmes të cilave Serbia ushtron ndikimin e saj, duke përfshirë bashkëpunimin politik me aktorë lokalë, rrjetet mediatike dhe informative në gjuhën serbe, ndikimin ekonomik në sektorë strategjikë, rolin e Kishës Ortodokse Serbe në ruajtjen e narrativave identitare, si dhe mekanizmat formalë dhe joformalë të sigurisë.

Dokumenti veçon Kosovën si një nga rastet ku Serbia vazhdon të ushtrojë ndikim përmes mbështetjes financiare për komunitetin serb, strukturave paralele dhe aktorëve politikë si Lista Serbe. Ndërsa në Bosnje e Hercegovinë ndikimi realizohet kryesisht përmes Republikës Sërpska, në Mal të Zi fokusi mbetet tek çështjet e identitetit kombëtar, gjuhës, fesë dhe historisë.

Në përfundim, raporti u bën thirrje Bashkimit Evropian dhe vendeve anëtare të tij të rikthejnë besueshmërinë e procesit të zgjerimit, të forcojnë komunikimin strategjik në Ballkanin Perëndimor, të mbështesin institucionet shtetërore në sektorët strategjikë, të promovojnë pluralizmin politik brenda komuniteteve serbe dhe të përcaktojnë vija të qarta të kuqe ndaj veprimeve që cenojnë sigurinë rajonale dhe procesin e integrimit evropian.

The GeoPost