Zgjedhjet që trembin Vuçiqin: Premtime për votuesit, skenarë destabilizimi pas kutive të votimit

Vendimi i Aleksandar Vuçiqit për të shpallur zgjedhje të parakohshme parlamentare më 18 ose 25 tetor e fut Serbinë në një periudhë politike që mund të jetë ndër më të tensionuarat në vitet e fundit.

Për herë të parë pas një dekade e gjysmë dominimi pothuajse të pakontestueshëm të pushtetit të tij, Vuçiqi përballet me një kundërshtar që nuk është një parti tradicionale opozitare, por një lëvizje e lindur nga protestat studentore dhe zemërimi publik.

Kjo është pikërisht arsyeja pse zgjedhjet nuk pritet të jenë vetëm një përballje për numrin e mandateve në parlament. Ato mund të shndërrohen në një referendum politik për vetë Vuçiqin dhe modelin e pushtetit që ai ka ndërtuar në Serbi.

Nëse sondazhet që tregojnë një garë të ngushtë mes Partisë Progresive Serbe dhe Listës Studentore pasqyrojnë realisht gjendjen në terren, atëherë humbja ose edhe një rezultat që do ta dobësonte seriozisht pushtetin e Vuçiqit mund të krijonte një situatë të paparashikueshme.

Kur pushteti fillon ta shohë humbjen si kërcënim ekzistencial

Problemi kryesor nuk është vetëm nëse Vuçiqi mund t’i humbasë zgjedhjet, por çfarë mund të ndodhë nëse ai bindet se humbja është e mundshme.

Gjatë viteve në pushtet, Vuçiqi ka ndërtuar një sistem të centralizuar politik, ku kontrolli mbi institucionet, aparatin shtetëror, median dhe strukturat lokale është bërë një nga shtyllat kryesore të qeverisjes së tij.

Një humbje zgjedhore, për këtë arsye, nuk do të ishte thjesht ndërrim pushteti. Ajo mund të hapte rrugën për hetime mbi mënyrën e qeverisjes, aferat e dyshuara, keqpërdorimin e institucioneve dhe përgjegjësinë politike për ngjarje që kanë tronditur Serbinë.

Në një situatë të tillë, frika nga humbja mund ta shtyjë pushtetin të mos e trajtojë kundërshtarin si rival normal politik, por si një kërcënim ndaj mbijetesës së vet politike.

Pikërisht këtu fillon rreziku i krizës.

Skenari i parë: Fushata e frikës dhe prodhimi i armikut të brendshëm

Një nga skenarët më të mundshëm është intensifikimi i narrativës se Serbia ndodhet nën sulm nga faktorë të jashtëm dhe se protestat studentore apo opozita janë instrumente të forcave të huaja.

Kjo gjuhë tashmë është e njohur në politikën serbe. Çdo protestë masive mund të paraqitet si përpjekje për destabilizim, ndërsa çdo rezultat i pafavorshëm për pushtetin mund të shoqërohet me akuza për ndërhyrje të jashtme.

Nuk është rastësi që ambasadori rus në Beograd, Aleksandar Bocan-Harçenko, ka hedhur në qarkullim paralajmërimin për një të ashtuquajtur “revolucion me ngjyra” pas zgjedhjeve.

Një narrativë e tillë i shërben pushtetit në dy drejtime. Së pari, mobilizon elektoratin përmes frikës. Së dyti, krijon paraprakisht një arsyetim politik për tensionet që mund të pasojnë zgjedhjet.

Në këtë mënyrë, beteja zgjedhore mund të zhvendoset nga çështja se kush ka fituar votat, në pyetjen se kush po e “sulmon shtetin”.

Skenari i dytë: Kontestimi i rezultatit dhe kriza institucionale

Nëse rezultati është shumë i ngushtë, një tjetër skenar mund të jetë kontestimi i procesit zgjedhor.

Në Serbi ekziston rreziku që zgjedhjet të prodhojnë dy realitete politike paralele. Pra, njëra palë të shpallë fitoren përmes institucioneve zyrtare, ndërsa pala tjetër të kontestojë legjitimitetin e rezultatit në rrugë.

Nëse opozita ose lëvizja studentore pretendon manipulim, mund të shpërthejnë protesta masive. Por edhe në rast se rezultati i pushtetit është më i dobët se sa pritej, strukturat e Vuçiqit mund të përpiqen ta paraqesin çdo presion publik paszgjedhor si tentativë për rrëzimin e rendit kushtetues.

Kjo do të krijonte një cikël të rrezikshëm përplasjesh: zgjedhje, akuza për manipulim, protesta, kundërprotesta, ndërhyrje policore dhe thellim të krizës politike.

Në një vend të polarizuar, mjafton një incident i vetëm për ta përshkallëzuar situatën.

Skenari i tretë: Provokime dhe tensione përtej kufijve të Serbisë

Për Kosovën dhe rajonin, shqetësimi më i madh lidhet me mundësinë që kriza e brendshme politike në Serbi të prodhojë tensione edhe jashtë kufijve të saj.

Historia e Ballkanit ka treguar se udhëheqësit politikë, kur përballen me presion të madh të brendshëm, ndonjëherë kërkojnë ta zhvendosin vëmendjen drejt temave kombëtare dhe konflikteve të jashtme.

Kosova, Bosnjë e Hercegovina dhe raportet me Perëndimin mund të rikthehen në qendër të diskursit nacionalist. Rritja e retorikës për serbët në Kosovë, provokimet në veri ose prodhimi i incidenteve politike dhe të sigurisë mund të shërbejnë për mobilizimin e opinionit publik serb.

Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se Vuçiqi do të zgjedhë një përshkallëzim të hapur. Por edhe një krizë e kufizuar mund të prodhojë efekt politik të brendshëm, sidomos nëse pushteti dëshiron të krijojë ndjenjën se Serbia ka nevojë për “stabilitet” dhe një udhëheqës të fortë.

Pikërisht për këtë arsye, zhvillimet në Serbi nuk janë një çështje e izoluar.

Skenari i katërt: Vuçiqi si njeriu që krijon krizën dhe më pas ofrohet si zgjidhja

Modeli politik më i favorshëm për Vuçiqin në rast të rënies së mbështetjes mund të jetë rikrijimi i imazhit të tij si garantuesi i vetëm i stabilitetit.

Logjika është e thjeshtë – sa më e madhe të duket kriza, aq më i fortë mund të paraqitet lideri që premton se mund ta kontrollojë atë.

Në këtë kontekst, tensionet politike, protestat, paralajmërimet për destabilizim dhe kërcënimet nga jashtë mund të shërbejnë për të krijuar një atmosferë ku qytetarët nuk votojnë më vetëm për programe politike, por për frikën nga ajo që mund të ndodhë nëse pushteti ndryshon.

Ky është një mekanizëm që përdoret shpesh nga regjimet me prirje autoritare. Kundërshtari paraqitet si rrezik, ndryshimi si kaos, ndërsa lideri aktual si garancia e vetme kundër shpërbërjes së rendit.

Rusia, Perëndimi dhe beteja për Serbinë

Zgjedhjet serbe kanë një dimension që shkon përtej Beogradit.

Rusia ka interes të ruajë ndikimin e saj në Serbi, ndërsa Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara nuk duan që Serbia të shndërrohet në një pikë të re të destabilitetit në Ballkan.

Vuçiqi ka mbijetuar politikisht duke balancuar mes këtyre fuqive. Ai ka ruajtur marrëdhëniet tradicionale me Moskën, ndërkohë që ka bashkëpunuar me Perëndimin dhe ka mbajtur Serbinë në procesin e integrimit evropian.

Por një ndryshim pushteti mund ta ndryshojë këtë ekuilibër.

Pikërisht kjo e bën rezultatin e zgjedhjeve të rëndësishëm për Moskën, Brukselin dhe Uashingtonin. Dhe pikërisht kjo krijon hapësirë që Serbia të bëhet arenë e një lufte më të gjerë politike dhe gjeopolitike.

Zgjedhjet mund të jenë vetëm fillimi

Rreziku më i madh për Serbinë nuk është dita e zgjedhjeve. Rreziku është ajo që mund të ndodhë pas tyre.

Nëse Vuçiqi fiton bindshëm, ai do të përpiqet ta paraqesë rezultatin si rikthim të plotë të legjitimitetit. Nëse rezultati është i ngushtë, Serbia mund të futet në një periudhë të gjatë kontestimesh dhe protestash. Nëse pushteti humb ose rrezikon të humbasë kontrollin, atëherë mund të hapen skenarë shumë më të rrezikshëm.

Frika nga humbja politike mund të prodhojë krizë institucionale. Kriza institucionale mund të prodhojë tensione në rrugë. Tensionet e brendshme mund të shndërrohen në nacionalizëm dhe në kërkim të një konflikti të jashtëm.

Kjo është arsyeja pse zgjedhjet e tetorit mund të jenë momenti më i rëndësishëm për Serbinë që nga ardhja e Aleksandar Vuçiqit në pushtet.

Pyetja nuk është vetëm nëse Vuçiqi mund të humbasë.

Pyetja më e rëndësishme është nëse ai është i gatshëm ta pranojë humbjen – apo nëse, për të shmangur largimin nga pushteti, Serbia mund të futet qëllimisht në një krizë nga e cila askush nuk e di se si do të dalë.

The Geo Post