Nga propaganda e Millosheviqit te politika e Vuçiqit: A po rikthehet i njëjti skenar?

Vizita e Aleksandar Vuçiqit në Luginën e Preshevës më 22 gusht nuk ishte thjesht një takim me qytetarët. Për mënyrën se si u zhvillua biseda, për ankesat që u artikuluan para kamerave dhe për përgjigjet e presidentit serb, ajo krijoi përshtypjen e një skene politike të njohur nga historia e Serbisë së viteve ’80 dhe ’90 – prodhimi i ndjenjës së rrezikut, identifikimi i një “tjetri” etnik dhe paraqitja e liderit si mbrojtësi i fundit i kombit.

Pikërisht këtu qëndron ngjashmëria më e fortë mes politikës së sotme të Vuçiqit dhe trashëgimisë politike të Slobodan Millosheviqit.

Vuçiq nuk është një politikan që ka ardhur nga jashtë sistemit të Millosheviqit. Ai ishte pjesë e elitës politike të asaj periudhe dhe shërbeu si Ministër i Informacionit në qeverinë serbe gjatë regjimit të Millosheviqit. Në atë kohë, aparati shtetëror i informacionit dhe propaganda kishin rol qendror në kontrollin e narrativës publike, demonizimin e kundërshtarëve dhe krijimin e ndjenjës se Serbia ishte vazhdimisht nën kërcënim.

Sot, metodat mund të jenë më të sofistikuara, por mekanizmi politik duket i ngjashëm.

Në Luginën e Preshevës, një rajon ku shqiptarët përbëjnë shumicën e popullsisë, ankesa ndaj shqiptarëve të punësuar në institucione publike u paraqitën si shqetësim i komunitetit serb. Problemi nuk ishte një rast konkret i diskriminimit apo shkeljes së ligjit, por vetë fakti se shqiptarët kishin vende pune, punonin në polici apo në administratën komunale dhe përdornin gjuhën e tyre.

Kjo është një nga teknikat më të njohura të nacionalizmit politik: një realitet normal në një shoqëri multietnike paraqitet si kërcënim.

Kur shqiptarët janë shumicë në një zonë, punësimi i tyre në institucionet lokale nuk është domosdoshmërisht dëshmi e “marrjes së kontrollit”. Megjithatë, nëse kjo paraqitet vazhdimisht para publikut si problem, krijohet përshtypja se komuniteti serb po humb territor, ndikim dhe siguri.

Kjo është pikërisht gjuha politike që Millosheviqi e shndërroi në një nga mjetet më të fuqishme të ngritjes së tij.

Në fund të viteve ’80, mobilizimi i nacionalizmit serb u ndërtua mbi pretendimin se serbët në Kosovë ishin të kërcënuar dhe të shtypur. Tubimet masive, dëshmitë emocionale dhe ankesat individuale u shndërruan në instrumente politike. Individi që ankohej para turmës nuk ishte më thjesht një qytetar. Ai bëhej provë e një narrative më të madhe kombëtare.

Vuçiq, në Preshevë, u gjend në një skenë që të kujton pikërisht këtë model.

Qytetarët ankohen. Shqiptarët paraqiten si problem. Gjuha shqipe paraqitet si shqetësim. Dikush sugjeron dhunë ndaj një shqiptari vetëm pse nuk flet serbisht. Dhe presidenti, në vend që ta ndërpresë qartë një retorikë të tillë, vazhdon dialogun brenda së njëjtës kornizë politike.

Kjo është pjesa më domethënëse e episodit.

Një lider demokratik mund ta kishte zhvendosur menjëherë debatin drejt ligjit, bashkëjetesës dhe respektimit të të drejtave të komuniteteve. Vuçiq, megjithatë, zgjodhi të ndërhyjë në diskutim duke thënë se shqiptarët e dinë serbishten, por “nuk duan ta flasin”.

Kështu, çështja nuk mbetet më një debat për komunikimin apo administratën. Ajo merr një dimension politik: shqiptari paraqitet si dikush që me vetëdije refuzon integrimin dhe sfidon shumicën shtetërore.

Ky është një dallim i rëndësishëm. Propaganda moderne nuk ka gjithmonë nevojë të shpikë një gënjeshtër të plotë. Shpesh mjafton të marrë një element të realitetit, ta shkëpusë nga konteksti dhe t’i japë kuptimin e dëshiruar politik.

Por episodi në Preshevë kishte edhe një element tjetër, ndoshta edhe më domethënës: personalizimin ekstrem të pushtetit.

Kur një qytetare pyet se çfarë do të bëjnë serbët pasi Vuçiq të mos jetë më president, ajo nuk flet më për institucione. Nuk pyet për qeverinë, ligjet apo mekanizmat shtetërorë. Pyet për një njeri të vetëm.

Kjo është shenja e një sistemi politik të ndërtuar mbi figurën e liderit.

Mesazhi që krijohet është i thjeshtë: shteti është i fortë përderisa lideri është aty. Pa të, komuniteti mbetet i pambrojtur.

Edhe kjo është një formulë e njohur nga regjimet populiste dhe autoritare. Lideri nuk paraqitet vetëm si president apo kryeministër, por si garanci personale për mbijetesën e kombit.

Sa më shumë që institucionet dobësohen në perceptimin publik, aq më i domosdoshëm bëhet lideri.

Këtu lind paradoksi i madh i Vuçiqit.

Ai ka kaluar vite duke ndërtuar imazhin e një lideri modern, pragmatik dhe të pranueshëm për Perëndimin. Serbia nën udhëheqjen e tij ka ruajtur marrëdhënie me Bashkimin Evropian, Shtetet e Bashkuara, Rusinë dhe Kinën. Vuçiq ka luajtur shpesh rolin e politikanit që mund të flasë me të gjitha palët.

Por në politikën e brendshme, veçanërisht në momentet e krizës, ai rikthehet shpesh te instrumenti më i vjetër i politikës ballkanike: nacionalizmi dhe krijimi i kërcënimit.

Dhe koha e vizitës në Preshevë nuk është pa rëndësi.

Serbia po përballet me një periudhë të rëndë të tensioneve të brendshme. Protestat masive dhe lëvizjet e studentëve kanë sfiduar prej kohësh pushtetin e Vuçiqit. Akuzat për korrupsion, presion ndaj mediave, kontroll politik të institucioneve dhe lidhje të strukturave të pushtetit me krimin e organizuar kanë krijuar një krizë serioze të besimit.

Në situata të tilla, nacionalizmi mund të shërbejë si mjet për ndryshimin e fokusit.

Në vend që debati publik të përqendrohet te korrupsioni, protestat apo përgjegjësia politike, vëmendja mund të zhvendoset drejt “rrezikut kombëtar”. Shqiptari, kosovari, opozitari, protestuesi apo “armiku i jashtëm” mund të bëhen pjesë e një narrative që e vendos liderin në qendër si mbrojtës.

Historia e Millosheviqit tregon se kjo strategji mund të funksionojë për një kohë. Por ajo gjithashtu tregon kufijtë e saj.

Millosheviqi përdori nacionalizmin për të konsoliduar pushtetin, për të mobilizuar mbështetësit dhe për të shtyrë përpara një projekt politik që përfundimisht prodhoi luftëra, izolim ndërkombëtar dhe shkatërrim. Në fund, nacionalizmi që e kishte ndihmuar të ngrihej nuk mundi ta shpëtonte nga rënia.

Vuçiq nuk është Millosheviq dhe Serbia e vitit 2026 nuk është Serbia e viteve ’90. Konteksti ndërkombëtar, shoqëria serbe dhe mjetet e pushtetit kanë ndryshuar. Megjithatë, disa mekanizma politikë duket se kanë mbijetuar.

Krijimi i frikës. Nacionalizimi i problemeve sociale. Përdorimi i pakicave si temë mobilizuese. Kontrolli i narrativës. Sulmi ndaj kritikëve. Dhe mbi të gjitha, paraqitja e liderit si njeriu pa të cilin shteti nuk mund të funksionojë.

Për këtë arsye, pyetja që lind nga skena në Preshevë është më e thellë sesa një krahasim i thjeshtë mes dy politikanëve.

A po e përdor Vuçiq trashëgiminë politike të Millosheviqit si një manual për mbijetesë në pushtet?

Apo, siç sugjeron ironikisht vetë skena politike e Serbisë, skenari dikur u shkrua nga Millosheviqi dhe sot po interpretohet nga një prej njerëzve që u formuan politikisht në sistemin e tij?

Në fund, historia mund të mos përsëritet në të njëjtën formë. Por ndonjëherë ajo rikthehet përmes të njëjtëve mekanizma, të njëjtës gjuhë dhe të njëjtës nevojë të pushtetit për të krijuar frikë, në mënyrë që lideri të mund të paraqitet si shpëtimtar.