A e di Antonio Costa kush është Aleksandar Vuçiq?

Ideja për të shkruar disa rreshta rreth vizitës së Presidentit të Këshillit Evropian António Costa në Serbi erdhi pas konferencës për shtyp në Tivat.

Një gazetar i bëri Ursula von der Leyen një pyetje rreth Serbisë, dhe Costa ndërhyri me besim për të folur për Aleksandar Vuçiqin, i cili, gjoja, do të jepte atë që pritej prej tij. Jo në një të ardhme të largët, por në javët në vijim.

Për Presidentin e Këshillit Evropian, ky nuk ishte vetëm një refleks i dobët diplomatik. Ishte një keqinterpretim serioz politik i vendit që po vizitonte, i publikut të cilit po i drejtohej dhe i njeriut që qëndronte pranë tij.

Costa mund ta njohë Vuçiqin nga samitet, takimet dypalëshe dhe konferencat për shtyp të organizuara me kujdes. Por kjo nuk është e njëjta gjë si ta njohësh Aleksandar Vuçiqin ashtu siç e njohin qytetarët serbë. Costa mund ta ketë njohur atë prej vitesh. Qytetarët serbë e njohin atë prej më shumë se tre dekadash.

Ata e njohin njeriun që kapi median, normalizoi presionin mbi votuesit dhe ndërtoi një sistem në të cilin zgjedhjet ekzistojnë, por konkurrenca e drejtë politike jo. Ata e njohin njeriun, qeveria e të cilit i ka trajtuar studentët, profesorët, aktivistët dhe qytetarët jo si pjesëmarrës në një demokraci, por si armiq që duhen rraskapitur, frikësuar ose mposhtur.

E megjithatë, pas pothuajse një viti e gjysmë protestash masive të udhëhequra nga studentët dhe krizës më të thellë sociale dhe politike në Serbi prej vitesh, Presidenti i Këshillit Evropian vjen në Beograd dhe Tivat dhe flet sikur e tëra që nevojitet është pak më shumë besim dhe disa javë të tjera.

Disa javë për çfarë saktësisht?

Që autoritetet që kanë pasur më shumë se dhjetë vjet për të ndërtuar sundimin e ligjit, ta zbulojnë papritur atë? Që partia në pushtet që kapi REM-in ta bëjë papritur REM-in të pavarur? Që një president që nuk ka asnjë rol kushtetues në zgjedhjen e anëtarëve të REM-it të vendosë nëse “ai” do t’u japë apo jo shumicën kandidatëve të zgjedhur ligjërisht?

Këtu Brukseli vazhdimisht e humbet thelbin. Problemi nuk është se Serbia është e ngadaltë. Problemi është se autoritetet serbe nuk i duan reformat që ato po premtojnë. Ato duan shpërblimet që u bashkëngjiten.

E kemi parë këtë edhe më parë. Serbia merr një afat, e humbet atë, pastaj merr një të ri. “Deri në fund të muajit.” “Deri në fund të vitit.” “Pas Komisionit të Venecias.” “Pas dy javësh.” Çdo herë, premtimi ripaketohet. Çdo herë, BE-ja pretendon se kjo herë mund të jetë ndryshe.

I ashtuquajturi angazhim i vendosur ndaj Këshillit nga fundi i vitit 2024 supozohej të hapte rrugën për Grupin 3. Tani jemi në mes të vitit 2026 dhe e dimë se çfarë i ndodhi. Pothuajse asgjë. Axhenda e Reformës ishte plot me formulime të paqarta dhe u prezantua siç ishte rënë dakord me shoqërinë civile. Nuk ishte. Brukselit iu tha ndryshe. Brukseli e pranoi atë.

Pyetja nuk është nëse Serbia do të ndryshojë disa nene të ligjit. Pyetja është nëse autoritetet do të zbatojnë reforma që në fakt kufizojnë pushtetin e tyre. Qytetarët serbë e dinë tashmë përgjigjen. Kjo është arsyeja pse toni i Kostës ka rëndësi. Në Bruksel, mund të tingëllojë si inkurajim. Në Beograd, tingëllon si naivitet. Më keq akoma, tingëllon si indiferencë ndaj një shoqërie që ka kaluar muaj duke kërkuar institucione, llogaridhënie dhe sundim të ligjit.

Serbia duhet të ecë përtej bllokimit në procesin e pranimit. Kjo është në interes të Serbisë, rajonit dhe Bashkimit Evropian. Por kjo nuk mund të bëhet duke pretenduar se Serbia e Vuçiqit është një Serbi demokratike me vonesa të përkohshme teknike. Nuk është.

Pra, pyetja e vërtetë për António Costën nuk është nëse ai i beson Aleksandar Vuçiqit. Pyetja është pse ai i beson atij më shumë sesa provave që ka përpara.

Nga NT Shtiplija, themelues dhe Kryeredaktor, European Western Balkans.