Ukraina dhe Moldavia i afrohen një hapi më shumë BE-së duke iu bashkuar zonës së roamingut celular

Ukraina dhe Moldavia do të ndërmarrin një hap të rëndësishëm simbolik drejt anëtarësimit në BE duke iu bashkuar zonës së roamingut celular të BE-së (“Roam si në shtëpi”) më 1 janar 2026.

Skema RLAH, një nga masat më të njohura të BE-së që nga futja e saj në vitin 2017, u lejon njerëzve me një kontratë telefonie celulare në një shtet anëtar të BE-së të paguajnë tarifa vendase për thirrje, mesazhe dhe të dhëna kur vizitojnë një vend tjetër në klub.

RLAH zbatohet edhe në vendet e tjera jo-BE të Zonës Ekonomike Evropiane – Islanda, Lihtenshtajni dhe Norvegjia – si dhe në shtete të tjera ku disa ofrues të telekomunikacionit kanë vendosur të përshtaten me legjislacionin e BE-së, siç është Mbretëria e Bashkuar. Megjithatë, kjo është hera e parë që Brukseli u ka kërkuar vendeve kandidate të BE-së të bashkohen me këtë pjesë të tregut të vetëm.

Çfarë do të thotë kjo për Ukrainën?

Për Ukrainën, ky hap nuk është as plotësisht i papritur dhe as krejtësisht i ri.

Kur ndodhi pushtimi i Ukrainës në vitin 2022, operatorët e BE-së, në bashkëpunim me disa partnerë ukrainas, arritën një marrëveshje që u lejonte refugjatëve ukrainas në BE të përdornin telefonat e tyre celularë ukrainas ose falas ose me kosto shumë të ulët.

Ky rregullim është zgjatur disa herë nga BE-ja, së fundmi në korrik të vitit të kaluar me shumicë të kualifikuar votash (55 përqind e shteteve anëtare, që përfaqësojnë 65 përqind të popullsisë totale të BE-së).

Diplomatët e BE-së e kanë përshkruar këtë masë si një nga më të lehtat për t’u rënë dakord, ndryshe nga masat e tjera që ndikojnë në Ukrainë, siç është heqja e barrierave tregtare për mallrat ukrainase që hyjnë në bllok.

Ukraina tani do të bëhet anëtare e përhershme e rregullimit RLAH, me një vendim përfundimtar nga anëtarët e tjerë që pritet në korrik. Një periudhë tranzicioni deri më 1 janar 2026 pritet të miratohet për të siguruar që gjithçka të shkojë pa probleme. Gjatë kësaj periudhe tranzicioni, një zgjatje përfundimtare e rregullimit të përkohshëm Roam-Like-Home do të miratohet gjithashtu në korrik. Republika e Moldavisë, e cila pritet t’i bashkohet Ukrainës në zonën Roam-Like-Home në fillim të vitit të ardhshëm, nuk do të përfitojë nga të njëjtat masa të përkohshme të roaming-ut si ukrainasit në BE, por që nga viti i kaluar, operatorët moldavë dhe të BE-së kanë ulur gradualisht dhe vullnetarisht kostot e telekomunikacionit.

Si i bashkohen Ukraina dhe Moldavia RLAH?

Ukraina dhe Moldavia mund t’i bashkohen RLAH sepse marrëveshjet e asociimit që të dy vendet nënshkruan me BE-në gjatë dekadës së fundit parashikojnë një mundësi.

Këto marrëveshje parashikuan të ashtuquajturin “trajtim reciprok të tregut të brendshëm” për një produkt ose shërbim siç është roaming. Kjo do të thotë që nëse Kievi dhe/ose Kishinau përputhen me të gjithë legjislacionin e BE-së për produktin ose shërbimin në fjalë dhe BE-ja pranon të zbatojë ligjet, ato do të jenë pjesë e tregut të brendshëm të BE-së në atë zonë specifike.

Për vendet kandidate të BE-së në Ballkanin Perëndimor (Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia), kjo nuk parashikohet në marrëveshjet e tyre përkatëse të asociimit me Brukselin, pasi ato u nënshkruan shumë më herët se marrëveshjet me fqinjët lindorë të BE-së.

Në vend të kësaj, gjashtë vendet e Ballkanit kanë zhvilluar një politikë të veçantë “roaming si në shtëpi” midis tyre me qëllim uljen graduale të tarifave krahasuar me BE-në.

Që nga viti i kaluar, si Ukraina ashtu edhe Moldavia kanë futur ligje të ndryshme të BE-së për roaming dhe telekomunikacion. Disa lidhen me standardet teknike, rrjetet dhe çmimet, ndërsa legjislacioni tjetër trajton çështje praktike si numri i antenave dhe transmetuesve.

Parlamenti ukrainas miratoi projektligjin e fundit për këtë në prill, dhe Komisioni Evropian mori njoftimin përfundimtar më 6 qershor se të gjitha ligjet ishin publikuar. Së shpejti do të rekomandojë që shtetet anëtare të BE-së të votojnë për pranimin e plotë të Kievit.

Nga ana tjetër, Republika e Moldavisë është disa javë pas Ukrainës, por Komisioni shpreson të informohet për të gjitha ndryshimet e nevojshme legjislative deri në fund të këtij muaji.

Ndërsa këto masa janë përgjithësisht pozitive për konsumatorët, nuk ka dyshim se operatorët celularë moldavë dhe ukrainas do të pësojnë humbje financiare, ashtu siç pësuan operatorët në BE kur u prezantua për herë të parë RLAH. Dhe megjithëse ndryshimet kanë qenë graduale, operatorët ka të ngjarë të kompensojnë humbjet e tyre duke rritur tarifat për konsumatorët në zona të tjera.

Lidhur me Moldavinë dhe Ukrainën, ekziston edhe pyetja se çfarë territori mbulon në të vërtetë politika e RLAH. Transnistria moldave duhet të mbulohet dhe mund të ketë pjesë të Donbasit të pushtuar nga Rusia ku vepron, por Kievi ka humbur shumë transmetues për shkak të luftimeve dhe Krimea – e aneksuar nga Rusia në vitin 2014 – tani mbulohet plotësisht nga rrjeti rus i telekomunikacionit./Rferl/