Rritja e GDP-së së Rusisë përmes shpenzimeve ushtarake maskon probleme më të gjera ekonomike

Ekonomia e Rusisë është rimëkëmbur fuqishëm në vitin 2022 pas një rënieje, treguan të mërkurën të dhënat vjetore. Megjithatë, rritja varet shumë nga prodhimi i armëve dhe municioneve të financuara nga shteti dhe maskon problemet që i pengojnë rusët të përmirësojnë standardet e tyre të jetesës.

Presidenti Vladimir Putin, i cili po kërkon rizgjedhjen në mars, ka thënë se ekonomia po zhvillohet dhe ka një kufi sigurie mjaft të madhe për të lejuar Rusinë të shkëputet me sukses nga Perëndimi pavarësisht sanksioneve të vendosura për luftën në Ukrainë.

Por ekonomistët me bazë në Rusi thonë se ekonomia tani po tregon shenja serioze mbinxehjeje pasi Moska vazhdon atë që e quan një “operacion special ushtarak” në Ukrainë dhe se pavarësisht optimizmit aktual, stanjacioni ose recesioni tani është në rrezik.

Vlerësimi i Agjencisë së Statistikave Rosstat për rritjen e PBB-së të mërkurën tregoi një rikthim prej 3.6% pas një rënie të rishikuar prej 1.2% në 2022, por ekonomistët me të cilët foli Reuters tha se shifra kryesore ofron pak njohuri për standardet e jetesës së shumicës së rusëve.

“Kur një kompani mbrojtëse ndërton një raketë ose një granatë, ajo shpërthen diku dhe GDP rritet,” tha ekonomisti Sergei Chestanov. “Por ekonomia civile përfiton shumë pak nga ky proces.

“Bashkimi Sovjetik prodhoi shumë tanke dhe raketa, por njerëzit nuk e ndjenin atë.”

Qendra Ruse për Analizat Makroekonomike dhe Parashikimet Afatshkurtra (CAMAC) ia atribuon rreth 60-65% të prodhimit industrial në rritje në dy vitet e fundit konfliktit në Ukrainë.

Ekonomistë të tjerë besojnë se Rusia po stimulon ekonominë me investime të njëhershme, joproduktive që ofrojnë përfitime të kufizuara në të ardhmen.

“Prodhimi në kompleksin ushtarako-industrial, për ta thënë troç, i hedh paratë nga ekonomia”, tha ekonomistja Alexandra Suslina. “Tanket dhe bombat konvencionale janë diçka që i përdor një herë dhe nuk i kthen asgjë ekonomisë.

“Është e pamundur të ndërtohet një makinë e teknologjisë së lartë nga mbetjet e një tanku që mund të kontribuojë më tej në rritje.”

“JO E GJITHË RRITJA ËSHTË E MIRË”

Fondi Monetar Ndërkombëtar pret që ekonomia e Rusisë të rritet më shpejt se të gjitha ekonomitë e G7 këtë vit, por më pak se ekonomitë evropiane në zhvillim. Shpenzimet ushtarake kanë mbështetur rritjen ekonomike të vendeve në luftë gjatë historisë.

FMN, parashikimi i së cilës prej 2.6% është më i lartë se parashikimi i Ministrisë ruse të Ekonomisë prej 2.3%, tha se tregu i ngushtë i punës i vendit kishte mbështetur rritjen e pagave. Pagat reale tani kanë filluar të bien, sipas CAMAC.

“Inflacioni është shumë i lartë dhe pozicionet financiare të kompanive nuk janë më të sigurta sa duhet për të rritur pagat shpejt, edhe përballë mungesës së theksuar të fuqisë punëtore,” shkruajnë ekonomistët e CAMAC.

Me të ardhurat reale të disponueshme, situata është edhe më e keqe, thanë ata, me pensionet dhe përfitimet të pa indeksuara plotësisht me inflacionin, i cili qëndroi në 7.4% në 2023 pas një lexim prej 11.9% në 2022.

Papunësia është në një nivel të ulët rekord prej 2.9% dhe qindra mijëra njerëz janë larguar nga Rusia ose janë bashkuar me ushtrinë në dy vitet e fundit.

Sipas Rosstat, indeksi i produktivitetit të punës së Rusisë, një nga objektivat kryesore të zhvillimit kombëtar të Putinit, ra 3.6% në terma vjetorë në vitin 2022, rënia më e mprehtë vjetore që nga pasojat e krizës globale financiare të vitit 2009.

Ministri i Punës Anton Kotyakov ka thënë se Rusia duhet të rrisë produktivitetin e punës për t’u bërë më e vetë-mjaftueshme teknologjikisht.

Të dhënat e produktivitetit të punës për vitin 2023 nuk do të publikohen deri në fund të vitit 2024, por paralajmërimet e autoriteteve për mungesën e fuqisë punëtore sugjerojnë se nuk ka pasur rimëkëmbje vitin e kaluar.

Rritja e pagave është gjithashtu e përqendruar në rajone dhe sektorë që përfitojnë nga rritja e mprehtë e shpenzimeve për mbrojtjen dhe sigurinë këtë vit në gati 40% të shpenzimeve totale të familjeve.

“Jo e gjithë rritja është e mirë nëse përfitimet nga kjo rritje përfitojnë kryesisht një rreth shumë të kufizuar aktorësh ekonomikë,” tha Yevgeny Nadorshin, kryeekonomist në PF Capital.

“Shumica e popullsisë nuk po përjeton rritje të të ardhurave – ose në rastin më të mirë, po përjeton rritje nominale njëshifrore.”

RREZIKU I MBINXEHJES?

Dëshmi e mëtejshme e tregut të ngushtë të punës në Rusi është shfrytëzimi rekord i lartë i kapaciteteve, i cili arriti në 81% në tremujorin e fundit të 2023, nga 80.7% në tremujorin e mëparshëm.

Në të njëjtën kohë, inflacioni kokëfortë i lartë sugjeron se ekonomia po rritet më shpejt se potenciali, duke e detyruar bankën qendrore të mbajë normat e interesit të larta.

“Nëse përpiqemi të ecim më shpejt nga sa është projektuar makina dhe të japim sa më shumë gaz, atëherë herët a vonë motori do të mbinxehet dhe nuk do të arrijmë larg”, tha në dhjetor Guvernatorja e Bankës Qendrore, Elvira Nabiullina.

“Ne mund të shkojmë shpejt, por jo për shumë kohë.”

Sipas ekspertëve të CAMAC, ndërsa është ende herët për të folur për një recesion, ka shenja se ekonomia po lëkundet në sektorë si prodhimi i makinave dhe ndërtimi.

FMN pret që rritja ruse të bjerë në 1.1% vitin e ardhshëm, shumë më poshtë se ajo e ekonomive të përparuara dhe të zhvilluara.

“Unë nuk e konsideroj rritjen aktuale ekonomike të qëndrueshme apo cilësore,” tha Nadorshin. “Unë e shoh atë si një pararojë të një krize ekonomike që po afrohet, ndoshta e para që nga viti 2004, e cila mund të mos ketë nevojë as për një goditje të jashtme./Reuters/