Si mund të ndikojë hetimi i korrupsionit të mundshëm në projektet infrastrukturore serbo-kineze?

Projekti i infrastrukturës serbo-kineze për modernizimin e hekurudhës që lidh Serbinë dhe Hungarinë është nën shqyrtim nga autoritetet hetimore serbe për shkak të korrupsionit të mundshëm.

Nga 13 personat e dyshuar nga Zyra e Prokurorit Publik për Krimin e Organizuar (TOK) për shpërdorim detyre dhe korrupsion, pesë, përfshirë dy ish-ministra në qeverinë serbe, dyshohen për “përfitim financiar” prej të paktën 18.7 milionë dollarësh nga një kontraktor kinez dhe për shkaktim të dëmit në buxhet në vlerë prej 115.6 milionë dollarësh.

Kompanitë në fjalë janë një konsorcium i kompanive kineze China Railway International (CRIC) dhe China Communications Construction Company (CCCC), të cilat, përveç modernizimit të hekurudhës nga Novi Sadi deri në kufirin hungarez, janë të përfshira në të paktën gjashtë projekte infrastrukturore në Serbi.

“Ky është rasti i parë që di unë ku zyra e prokurorit ka publikuar informacion në lidhje me një hetim për korrupsion në një projekt të madh infrastrukturor. Është inkurajuese që më në fund po ndodh diçka dhe se po kryhen disa hetime”, tha për Radion Evropa e Lirë (RSE) Nemanja Nenadić, drejtor programi i organizatës joqeveritare Transparency Serbia.

Për vite me radhë, organizata ka theksuar mungesën e transparencës në marrëveshjet serbo-kineze, të cilat u përfunduan në bazë të një marrëveshjeje ndërqeveritare, përmes negociatave të drejtpërdrejta dhe pa tender.

“Ajo që po ndodh tani ishte disi e papritur, pasi jemi mësuar me akuzat për korrupsion, të cilat mund të prekin edhe zyrtarë të lartë qeveritarë, të cilat hetohen shumë rrallë”, thotë Nenadić.

Nuk dihet nëse në hetim janë përfshirë edhe kompanitë kineze.

Midis të pyeturve deri më tani janë Tomislav Momirović, ish-Ministër i Ndërtimit, Transportit dhe Infrastrukturës, dhe drejtorë të kompanisë “Infrastruktura Železnice Srbije” (Infrastruktura e Hekurudhave Serbe). Goran Vesić, gjithashtu një ish-ministër përgjegjës për infrastrukturën, është gjithashtu i dyshuar.

Nuk dihet nëse prokuroria ka kërkuar dhe ka marrë informacione nga përfaqësuesit e kompanive kineze. Në kohën e shkrimit të këtij artikulli, TOK nuk i ishte përgjigjur pyetjes së Radios Evropa e Lirë nëse kompanitë kineze të përfshira në modernizimin e hekurudhës ishin përfshirë gjithashtu në procedura dhe nëse atyre u ishte kërkuar informacion në këtë rast.

Përfaqësuesit e kompanive kineze në Beograd nuk iu përgjigjën pyetjes së Radios Evropa e Lirë.

Cila ishte arsyeja e hetimit për korrupsion të mundshëm?

Rindërtimi i stacionit kryesor hekurudhor në Novi Sad, ku një tendë u shemb më 1 nëntor, duke vrarë 16 persona, ishte pjesë e një projekti për modernizimin e hekurudhës nga ai qytet deri në kufirin hungarez.

Shkatërrimi ndodhi më pak se katër muaj pas përfundimit të rindërtimit dhe hapjes së madhe. Qeveria dhe konsorciumi kinez mohuan se tendë betoni ishte subjekt i rindërtimit.

Kjo u pasua nga protesta në të gjithë Serbinë, të udhëhequra nga studentë në një bllokadë, duke kërkuar përgjegjësi penale dhe politike për prishjen e tendës.

Procedurat për të përcaktuar përgjegjësinë penale po zhvillohen në Gjykatën e Lartë në Novi Sad.

Më 30 dhjetor, Zyra e Prokurorit të Lartë Publik në atë qytet ngriti një padi kundër 13 personave, përfshirë ish-Ministrin e Transportit Goran Vesić, kolegen e tij në ministri Anita Dimoski dhe ish-drejtoreshën e kompanisë “Infrastruktura Železnice Srbije” Jelena Tanasković.

Të tre, si dhe ish-drejtori i kompanisë “Infrastruktura Železnice Srbije” Nebojša Šurlan, akuzohen për një vepër të rëndë penale kundër sigurisë publike në lidhje me veprën penale të shkaktimit të rrezikut publik.

Hetimi për korrupsion të mundshëm po zhvillohet në procedura të veçanta nga Zyra e Prokurorit të Shtetit për Krimin e Organizuar. Çështja fillimisht ishte nën juridiksionin e Zyrës së Prokurorit të Lartë Publik në Beograd, por në mesin e korrikut iu transferua TOK-ut.

Cilat janë pasojat e mundshme për projektet serbo-kineze?

Hetimi nuk do të rrezikojë vetë projektin e infrastrukturës, modernizimin e hekurudhës nga Novi Sadi deri në kufirin hungarez, sipas Stefan Vladisavljev, drejtor i programit të Fondacionit BFPE për një Shoqëri të Përgjegjshme.

“Mënyra se si kontraktori kryesor, i cili është një konsorcium kinez dhe nënkontraktorë, do t’i mbajë pasojat e mundshme do të varet kryesisht nga vetë procesi i hetimit, por në këtë pikë, gjithçka tregon se projekti nga ana serbe do të përfundojë dhe se çdo pasojë, e cila mund të jetë e natyrës kriminale, mund të lindë pas përfundimit të vetë projektit”, i tha ai Radios Evropa e Lirë.

Megjithatë, ai thekson se “sigurisht që ka një bazë për të marrë në konsideratë ndryshime në mënyrën se si punojmë”.

“Duke pasur parasysh pasojat e dukshme të shembjes së tendës në një nga këto projekte, publiku tani është i vetëdijshëm për rëndësinë e sjelljes së duhur, jo vetëm në procesin e zbatimit, por edhe në proceset që i paraprijnë atij – nga procedurat e tenderimit deri te vetë kontratat”, shpjegon Vladisavljev.

Sipas informacionit nga Ministria e Ndërtimit, Transportit dhe Infrastrukturës, hekurudha e mallrave është planifikuar të hapet më 15 gusht, me shërbimin e pasagjerëve të planifikuar për në shtator.

Afatet për përfundimin e punimeve dhe fillimin e operacioneve hekurudhore të njoftuara nga zyrtarët serbë, përfshirë Presidentin Aleksandar Vuçiq, janë shtyrë disa herë. Ministria e Ndërtimit, Transportit dhe Infrastrukturës dhe Infrastruktura Hekurudhore Serbe nuk iu përgjigjën pyetjeve të Radios Evropa e Lirë nëse, sipas informacionit nga zyra e prokurorit, po shqyrtojnë vazhdimin e bashkëpunimit të tyre ekzistues me konsorciumin kinez.

Kompanitë serbe në qendër të vëmendjes

Si pjesë e procedurave nga Zyra e Prokurorit Publik për Krimin e Organizuar dhe Korrupsionin e Mundshëm, përfaqësuesit e gjashtë kompanive vendase u morën në pyetje për shkak të “arsyeve për të dyshuar se kishin kryer vepra penale korruptive”.

Deklarata e prokurorit e 2 gushtit thotë se personi përgjegjës i kompanisë “Starting doo” nga Beogradi u mor në pyetje gjithashtu midis të pyeturve.

Kjo kompani është e listuar në dokumentacionin e publikuar nga qeveria serbe si një nga nënkontraktorët.

Të tjerë që u morën në pyetje ishin përfaqësues të kompanive “Deko tim doo”, “Prima Idea doo”, “DP Metal prom 2020 doo”, “Pro+Service Centre doo” dhe “Bambino shoes doo”, roli i të cilave në projektin e modernizimit të hekurudhës nuk përmendet në deklaratë.

Nuk ka dokumentacion se si është kryer procesi i përzgjedhjes së nënkontraktorëve në rastin e hekurudhës, pavarësisht faktit se qeveria serbe, nën presionin e publikut dhe muaj protestash dhe bllokadash, njoftoi një kontratë me një konsorcium kinez, theksoi Nemanja Nenadić nga organizata Transparency Serbia.

“Ministria e Ndërtimit, Transportit dhe Infrastrukturës ka deklaruar shprehimisht se nuk e ka këtë dokumentacion, gjë që mund të nënkuptojë vetëm se ata nuk e kanë ndjekur fare procedurën e përzgjedhjes, pra nëse ky detyrim kontraktual po përmbushet”, thotë Nenadić.

Ai shpjegoi se, bazuar në kontratë, kontraktori, në këtë rast konsorciumi kinez, duhet të kishte “organizuar një proces transparent përzgjedhjeje për nënkontraktorët, pa diskriminim”.

“Do të ishte logjike që dikush të monitoronte në emër të vendit tonë nëse ky detyrim kontraktual po respektohet”, theksoi ai.

Sipas informacionit në faqen e internetit të Ministrisë së Ndërtimit, Transportit dhe Infrastrukturës, kompanitë kineze CCCC dhe CRIC janë të përfshira në disa projekte, si hekurudhore ashtu edhe rrugore. Këto përfshijnë pjesë të autostradës E-763 Miloš Veliki, e cila lidh Serbinë me Malin e Zi dhe Detin Adriatik.

Kontratat për këtë punë u lidhën mbi të njëjtin parim si për modernizimin e hekurudhës nga Novi Sadi deri në kufirin hungarez – përmes një marrëveshjeje të drejtpërdrejtë me një kontraktor të vetëm, i cili më pas zgjedh nënkontraktorët.

Marrëdhëniet midis Beogradit dhe Pekinit

Serbia është pjesë e iniciativës së Kinës “Një Brez, Një Rrugë” me vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore për të rihapur kanalet tregtare perëndimore. Projektet e infrastrukturës në kuadër të kësaj iniciative janë shtylla kurrizore e marrëdhënieve ekonomike midis dy vendeve.

Me ardhjen në pushtet të Partisë Progresive Serbe në vitin 2012, Serbia ka forcuar bashkëpunimin e saj me vendin e Lindjes së Largët.

Në vitin 2016, u nënshkrua një marrëveshje partneriteti strategjik, dhe në vitin 2024, gjatë vizitës së Presidentit Kinez Xi Jinping në Beograd, marrëdhëniet midis dy vendeve u ngritën nga një partneritet strategjik në një “bashkësi me një të ardhme të përbashkët”.

Në korrik të të njëjtit vit, hyri në fuqi një marrëveshje e tregtisë së lirë e negociuar nga Presidenti Kinez Xi Jinping dhe Presidenti Serb Aleksandar Vuçiq.

Për shkak të forcimit të bashkëpunimit politik dhe ekonomik të Serbisë me Kinën, Beogradi zyrtar është bërë vazhdimisht objekt kritikash dhe paralajmërimesh nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian, të cilit Serbia po përpiqet t’i bashkohet.

https://www.slobodnaevropa.org/a/srbija-istraga-korupcija-tuzilastvo-nadstresnica-kineske-kompanije