Pse Tajlanda dhe Kamboxhia janë në konflikt kufitar?

Territori i krijuar gjatë sundimit kolonial francez është shkaku rrënjësor i konfliktit, i cili ka zbuluar tensione midis dy vendeve.

Konflikti i gjatë kufitar midis Tailandës dhe Kamboxhias u përshkallëzua në mënyrë dramatike të enjten kur Tailanda nisi sulme ajrore ndaj objektivave ushtarake kamboxhiane dhe akuzoi Kamboxhian për qëllim me raketa dhe artileri.

Të paktën 11 civilë tajlandezë, përfshirë një djalë tetëvjeçar dhe një ushtar tajlandez u vranë në dhunë. Ende nuk është e qartë nëse ka pasur viktima nga ana kamboxhiane.

Tailanda dhe Kamboxhia akuzuan njëra-tjetrën se hapën zjarr e para.

Për çfarë bëhet fjalë në mosmarrëveshje?

Mosmarrëveshja midis Tailandës dhe Kamboxhias daton më shumë se një shekull më parë, kur Franca, e cila e pushtoi Kamboxhian deri në vitin 1953, e para shënoi kufirin tokësor.

Mosmarrëveshja mbi kufirin më shumë se 817 km të gjatë është ndezur vazhdimisht gjatë viteve, e nxitur nga ndjenjat nacionaliste.

Episodi më i fundit filloi në maj, kur trupat shkëmbyen zjarr për një kohë të shkurtër në një zonë të diskutueshme, duke vrarë një ushtar kamboxhian. Kjo shkaktoi një sërë masash hakmarrëse nga të dy qeveritë: Tailanda vendosi kufizime kufitare ndaj Kamboxhias, ndërsa Kamboxhia ndaloi importin e frutave dhe perimeve, transmetimin e filmave tajlandezë dhe uli bandwidth-in e internetit nga Tailanda, ndër masa të tjera.

Tensionet u përshkallëzuan më tej të mërkurën kur pesë ushtarë tajlandezë u plagosën nga minat tokësore ndërsa ishin në patrullim. Zyrtarët tajlandezë, duke pretenduar se minat tokësore ishin vendosur rishtas, mbyllën pikat kufitare verilindore me Kamboxhian, tërhoqën ambasadorin e tyre dhe dëbuan ambasadorin kamboxhian në shenjë proteste. Kamboxhia njoftoi se do të ulte marrëdhëniet diplomatike me Tajlandën në nivelin më të ulët dhe do të tërhiqte të gjithë stafin kamboxhian nga ambasada e saj në Bangkok. Ajo mohon vendosjen e ndonjë mine të re tokësore.

Cila është situata politike në të dy vendet dhe si mund t’i ndikojë konflikti kufitar ato?

Kamboxhia është në fakt një shtet njëpartiak. Për gati katër dekada, vendi u sundua nga udhëheqësi autoritar Hun Sen përpara se t’ia dorëzonte pushtetin djalit të tij, Hun Manet, në vitin 2023. Hun Sen tani është president i Senatit dhe vazhdon të ushtrojë pushtet të madh në vend. Ai mund të përpiqet të forcojë pozicionin e të birit duke nxitur nacionalizmin, tha Matt Wheeler, analist i lartë në Grupin Ndërkombëtar të Krizave, duke shtuar se Hun Manet “sundon në hijen e babait të tij dhe nuk ka bazë të pavarur pushteti”.

Të tjerë theksojnë se mosmarrëveshja mund të ofrojë një shpërqendrim të mirëpritur nga problemet ekonomike të vendit. Si Kamboxhia ashtu edhe Tailanda përballen me një tarifë prej 36% të SHBA-së duke filluar nga 1 gushti.

Tailanda po përjeton një periudhë paqëndrueshmërie politike, me kryeministren e saj, Paetongtarn Shinawatra, të pezulluar nga detyra dhe partinë e saj të akuzuar se nuk i është përgjigjur mjaftueshëm shpejt mosmarrëveshjes kufitare.

Paetongtarn, vajza e ish-udhëheqësit me ndikim Thaksin Shinawatra, u përball me kritika të ashpra për trajtimin e krizës kufitare pasi një regjistrim i bisedës së saj me Hun Sen në lidhje me këtë çështje u publikua. Ajo u dëgjua duke e quajtur Hun Sen “xhaxha” dhe duke thënë se nëse ai donte diçka, ajo do të “kujdesej për të”.

Paetongtarn bëri gjithashtu komente përçmuese për një komandant të lartë ushtarak tajlandez, duke minuar një institucion që është shumë i fuqishëm në Tajlandë dhe që ka ndërhyrë shpesh në politikë.

Regjistrimi i telefonatës ishte veçanërisht dëmtues për Paetongtarn sepse Hun Sen njihet si një mike e vjetër e familjes së saj dhe kritikët e akuzuan atë se i vuri marrëdhëniet personale mbi interesat e vendit të saj.

Partia e saj, Pheu Thai, është “në një situatë shumë të brishtë tani”, tha Tita Sanglee, një bashkëpunëtore në Institutin ISEAS–Yusof Ishak. “Ata nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të zbatojnë dëshirat e ushtrisë”. Qeveria mund të ndiejë se mbajtja e një qëndrimi më të ashpër mund të rifitojë mbështetjen e publikut.

Si mund të zgjidhet kriza?

Kamboxhia i ka kërkuar më parë Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND) të ndërmjetësojë mosmarrëveshjen kufitare. Megjithatë, kjo nuk ka gjasa të çojë në një zgjidhje sepse Tajlanda nuk e njeh juridiksionin e gjykatës.

Anwar Ibrahim, kryeministri i Malajzisë, e cila aktualisht kryeson organizatën rajonale Shoqata e Kombeve të Azisë Juglindore (ASEAN), i bëri thirrje Tajlandës dhe Kamboxhias të “tërhiqen”.

Megjithatë, Sanglee shtoi se nuk ka gjasa që ASEAN, i njohur për politikën e tij të mosndërhyrjes, të jetë në gjendje ose i gatshëm të ndërmjetësojë mosmarrëveshjen.

“Kina është i vetmi ndërmjetës i jashtëm realist për shkak të ndikimit të saj të drejtpërdrejtë në Kamboxhia dhe gjithashtu në Tajlandë”, shtoi ajo.

Ndërsa Kina mban lidhje të ngushta ekonomike me të dy vendet, ajo konsiderohet një aleate e ngushtë e Kamboxhias. Kjo mund të shkaktojë shqetësim midis zyrtarëve në Bangkok. Vendet fqinje, tashmë të shqetësuara për dominimin e Kinës në rajon, gjithashtu mund të ndihen të pakëndshme me një rol të tillë nga Pekini, shtoi Sanglee.

Kryeministri në detyrë i Tajlandës, Phumtham Wechayachai, tha se luftimet duhet të ndalen përpara se të zhvillohen negociatat. Nuk ka pasur deklaratë lufte dhe konflikti nuk po përhapet në provinca të tjera, tha ai të enjten.

Hun Manet i ka kërkuar Këshillit të Sigurimit të OKB-së një takim urgjent për të diskutuar krizën dhe akuzoi Tajlandën për “agresion ushtarak të paprovokuar”./The Guardian/