Presidenti i Bjellorusisë do të zgjasë sundimin 30-vjeçar pasi kritikët kritikojnë zgjedhjet “të falsifikuara” 

Bjellorusët kanë votuar në një zgjedhje presidenciale të kontestuar fort që është e sigurt se do të zgjasë sundimin e Aleksandër Lukashenkos, i cili ka qenë në pushtet që nga viti 1994 dhe është kreu i shtetit më jetëgjatë në Evropë.

Në zgjedhjet e fundit presidenciale në Bjellorusi në vitin 2020, Lukashenko fitoi një fitore dërrmuese me më shumë se 80% të votave. Opozita pretendoi se Sviatlana Tsichanouskaya ishte fituesja e ligjshme. Qindra mijëra protestuan në kryeqytetin Minsk, duke shkaktuar goditjen më të ashpër në historinë post-sovjetike të vendit.

Këtë vit, Tsikhanouskaya nuk u bëri thirrje bjellorusëve të dalin përsëri në rrugë. Kostot janë shumë të larta, tha ajo.

Ajo duhet të dijë. Që nga reagimi brutal i regjimit në vitin 2020, Tsichanouskaya ka jetuar në mërgim me dy fëmijët e saj. Sipas aktivistëve të të drejtave të njeriut, Bjellorusia mban më shumë se 1200 të burgosur politikë, përfshirë burrin e Tsikhanouskaya, Sergei, me të cilin ajo nuk ka pasur asnjë kontakt për gati dy vjet.

Tsikhanouskaya nuk kandidoi për detyrë deri në vitin 2020, pasi burri i saj u burgos dhe u pengua të kandidonte. Ndoshta Lukashenko e nënvlerësoi rishtarin politik dhe e lejoi Tsikhanouskaya të kandidonte kundër tij – një mospërfillje që çoi në kërcënimin më të madh me të cilin u përball në sundimin e tij prej dekadash.

“Ai ishte i vetëkënaqur dhe e vlerësoi plotësisht gjendjen e publikut,” tha për CNN Nigel Gould-Davies, ish-ambasadori britanik në Bjellorusi. “Kjo është arsyeja pse ai nuk po rrezikon këtë herë.”

Tani Lukashenko përballet vetëm me sfidues simbolikë, njëri prej të cilëve tha se ai po kandidonte “jo në vend të presidentit, por përkrah tij”. Për herë të parë, zgjedhjet nuk u monitoruan nga vëzhgues të pavarur dhe qendrat e votimit jashtë vendit nuk ishin të hapura, duke lënë rreth 3.5 milionë qytetarë jashtë vendit të paaftë për të votuar.

Megjithëse Tsikhanouskaya nuk bëri thirrje për demonstrata në shkallë të gjerë, ajo u bëri thirrje bjellorusëve të shprehin pakënaqësinë e tyre në kutinë e votimit.

“U kërkojmë atyre që janë të detyruar të marrin pjesë në këto zgjedhje të rreme, të votojnë kundër të gjithë kandidatëve”, ka shkruar ajo në Telegram.

Lëvizja opozitare e Tsikhanouskaya i përshkroi “zgjedhjet” si “një sharadë të organizuar me kujdes, e krijuar për të mbajtur diktatorin e paligjshëm në pushtet”. Parlamenti Evropian dhe Departamenti Amerikan i Shtetit i kanë përshkruar gjithashtu zgjedhjet si “mashtrim”.

“Shtypja lind nga dobësia, jo nga forca. Masat e paprecedentë për të shtypur çdo opozitë e bëjnë të qartë se regjimi i Lukashenkos ka frikë nga populli i tij”, tha Ministria e Jashtme javën e kaluar.

Pasi hodhi votën e tij të dielën, Lukashenko u tha gazetarëve se nuk i interesonte nëse Perëndimi i njohu apo jo zgjedhjet në Bjellorusi.

Lukashenko, një ish-shefi i fermës kolektive sovjetike 70-vjeçar, i mbijetoi frikës së vitit 2020 pjesërisht falë aleatit të tij të gjatë, presidentit rus Vladimir Putin, mbështetja e të cilit për regjimin bjellorus është bërë jetike.

Pasi punonjësit e medias shtetërore dhanë dorëheqjen në solidaritet me opozitën, Putini dërgoi propagandistët e Kremlinit për t’i zëvendësuar ata. Që atëherë, varësia e Minskut nga Moska vetëm sa është thelluar.

Por Moska ka kërkuar një çmim të lartë për mbështetjen e saj. Rusia e përdori Bjellorusinë si një pikënisje për pushtimin e saj në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022, dhe Lukashenko që atëherë e ka lejuar Rusinë të vendosë armë taktike bërthamore në tokën bjelloruse. Në dhjetor, Lukashenko tha se ai po përgatitej gjithashtu për të marrë raketën e re balistike ruse Oreshnik, e cila u përdor për herë të parë në një sulm ndaj Ukrainës në fund të vitit të kaluar.

Megjithëse Lukashenko është “më shumë i varur nga Rusia dhe nga Putini personalisht se kurrë më parë”, kjo aleancë mund të ketë kufizime, tha Gould-Davies, i cili tani është një bashkëpunëtor i lartë për Rusinë dhe Euroazinë në Institutin Ndërkombëtar për Studime Strategjike, një institut.

“Bjellorusia i ka ofruar Rusisë një sërë shërbimesh të vlefshme, por sigurisht që ajo nuk i ka dërguar trupat e veta (në Ukrainë),” tha ai, duke sugjeruar se mund të frikësohej nga një reagim nga trupat e tij ose nga popullata e gjerë nëse do ta bënte këtë.

“Bjellorusët e zakonshëm në mënyrë eksplicite nuk e shohin këtë si luftën e tyre dhe ata nuk mund të binden se është, pavarësisht se sa propagandë do t’i ushqente shteti bjellorus,” tha ai.

Që nga viti 2020, regjimi i Lukashenkos ka rritur përpjekjet e tij për të shtypur disidencën. Në fund të dhjetorit 2024, në Bjellorusi kishte 1265 të burgosur politikë, sipas grupit të të drejtave të njeriut Viasna.

Midis tyre është Ales Bialiatski, themeluesi i Viasna-s, i cili mori Çmimin Nobel për Paqe në vitin 2022 së bashku me grupet e të drejtave të njeriut nga Rusia dhe Ukraina për dokumentimin e tij të shkeljeve të të drejtave. I burgosuri më i vjetër është 76-vjeçari Mikhail Liapeika, i cili u vendos në trajtim të detyrueshëm psikiatrik pasi kishte fyer Lukashenkon.

Pavel Sapelka, një avokat për Viasna, tha se shumë të burgosur mbahen dhe trajtohen në kushte që përbëjnë “torturë”.

Lukashenko do të jetë 74 vjeç kur të përfundojë mandatin e tij të shtatë në detyrë. Megjithatë, ai nuk ka treguar se ka ndërmend të japë dorëheqjen. “Për sa kohë që jam i shëndetshëm, do të qëndroj me ju,” tha ai në fillim të këtij muaji gjatë një vizite në një kishë jashtë Minskut.

Javën e kaluar, Lukashenko u tall me liderët e opozitës, të cilët ai tha se po prisnin që ai “të bjerë i vdekur”.

“Thonë: “Ai do të vdesë së shpejti, zëri i tij nuk është i njëjtë, ai ka vështirësi në të folur”. Mos e mbani frymën”, tha Lukashenko./CNN/