Kush janë ekstremistët e djathtë që marshojnë në Serbi: SNS i mban në zinxhir të shkurtër dhe në buxhetin e shërbimeve të sigurisë

Qoftë në margjinë, qoftë në vetë rrymën kryesore politike, në Serbi ka qenë gjithmonë i pranishëm një numër i caktuar i organizatave ekstremiste të djathta, të cilat herë më shumë, herë më pak me sukses kanë anuluar ngjarje të ndryshme me të cilat nuk pajtoheshin, kanë frikësuar grupet e rrezikuara, kanë rënë në konflikt me autoritetet, e ndonjëherë kanë punuar edhe për to.

Kështu, njëra prej tyre, “Narodna patrola” (Patrulla Popullore), ka caktuar për të premten, 24 tetor, një protestë kundër “zëvendësimit të popullsisë”. Lideri i Patrullave Popullore, Damnjan Knežević, u arrestua për shkak të dyshimeve për diskriminim racor, siç raportoi RTS, pasi në një intervistë tha se të premten do të merrej me migrantët, por edhe me njerëzit që qëndrojnë në tenda para Kuvendit.
Nga ana tjetër, Forumi Social i Zrenjaninit mbajti një kundër-tubim në sheshin Slavija te monumenti i Dimitrije Tucovićit, me të cilin u dërgua një mesazh solidariteti për migrantët.

Ndonëse Patrullat Popullore janë më të njohura për organizimin e tubimeve kundër migrantëve, ato nuk janë e vetmja organizatë ekstremiste e djathtë që arrin të mbijetojë pavarësisht qëndrimeve të diskutueshme dhe një ideologjie që, shprehimisht ose jo, përfshin racizmin, si dhe diskriminimin ndaj grupeve të tjera të rrezikuara dhe pjesëtarëve të kombësive të tjera.
Ndër lëvizjet e këtij lloji më të njohura në publik janë edhe “Levijatan” (Leviatani) dhe “Srpska desnica” (E Djathta Serbe), përfaqësuesit e të cilave, Pavle Bihali dhe Miša Vacić, së bashku me Goran Davidović Firer, ish-lider i organizatës së ndaluar “Nacionalni stroj” (Formacioni Nacional), u bashkuan dhe formuan “Partinë e Nacionalistëve Serbë” në fillim të këtij viti.

Ndonëse “Nacionalni stroj” u ndalua në vitin 2011, dhe Davidoviqi u dënua shtatë vjet më vonë për nxitje të urrejtjes fetare, racore dhe kombëtare, në vitin 2020 kjo dënim u anulua dhe Davidoviqi u kthye lirshëm në Serbi dhe njoftoi veprimtarinë politike.
Nga ana tjetër, “Srpska desnica” dhe “Levijatan” shpesh janë ndjekur në publik nga pretendime se bashkëpunojnë me regjimin e SNS-së, ndërsa vetë Vacić ishte i punësuar në Zyrën për Kosovën. Siç tha ai vetë, Vuçiqin e takoi “kur po ngjiste posterat Bulevardi Ratko Mladić, duke mbrojtur kështu djemtë e arrestuar që e kishin bërë këtë para tij”.

Edhe Levijatani është lidhur me autoritetet. Siç i tha gazetës Nova ish-anëtari i kësaj lëvizjeje, Boris Knežević, Bihali krenohej me “marrëdhënie të mira me Nebojša Stefanovićin, tani me Vulin-in dhe me të gjithë Drejtorinë e Policisë Kriminalistike (UKP)”.
Siç shpjegoi Knežević, Bihali tha, kur Aleksandar Vulin erdhi në postin e ministrit të policisë, se ai ishte “njeriu i tij”.
“Narodna patrola”, e cila organizon tubimin kundër migrantëve, rrallë është lidhur me autoritetet, dhe vetë Damnjan Knežević gjithmonë ka theksuar se lufton kundër regjimit të Vuçiqit. Megjithatë, ndonëse shpesh merrnin pjesë në tubime kundër pushtetit, shpesh kishte edhe incidente në të cilat përlesheshin me protestuesit.

Hajrić: Lëvizjet ekstremiste të djathta si “një nga krahët e SNS-së”

Sociologu Dario Hajrić për gazetën Danas thotë se lëvizjet ekstremiste të djathta mbijetojnë edhe sot sepse, në masë më të vogël ose më të madhe, funksionojnë si një nga krahët e shumtë të SNS-së që është i destinuar për aksione rrugore që shpesh kalojnë kufirin e ligjit, gjegjësisht dhunën, frikësimin e individëve dhe organizatave dhe krijimin e një atmosfere frike në publik.
“Regjimet autoritare përdorin frikën si mjet – kur njeriu është i frikësuar, i duhet mbrojtje, dhe atë më së shumti e reklamojnë të fortët e regjimit. Aktualisht, nga njëra prej këtyre organizatave kemi kërcënime të pretenduara të drejtuara ndaj Ćacilend-it (kampit të improvizuar), sepse anëtarët e saj, me sa duket papritmas – pas më shumë se shtatë muajsh – zbuluan se në qendër të qytetit ekziston një kamp paraushtarak i regjimit,” thotë bashkëbiseduesi.
Ai e përshkruan arrestimin në mënyrë figurative me një parafrazë të një fjalie nga fillimi i viteve ’90: “Ata gjoja duan të protestojnë, ndërsa ne gjoja nuk i lëmë.”
Duke folur për shfaqjen e shpeshtë të ekstremistëve të djathtë në mediat pro-regjimit, Hajrić thotë se nga “aleanca” e pushtetit dhe ekstremit të djathtë nuk duhet bërë çështje ideologjike.
“Këto grupime mbahen në zinxhir të shkurtër, dhe me siguri edhe në buxhetin, të shërbimeve të sigurisë. Bazuar në tubimin neo-nazist të muajit të kaluar në Shën Petersburg, mund të supozojmë – jo vetëm të shërbimeve tona,” shton ai.
Megjithatë, duhet theksuar se sipas qëndrimeve, në ekstremizmin e djathtë, nëse jo në ekstremizmin e vërtetë të djathtë, mund të futen edhe partitë që janë apo kanë qenë pjesë e parlamentit dhe qeverisë, siç janë Partia Radikale Serbe dhe lëvizja Zavetnici, ku Knežević filloi karrierën e tij politike.
Në pyetjen se çfarë funksioni kanë këto opsione politike në ushtrimin e pushtetit, Hajrić thekson se “ekstremi i djathtë” në politikën serbe sillet rreth satelitëve të SNS-së, duke shtuar se ekstremizmi i tyre shpesh mbetet prapa asaj që thotë dhe bën vetë regjimi.
“Roli i tyre është i shumëfishtë. Para së gjithash, ata janë aty për të bërë që SNS të duket si një parti e qendrës, një opsion i moderuar që na mbron ne dhe Evropën nga dhuna e pakontrolluar. Natyrisht, pas një viti të sulmeve me makina dhe thyerjes së kokave nga anëtarët e SNS-së, është joserioze të flitet për këtë,” pohon bashkëbiseduesi i Danas.
Nga ana tjetër, sipas Hajriqit, roli tjetër i këtyre partive është që të mbledhin një pjesë të votuesve ndaj të cilëve SNS është bërë e neveritshme, dhe t’i kthejnë ata përsëri te Vuçiq pas zgjedhjeve.

“E kemi parë këtë në disa raste, përmes SPAS-it të Shapiqit, bashkëpunimit të POKS-it, ministrimit të Zavetnici-t, dhe do ta shohim përsëri nëse qytetarët nuk mësojnë të njohin satelitët e SNS-së kur t’i shohin,” përfundon bashkëbiseduesi.
Obraz, pastaj Srpski zbor

Kujtojmë se një nga organizatat më të fuqishme ekstremiste të djathta në Serbi ishte edhe Lëvizja Atdhetare “Obraz”, e cila shpesh organizonte demonstrata kundër manifestimeve të ndryshme me përmbajtje ideologjike me të cilat nuk pajtoheshin. Kështu, në vitin 2009, bashkë me grupe të tjera të djathta, ndikuan që parada e homoseksualëve atë vit të ndalohej për shkak të rrezikut të lartë të përshkallëzimit të dhunës. Megjithatë, në vitin 2012 kjo lëvizje u ndalua për shkelje të të drejtave të njeriut dhe të pakicave dhe nxitje të urrejtjes kombëtare dhe fetare.

Sot, ish-lideri i Obrazit, Mladen Obradović, është pjesë e “Srpski zbor” (Kuvendi Serb), i cili u prezantua në publik këtë muaj nga Obradović, Dejan Mirović, profesor në Universitetin në Mitrovicën e Veriut dhe Ratko Ristić, profesor në Fakultetin e Pylltarisë dhe këshilltar i Beogradit nga lista “MI snaga naroda”.