Të votosh apo të mos votosh? Iranianët konsiderojnë bojkot të mëtejshëm të zgjedhjeve presidenciale

Më shumë se 60 për qind e votuesve iranianë nuk morën pjesë në zgjedhjet presidenciale të 28 qershorit, pavarësisht se ato u cilësuan si zgjedhje të rëndësishme sepse presidenti i ardhshëm mund të pasonte liderin suprem Ayatollah Ali Khamenei.

Meqenëse asnjë kandidat nuk mori vota të mjaftueshme për të fituar zgjedhjet, një raund i dytë votimi do të zhvillohet më 5 korrik midis kandidatit të reformës Masud Pezeshkian dhe konservatorit të vijës së ashpër dhe ish-negociatorit bërthamor Saeed Jalili.

Pjesëmarrja e ulët rekord erdhi pas thirrjeve të përhapura nga disidentët brenda dhe jashtë vendit për të bojkotuar votimin, me argumentin se votimi në zgjedhjet e kaluara nuk kishte ndryshuar asgjë.

Në Iran, pjesëmarrja e votuesve ka prirje rënëse që nga viti 2020, pjesërisht për shkak të zhgënjimit në rritje për mungesën e lirive, dobësimin e ekonomisë dhe rënien e standardeve të jetesës.

Duke folur për Radion Evropa e Lirë Radio Farda, aktivistja politike iraniane me bazë në Suedi, Mahdieh Golrou tha se rënia e pjesëmarrjes së votuesve në zgjedhjet kryesore të fundit ishte gjithashtu rezultat i drejtpërdrejtë i një “akti të koordinuar të mosbindjes civile që lejoi publikun e pakënaqur të informonte autoritetet për refuzim.”

Më shumë se 50 aktivistë politikë në Iran dhe vende të tjera i kanë bërë thirrje masave që të vazhdojnë bojkotin e tyre deri në balotazhin e zgjedhjeve të 5 korrikut.

“Çdo pjesëmarrje politike apo votim për kandidatë të zgjedhur dhe të pafuqishëm është një shaka e errët dhe e hidhur,” thanë aktivistët, duke përfshirë edhe laureaten e burgosur të Nobelit, Narges Mohammadi, në një deklaratë të 30 qershorit.

Ata argumentuan se duke iu shmangur “skenarëve të manipuluar” të Republikës Islamike, publiku do ta vendoste veten në një pozicion pushteti dhe do të lehtësonte “përmbysjen e regjimit”.

Faktori i frikës

Pas zgjedhjeve të 28 qershorit, analistët i thanë Radios Evropa e Lirë se frika nga një president tjetër i linjës së ashpër mund të bëjë që disa që bojkotuan raundin e parë të votojnë për Peschekian në balotazh.

Kjo duket se është ajo në të cilën Pezeshkian dhe mbështetësit e tij në rrjetet sociale po përqendrohen tani, duke bindur mbështetësit e bojkotit të votojnë për të.

Pezeshkian shkroi në X më 30 qershor se “e ardhmja e Iranit është në rrezik” dhe se vetëm pjesëmarrja e lartë e votuesve mund ta shpëtojë vendin.

Megjithatë, bindja e tyre për të votuar nuk do të jetë një detyrë e lehtë. Vëzhguesit dyshojnë se Pezeshkian është një reformator i vërtetë, duke qenë se ai mbështet në masë të madhe politikat e Khameneit dhe ka të ngjarë të shihet si relativisht i padëmshëm për qëllimet e establishmentit klerik.

Disa thanë se Peshkianit do t’i duhej të paraqiste një program të qartë reformash përpara se të pritej që votuesit me mendje opozitare të votonin për të.

Të tjerë kanë vënë në dukje rreziqet e një presidence të Jalilit, duke paralajmëruar se ai mund të shtyjë përpara zbatimin e hixhabit, shamisë islame për gratë, dhe ta vendosë Iranin në një rrugë të izolimit total global, përgjatë linjave të Koresë së Veriut.

Ish-ministri i telekomunikacionit, Mohammad Javad Azari Jahromi, u zotua se iranianët “nuk do të lejojnë që Irani të bjerë në duart e talebanëve”, një sugjerim që nuk u mirëprit nga mbështetësit e institucionit klerik shiit të Iranit.

Duke iu drejtuar shumicës së votuesve që nuk dolën në qendrat e votimit, ligjvënësi me mendje reformatore Gholamreza Tajgardun tha se “zërat e tyre janë dëgjuar”. Megjithatë, ai u kërkoi atyre të marrin pjesë në raundin e dytë për të treguar se “së bashku ne” mund të sjellim ndryshim.

Edhe nëse bojkoti prishet, apatia e votuesve mbetet një pengesë serioze.

Disa iranianë që nuk e mbështesin bojkotin kanë vënë në dyshim nëse ka ndonjë kuptim në votim.

Hossein Dehbashi, një filmbërës dokumentarësh me lidhje me lëvizjen pro-reformës, pyeti në X nëse ka “një ndryshim midis të keqes dhe më të keqes” kur qeveria është përfundimisht e kufizuar në atë që mund të bëjë.

Sipas sociologut me bazë në Francë, Saeed Peyvandi, shumë njerëz në Iran ndajnë këtë pikëpamje.

“Shoqëria iraniane nuk i pranon më premtimet aq lehtë, sepse besimi i saj është tradhtuar në mënyrë të përsëritur,” tha Peyvandi për radion Radio Farda. Republika Islamike “kurrë nuk i kuptoi” pakënaqësitë e njerëzve, shtoi ai, dhe tani “besimi në institucionin ka rënë.”/Rferl/