Një vit pas katastrofës së Novi Sadit, Beogradi përballet me një krizë pas tjetrës

Një vit pas shembjes së stacionit të trenit në Novi Sad, që shkaktoi protesta në mbarë vendin, qeveria e Serbisë po përballet me një sërë krizash — politike, ekonomike dhe diplomatike — që rrezikojnë të dobësojnë pozitën dikur dominuese të Presidentit Aleksandar Vuçiq.

Protestat, të cilat filluan si një shprehje e pikëllimit dhe zemërimit për dështimin fatal të infrastrukturës në Novi Sad, kanë evoluar në një përballje më të gjerë me një sistem që shumë serbë e shohin si të brishtë dhe të rraskapitur.

“Serbia po shpërthen nën prapanicat tona,” bëri shaka drejtuesi mediatik Stan Miller në një telefonatë të sikletshme që u publikua në gusht, ndërsa diskutonte me shefin e telekomit shtetëror Vladimir Lucic për planet për të minuar mediat e pavarura. Kjo vërejtje e rastësishme tani pasqyron gjendjen e një vendi nën presion në të gjitha frontet.

Situata politike u përshkallëzua këtë javë pas një sulmi me armë zjarri dhe zjarrvënieje jashtë parlamentit serb. Një ish-roje sigurie 70-vjeçar hapi zjarr ndaj një kampi mbështetësish të qeverisë dhe më pas i vuri flakën njërës prej tendave. Vuçiç e dënoi incidentin si një “akt terrorist” dhe fajësoi grupet e opozitës për nxitje të urrejtjes.

Sulmi ndodhi pak më shumë se një javë para përvjetorit të katastrofës së 1 nëntorit në Novi Sad, në të cilën 16 persona u vranë kur u shemb çatia e një stacioni treni dhe që shkaktoi muaj të tërë demonstratash studentore, protestash në universitet, marshimesh dhe grevash. Organizatorët e përkujtimit, që do të mbahet në Novi Sad, e quajnë atë “kulminacionin e rezistencës dhe kujtesës”.

Partia Progresive Serbe (SNS), në pushtet që nga viti 2012, përballet me sfidën e saj më të vështirë dhe më të vazhdueshme në më shumë se një dekadë. Për shumë serbë të rinj, lëvizja ka evoluar përtej thirrjeve të saj fillestare për llogaridhënie dhe është bërë një pikë grumbullimi për ankesat rreth korrupsionit dhe sundimit të ligjit.

Beogradi po ndjen presionin edhe jashtë vendit. Parlamenti Evropian miratoi këtë javë një rezolutë me gjuhë të ashpër kundër qeverisë së Serbisë, duke përmendur regresin demokratik dhe shkeljet e supozuara të të drejtave të njeriut. Rezoluta i bën thirrje Brukselit të shqyrtojë vendosjen e sanksioneve të synuara nëse Serbia nuk harmonizohet me politikën e jashtme të BE-së, veçanërisht në raport me Rusinë, dhe kërkon zgjedhje të parakohshme si dhe mbikëqyrje të pavarur ndaj policisë së akuzuar për përdorim të tepruar të forcës ndaj protestuesve.

Situatën politike e rëndon edhe një krizë energjetike që po afrohet. Vendimi i Moskës në mes të tetorit për të ofruar vetëm një zgjatje afatshkurtër të kontratës për furnizimin me gaz për Serbinë shoi shpresat për një marrëveshje trevjeçare. Ky veprim pasoi vendosjen e sanksioneve amerikane ndaj NIS, kompanisë së naftës në pronësi të Gazprom-it në Serbi, dhe sinjalizon synimin e Rusisë për të ruajtur ndikimin mbi Beogradin në mes të negociatave për ristrukturimin e kompanisë.

Serbia përballet me rreziqe energjetike dhe përkeqësim ekonomik

Serbia varet nga Rusia për rreth 90% të importeve të saj të gazit, shumica e të cilave kalojnë përmes territorit të BE-së, konkretisht përmes Bullgarisë dhe Hungarisë. Me planin e BE-së për të ndaluar transitin e gazit rus drejt vendeve të treta, Beogradi përballet me rreziqe të shtuara në sektorin energjetik. Ministri i Financave, Siniša Mali, e quajti vendimin e BE-së “katastrofik” dhe paralajmëroi për ndërprerje të furnizimit nëse shtetet fqinje të BE-së (sidomos Bullgaria) ndalin rrjedhën e gazit.

Treguesit ekonomikë po dobësohen gjithashtu. Fondi Monetar Ndërkombëtar uli këtë muaj parashikimin për rritjen ekonomike të Serbisë në vitin 2025 nga 3.5% në 2.4% — ulja më e madhe në Ballkanin Perëndimor. Inflacioni ka mbetur i lartë gjatë gjithë vitit, aktiviteti ndërtimor është ndalur dhe investimet e huaja direkte kanë rënë me më shumë se gjysmën gjatë tetë muajve të parë të vitit, sipas statistikave zyrtare.

Vendimi i qeverisë në shtator për të vendosur kufizime të çmimeve për mallrat esenciale ka pasur ndikim të kufizuar në lehtësimin e presioneve inflacioniste dhe mund të ketë përkeqësuar ndjesinë e biznesit. Shitësit me pakicë raportojnë humbje në marzhe dhe ndërprerje të furnizimeve, duke paralajmëruar për mbyllje të mundshme dyqanesh dhe shkurtim të vendeve të punës.

Ndjenja e investitorëve, tashmë e brishtë, është dëmtuar më tej nga perceptimet për korrupsion dhe qeverisje të dobët pas katastrofës në Novi Sad.

Kombinimi i ngadalësimit ekonomik, paqëndrueshmërisë rregullatore dhe trazirave politike mund të dekurajojë investimet pikërisht në një kohë kur Serbisë i nevojitet kapital i huaj për të zbutur goditjet energjetike dhe fiskale.

Balancimi mes Lindjes dhe Perëndimit po bëhet gjithnjë e më i pasigurt. Prej vitesh, qeveria ka ndjekur një ekuilibër të ndjeshëm mes Lindjes dhe Perëndimit – duke kultivuar lidhje me Moskën dhe Pekinin, ndërkohë që ruan anëtarësimin në BE si objektiv zyrtar. Por ky ekuilibër duket gjithnjë e më i rrezikuar, teksa brishtësia e brendshme e Serbisë përplaset me presionin e jashtëm nga të dyja anët.

Konvergjenca e sfidave politike, ekonomike dhe diplomatike po e detyron Beogradin të ndjekë një rrugë gjithnjë e më të ngushtë. Përvjetori në Novi Sad do të tregojë nëse autoriteti i qeverisë është dobësuar më tej nga krizat e fundit dhe nëse lëvizja protestuese mund ta ruajë vrullin e saj për të ndikuar në zhvillimin politik të Serbisë në planin afatgjatë./IntelliNews/