Inteligjenca artificiale po transformon operacionet multidimensionale ushtarake

Operacionet multidimensionale, për shkak të kompleksitetit të tyre dhe nevojës për të integruar veprimet në mjedise tokësore, detare, ajrore, hapësinore, kibernetike dhe informative, kërkojnë mjete të reja për menaxhim dhe koordinim. Në këtë kontekst, IA nuk është më thjesht një mjet mbështetës; ajo po bëhet një nga komponentët kryesorë të sistemeve të komandës dhe menaxhimit të fushëbetejës.

Në planifikimin operacional, inteligjenca artificiale përdoret për të integruar të dhëna nga një gamë e gjerë sensorësh — nga sistemet ajrore pa pilot si MQ-9 Reaper, përmes satelitëve të vëzhgimit si Sentinel ose Lacrosse, deri te burimet e hapura (OSINT) dhe burimet kibernetike. Falë teknikave të të mësuarit të thellë, është e mundur të filtrohet zhurma informative, të identifikohen modelet përkatëse të sjelljes së armikut dhe të parashikohen veprimet e mundshme.

Një shembull i një aplikimi të tillë është sistemi Israeli Fire Factory, i cili automatizon të gjithë procesin e planifikimit të sulmit – nga përzgjedhja e objektivave bazuar në inteligjencë, përmes përcaktimit të prioriteteve, deri te sinkronizimi i mbështetjes me zjarr.

Sistemet e inteligjencës artificiale mundësojnë analiza të avancuara parashikuese që mbështesin krijimin e skenarëve operacionalë dhe vlerësimin e rezultateve të rrjedhave të ndryshme të veprimit. Modelet prognostike, të bazuara në të dhëna reale dhe të simuluara, lejojnë vendosjen optimale të forcave dhe ndarjen e burimeve në kohë dhe hapësirë. Një shembull janë eksperimentet e kryera në kuadër të Projektit të Konvergjencës së Komandës së të Ardhmes së Ushtrisë Amerikane, ku inteligjenca artificiale analizon të dhënat nga sensorë të shumtë dhe propozon rrjedhat më efektive të veprimit, duke marrë parasysh vendndodhjet aktuale të trupave, burimet e armikut dhe reagimet e parashikuara.

Në mbështetje të vendimmarrjes në nivele taktike dhe operacionale, inteligjenca artificiale luan një rol të paçmuar. Algoritmet e optimizimit analizojnë mijëra kombinime të mundshme veprimi në një pjesë të sekondës, duke u treguar komandantëve opsionet më efektive në përputhje me objektivat operacionale. Një shembull tjetër i një zgjidhjeje të ngjashme është Loyal Wingman (MQ-28 Ghost Bat) që po zhvillohet nga Boeing në bashkëpunim me Forcat Ajrore Mbretërore Australiane. Është një dron luftarak autonom i projektuar për të mbështetur avionë me ekuipazh, për të kryer zbulime, për të prishur sistemet e armikut ose për të mbajtur armë, dhe funksionimi i tij mbështetet gjithashtu në sistemet e inteligjencës artificiale.

Në sisteme të këtij lloji, IA jo vetëm që analizon situatën operative, por gjithashtu identifikon objektivat, vlerëson përparësinë e tyre dhe zgjedh mjetet më të përshtatshme të goditjes. Në mjedise shumë dinamike, ku koha e reagimit njerëzor është shumë e ngadaltë, IA mund të marrë gjithashtu kontroll të pjesshëm mbi ekzekutimin e detyrës.

Në logjistikën ushtarake, inteligjenca artificiale ofron aftësi për menaxhim dinamik të zinxhirit të furnizimit dhe parashikim të kërkesës. Analiza e të dhënave të motit, topografike dhe operacionale mundëson planifikimin optimal të rrugëve të furnizimit, vendosjen e nyjeve logjistike dhe identifikimin e rreziqeve që lidhen me ndërprerjet e furnizimit. Shembujt përfshijnë zgjidhje të bazuara në IBM Watson për Logjistikën e Mbrojtjes, të cilat parashikojnë dështimet e pajisjeve dhe tregojnë momentet më të mira për mirëmbajtje.

Brenda projekteve të NATO-s, të tilla si Shërbimet e Zonës Funksionale Logjistike (LOGFAS), po zhvillohen sisteme që — falë inteligjencës artificiale — mund të përshtasin automatikisht planet logjistike me kushtet në ndryshim në terren, duke rritur qëndrueshmërinë operacionale të forcave.

Në hapësirën kibernetike, inteligjenca artificiale përdoret si në operacione mbrojtëse ashtu edhe në ato sulmuese. Në sistemet që mbrojnë infrastrukturën ushtarake dhe civile, siç është Darktrace, inteligjenca artificiale zbulon anomalitë në trafikun e rrjetit dhe automatikisht i përgjigjet kërcënimeve kibernetike përpara se ato të arrijnë objektivat e tyre. Në operacionet sulmuese, inteligjenca artificiale mund të përdoret për të gjeneruar fushata dezinformimi, për të ndërprerë komunikimet e armikut ose për të marrë kontrollin e sistemeve të tyre të IT-së.

Një shembull është projekti SABLE SPEAR, në të cilin IA analizon efektivitetin e informacionit të përhapur në mediat sociale dhe modelon ndikimin e dezinformimit në sjelljen e audiencës. E kombinuar me sisteme autonome, IA bën të mundur kryerjen e operacioneve kiberkinetike me saktësi të paparë.

Në fushat ajrore dhe hapësinore, inteligjenca artificiale mbështet menaxhimin e trafikut ajror, analizën e trajektoreve satelitore dhe planifikimin e misioneve për mjetet ajrore pa pilot dhe orbitale. Sisteme të tilla si Space Fence, të mbështetura nga Forca Hapësinore e SHBA-së, përdorin inteligjencën artificiale për të zbuluar dhe ndjekur objektet në orbitën e Tokës dhe për të parashikuar kërcënimet e përplasjes.

Satelitët nga Kleos Space, të ndihmuar nga algoritmet e inteligjencës artificiale, analizojnë sinjalet elektromagnetike për të zbuluar lëvizjet e njësive detare dhe komunikimet e armikut. Sisteme të tilla si ALIAS mundësojnë kontrollin autonom të avionëve, duke përfshirë edhe kushtet e luftimit, pa një ekuipazh në bord.

Integrimi i IA-së me sistemet C4ISR (Komanda, Kontrolli, Komunikimet, Kompjuterët, Inteligjenca, Mbikëqyrja dhe Zbulimi) formon themelin e hapësirës moderne të betejës. Sisteme si Athena, të përdorura nga Forcat Ajrore të SHBA-së, mundësojnë analizën e menjëhershme të të dhënave të sensorëve dhe identifikimin e kërcënimeve të fshehura. Përveç kësaj, iniciativat e NATO-s si DIANA (Përshpejtimi i Inovacionit të Mbrojtjes për Atlantikun e Veriut) po zhvillojnë zgjidhje që mbështesin integrimin e IA-së në sistemet aleate të zbulimit dhe komandës.

Aftësia për të shkëmbyer dhe analizuar me shpejtësi të dhënat u lejon komandantëve të arrijnë ndërgjegjësim të plotë për situatën, gjë që është thelbësore për ruajtjen e epërsisë së informacionit në mjedisin shumë-domenor.

Me përparimin teknologjik, konceptet e “IA-së bashkëpunuese” po evoluojnë gjithashtu – sisteme të afta për të bashkëpunuar me njerëzit dhe makinat e tjera brenda operacioneve komplekse luftarake. Shembuj përfshijnë programe të tilla si Gremlin amerikan, në të cilat dronët autonomë bashkëpunojnë me njësi me ekuipazh për të kryer misione zbulimi, sulmi dhe bllokimi. Këto sisteme menaxhojnë hapësirën ajrore, sinkronizojnë sulmet dhe bashkëpunojnë me platforma të tjera, shpesh në formën e tufave të avionëve autonome.

Futja e inteligjencës artificiale (IA) në operacione shumë-domenesh nuk është pa sfida. Çështjet kryesore përfshijnë sigurinë e të dhënave, qëndrueshmërinë ndaj ndërhyrjeve elektromagnetike dhe sulmeve kibernetike, si dhe përgjegjësinë ligjore për veprimet e ndërmarra nga sistemet autonome. Zhvillimi i sistemeve vdekjeprurëse autonome të armëve (LAWS), të cilat mund të marrin vendime në lidhje me përdorimin e forcës pa përfshirjen e njeriut, ngre dilema serioze etike. Prandaj, zhvillimi i IA-së në fushën ushtarake duhet të shkojë krah për krah me krijimin e rregulloreve ndërkombëtare ligjore dhe etike që sigurojnë kontrollin mbi përdorimin e saj.

Po aq e rëndësishme është edhe ndërveprimi i sistemeve të inteligjencës artificiale të përdorura nga vende dhe degë shërbimesh të ndryshme. Puna mbi standardet e përbashkëta, arkitekturat e softuerëve të hapur dhe protokollet e komunikimit të pajtueshme është një kusht i domosdoshëm për funksionimin efektiv të grupimeve ushtarake të koalicionit, veçanërisht brenda NATO-s.

Si përmbledhje, sistemet e inteligjencës artificiale kanë aftësinë të integrojnë të dhëna nga shumë burime, gjë që rrit ndjeshëm ndërgjegjësimin e komandantëve për situatën. Algoritmet e inteligjencës artificiale mundësojnë analiza të përparuara parashikuese që mbështesin planifikimin operativ dhe parashikimin e veprimeve të armikut.

Inteligjenca artificiale përmirëson proceset e vendimmarrjes si në nivel taktik ashtu edhe në atë operacional, duke zvogëluar kohën e reagimit në mjedise me ritëm të lartë. IA është efektive në logjistikën ushtarake, sigurinë kibernetike dhe menaxhimin e trafikut ajror dhe hapësinor. Kufizimet kryesore janë çështjet e sigurisë së të dhënave, rezistenca ndaj ndërhyrjeve dhe dilemat ligjore-etike që lidhen me përdorimin e sistemeve autonome, shkruan Defence24./TheGeoPost.

Agnieszka Rogozińska, PhD