BE-ja lanson ‘Mburojën e Demokracisë’ për të luftuar dezinformatat ruse dhe për të mbrojtur procesin zgjedhor

Komisioni Evropian po përgatitet të prezantojë planin e tij më të fundit për të mbrojtur Bashkimin Evropian (BE) dhe vendet kandidate për anëtarësim nga ndërhyrja e huaj dhe manipulimi politik.

“Mburoja e Demokracisë”, siç quhet, përfaqëson një sërë propozimesh që do të futen gradualisht në vitet në vijim. Një version i avancuar i dokumentit, në të cilin ka pasur qasje redaksia e Radios Evropa e Lirë, thekson se Rusia është kërcënimi kryesor i drejtpërdrejtë si për BE-në, ashtu edhe për vendet që aspirojnë të anëtarësohen në bllok.

Komisioni Evropian do ta prezantojë planin më 12 nëntor.

“Përveç luftës së saj brutale të agresionit kundër Ukrainës, Rusia po përshkallëzon edhe sulmet hibride, duke udhëhequr një betejë për ndikim kundër Evropës. Taktikat që përdor depërtojnë thellë në indin e shoqërive tona, me pasoja potencialisht afatgjata,” thuhet në draft.

“Duke shpërndarë narrativa mashtruese, duke përfshirë ndonjëherë manipulimin dhe falsifikimin e fakteve historike, ata përpiqen të minojnë besimin në sistemet demokratike.”

Në tekstin prej 30 faqesh nuk përmendet asnjë vend tjetër, megjithëse BE-ja më parë ka shprehur shqetësim për përpjekjet e Kinës për të zgjeruar ndikimin e saj politik në të gjithë kontinentin.

Epoka e Dezinformatave

Çështja e luftës kundër dezinformatave dhe ndërhyrjes së huaj po shkakton polemika si në Bruksel, ashtu edhe më gjerë.

BE-ja ende po rimëkëmbet nga kritikat e ashpra të shprehura nga zëvendëspresidenti amerikan JD Vance në Konferencën e Sigurisë në Mynih në shkurt, kur ai pohoi se rreziku për BE-në nuk vjen nga Kina apo Rusia, por nga brenda – përmes censurës dhe shtypjes së mospajtimeve dhe mendimeve të ndryshme.

Kritika erdhi menjëherë pasi Gjykata Kushtetuese e Rumanisë anuloi rezultatet e raundit të parë të zgjedhjeve presidenciale në dhjetor 2024, vetëm disa ditë para se të mbahej raundi i dytë.

Gjykata vendosi se Kremlini kishte zhvilluar një fushatë online për të promovuar kandidatin nacionalist, Călin Georgescu, i cili doli i pari. Shumë kritikë akuzuan gjykatën për ndërhyrje politike në zgjedhje dhe për minimin e lirisë së fjalës.

Për këtë arsye, Komisioni Evropian po vepron me kujdes.

Një pjesë e këtij kujdesi buron nga fakti se shumë prej këtyre çështjeve janë në kompetencën e shteteve anëtare individuale, por edhe sepse Brukseli është i kujdesshëm që të mos jetë më tej antagonist ndaj platformave të mëdha online, veçanërisht atyre me qendër në SHBA si Google, Microsoft dhe Meta, duke pasur parasysh marrëdhëniet e paparashikueshme transatlantike, luftërat tregtare dhe frikën se Shtetet e Bashkuara mund të tërheqin më shumë trupa nga kontinenti.

Megjithatë, drafti sugjeron që BE-ja duhet të bashkëpunojë me këta gjigantë të teknologjisë. Shumica prej tyre, me përjashtimin e dukshëm të platformës X të Elon Musk, kanë nënshkruar Kodin e Praktikës të BE-së për Dezinformatat, që do të thotë se kompanitë si Facebook dhe TikTok rregullisht i dorëzojnë raporte Komisionit Evropian se si po e trajtojnë problemin.

Thirrja për Inteligjencën Artificiale

Dokumenti propozon që Komisioni Evropian duhet të ushtrojë presion të mëtejshëm mbi këto kompani për të bërë më shumë në “demonetizimin e dezinformatave” dhe përmirësimin e zbulimit dhe etiketimit të përmbajtjes së gjeneruar dhe manipuluar duke përdorur inteligjencën artificiale.

Fokusi i nismës “Mburoja e Demokracisë” është i trefishtë: përmirësimi i vetëdijes për situatën, mbështetja e institucioneve demokratike dhe mediave të lira, dhe forcimi i angazhimit të qytetarëve.

Propozimi kryesor është themelimi i Qendrës Evropiane për Qëndrueshmëri Demokratike. Kjo qendër do të ishte një pikë qendrore që “lidh rrjetet dhe strukturat ekzistuese që punojnë për parandalimin, zbulimin, analizën dhe reagimin ndaj modeleve të kërcënimeve në hapësirën e informacionit, dhe zhvillon qasje, praktika dhe metodologji të përbashkëta, duke shkëmbyer të dhëna dhe analiza përkatëse.”

Bashkimi Evropian e provoi këtë një herë, në vitin 2019, por sistemi i paralajmërimit të shpejtë nuk u realizua kurrë. Kjo përpjekje e dytë do të përfshijë institucionet e BE-së, shtetet anëtare, madje edhe vendet kandidate si Moldavia dhe Ukraina, si dhe ato nga Ballkani Perëndimor.

Megjithatë, Komisioni Evropian dëshiron ta bëjë të qartë se kjo nuk është një lloj “Ministrie e së Vërtetës.” Planet do të futen gradualisht, pjesëmarrja do të jetë vullnetare dhe qendra do të veprojë “duke respektuar kompetencat e BE-së dhe autoriteteve kombëtare.”

Monitorimi i Kujdesshëm i Zgjedhjeve

Ide të tjera përfshijnë futjen e një “Kuletë të Identitetit Digjital të BE-së” vitin e ardhshëm për qytetarët dhe banorët e BE-së, krijimin e një rrjeti evropian të kontrolluesve të fakteve (fact-checkers) që do të punojnë në një bazë të dhënash për kontrollin e fakteve, si dhe një “rrjet vullnetar të influencuesve për të rritur vetëdijen për rregullat përkatëse të BE-së dhe për të shkëmbyer praktikat më të mira.”

Duke rikujtuar zgjedhjet parlamentare në Moldavi në shtator, ku Rusia ishte përfshirë fuqishëm në përpjekjen për të formësuar rezultatin, drafti propozon gjithashtu që misionet e BE-së për vëzhgimin e zgjedhjeve jashtë bllokut të forcohen “për të ndihmuar autoritetet kombëtare gjatë të gjithë ciklit zgjedhor”—gjë që Brukseli ka të ngjarë të planifikojë ta përsërisë në zgjedhjet e ardhshme parlamentare, shumë të pasigurta, në Armeni.

Në të njëjtën mënyrë, është propozuar zgjerimi i mandatit të Observatorit Evropian të Mediave Digjitale, i cili ofron kërkime dhe analiza mbi fushatat e dezinformatave. Tani do të marrë më shumë fonde për të punuar për çështjet që lidhen me zgjedhjet, jo vetëm në shtetet anëtare të BE-së, por edhe në vendet partnere.

Dokumenti përmend gjithashtu mbështetjen financiare për mediat e pavarura dhe gazetarinë në fqinjësinë e BE-së, duke përfshirë Bjellorusinë dhe Rusinë.

Shuma specifike nuk janë dhënë. Megjithatë, shumë nga programet e propozuara në kuadër të “Mburojës së Demokracisë” aktualisht janë përfshirë në propozimin e Komisionit Evropian për buxhetin shtatëvjeçar të BE-së prej 2 trilionë eurosh (2.3 trilionë dollarë), i cili fillon në vitin 2028./RSE/