Si po e përdor Kina Serbinë për të formësuar mjedisin strategjik rreth Kosovës

Kosova është një nga rastet e pakta në Ballkanin Perëndimor ku Kina nuk ka pothuajse asnjë pikë hyrjeje formale politike. Pekini nuk e njeh pavarësinë e Kosovës, nuk ka marrëdhënie diplomatike me Prishtinën, nuk ka asnjë kanal të madh partie me parti, nuk ka asnjë projekt infrastrukturor kryesor dhe teknologjia strategjike kineze në atë të Kosovës nuk ka fituar pranim publik në nivel shtetëror. Kina gjithashtu vazhdon ta shohë Kosovën përmes prizmit të integritetit territorial të Serbisë. Kjo e bën Kosovën të duket si një përjashtim në librin rajonal të Kinës.

Prishtina gjithashtu i ka shmangur kryesisht debatet për infrastrukturën dixhitale dhe mbikëqyrjen e lidhur me Huawei-n, të cilat kanë formësuar diskutimet në lidhje me Kinën në Serbi dhe vende të tjera evropiane. Politika e saj e jashtme mbetet e lidhur fort me SHBA-në, NATO-n dhe BE-në, ndërsa qëndrimet publike dhe institucionale ndaj Kinës mbeten skeptike.

Megjithatë, distanca e Kosovës nga Kina nuk është aq e madhe sa duket, dhe Pekini nuk ka nevojë për një ambasadë në Prishtinë për të ushtruar ndikimin e saj. Roli i Kinës në vend është i dukshëm në tre mënyra: nëpërmjet varësisë në rritje të Kosovës nga mallrat kineze, nëpërmjet mbështetjes diplomatike të Pekinit për Serbinë dhe nëpërmjet partneritetit në thellim të sigurisë të Kinës me Beogradin. Kjo e bën Kosovën një rast të pazakontë: Kina nuk ka vendosur ndikim të rëndësishëm politik në Kosovë politikisht, por vendi është ende i ekspozuar ndaj Kinës ekonomikisht dhe strategjikisht.

Një hulumtim i kohëve të fundit nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë i shton një shtresë tjetër kësaj tabloje. Ai argumenton se aktivitetet e Kinës në Kosovë janë të qeta – por jo të munguara. Pavarësisht mosnjohjes dhe mungesës së marrëdhënieve formale diplomatike, Pekini ka kërkuar pika alternative hyrjeje përmes tregtisë, lidhjeve të biznesit, angazhimit kulturor dhe shtrirjes në nivel komunal. Kjo pasqyron një praktikë më të gjerë kineze të diplomacisë nënkombëtare. Në të gjithë Evropën, Pekini ka ndërtuar lidhje me rajone, qytete, biznese, universitete dhe institucione kulturore nën nivelin e politikës së qeverisë qendrore. Modele të ngjashme mund të vërehen në Gjermani dhe Mbretërinë e Bashkuar, ku angazhimi kinez me autoritetet lokale ka përfshirë promovimin e investimeve, bashkëpunimin kërkimor, arsimin, kulturën, sportet dhe partneritetet qytet-me-qytet.

Në Kosovë, kjo qasje ka një përdorim specifik politik. I lejon Pekinit të ruajë politikën e tij të mosnjohjes, duke ruajtur ende kanalet praktike të angazhimit. Takimet e raportuara midis përfaqësuesve kinezë dhe zyrtarëve nga komunat e Prishtines dhe Ferizajt, si dhe me përfaqësuesit e Komitetit Olimpik të Kosovës, ilustrojnë se si funksionon kjo qasje në praktikë. Asnjë nga këto nuk do të thotë që Kina ka depërtuar politikisht në Kosovë. Por kjo tregon se Pekini po teston pikat e aksesit me rrezik të ulët nën nivelin e diplomacisë formale.

Ndryshimi më i qartë është ekonomik. Në vitin 2025, Kosova importoi mallra me vlerë afërsisht 920 milionë euro nga Kina, duke e bërë Kinën partnerin e saj të tretë më të madh të importit pas Gjermanisë dhe Turqisë. Mallrat kineze përbënin rreth 13 përqind të importeve totale të Kosovës. Trendi është i habitshëm sepse importet e Kosovës nga Kina janë dyfishuar afërsisht gjatë katër viteve të fundit. Kjo tregon se Kina tani zë një rol më të madh në jetën e përditshme ekonomike të Kosovës. Produktet kineze janë të dukshme në konsumin familjar, elektronikën, makineritë, materialet e ndërtimit dhe teknologjinë me kosto të ulët. Në një vend që varet shumë nga importet, kjo varësi në rritje nuk është politikisht neutrale.

Një faktor i mundshëm që qëndron pas kësaj rritjeje nuk është ndikimi i drejtpërdrejtë politik nga Pekini, por presioni i çmimeve brenda Kosovës. Kosova mbetet një ekonomi evropiane me të ardhura të ulëta, me PBB për frymë prej rreth 7,000 dollarësh në vitin 2024. I kombinuar me presionet e ripërtërira inflacioniste në vitin 2025, mallrat më të lira kineze janë bërë gjithnjë e më tërheqëse për konsumatorët, shitësit me pakicë dhe bizneset e vogla. Rezultati është një formë ekspozimi nga poshtë lart, e nxitur kryesisht nga kërkimi i përditshëm për produkte të përballueshme në një treg të ndjeshëm ndaj çmimeve. Kjo e bën Kosovën të ndryshme nga shumë vende të tjera të EQL-së. Në Serbi ose Hungari, ndikimi i Kinës shpesh diskutohet përmes infrastrukturës, politikës së nivelit të lartë, marrëveshjeve të investimeve, teknologjisë ose partneriteteve strategjike. Në Kosovë, kanali është më i ngushtë – ndikimi kinez rrjedh nga poshtë lart, jo nga lart poshtë.

Rreziku është strukturor. Kosova po bëhet gjithnjë e më e ekspozuar ndaj importeve kineze pa pasur marrëdhënie diplomatike formale me Pekinin që mund të ndihmonin në menaxhimin e problemeve gjatë një krize. Nëse zinxhirët e furnizimit ndërpriten, çmimet rriten ose tensionet politike ndikojnë në tregti, Prishtina ka mjete të kufizuara për angazhim të drejtpërdrejtë. Ky është paradoksi i ekspozimit të Kosovës ndaj Kinës: marrëdhënia është politikisht e mbyllur, por ekonomikisht e hapur.

Kanali i dytë është rajonal. Pekini e prek më qartë Kosovën përmes Serbisë. Kjo nuk do të thotë që Pekini është përgjegjës për marrëdhëniet Beograd-Prishtinë. Përkundrazi, kjo pasqyron një dinamikë më të thjeshtë: Kina po e forcon Serbinë, një shtet që kundërshton më aktivisht sovranitetin dhe pozicionin ndërkombëtar të Kosovës. Kjo e bën Kinën të rëndësishme për Kosovën edhe pa angazhim të drejtpërdrejtë politik.

Në korrik 2025, trupat e operacioneve speciale të ushtrisë kineze dhe serbe zhvilluan stërvitjen e përbashkët stërvitore “Peace Guardian 2025” në provincën Hebei. Ky bashkëpunim ushtarak nuk është një ngjarje e izoluar. Serbia është gjithashtu operatori i parë evropian i sistemeve kineze të mbrojtjes ajrore FK-3 dhe dronëve luftarakë CH-92A. Ajo ka blerë gjithashtu raketa ajër-tokë kineze CM-400AKG, duke tërhequr kritika nga Kroacia dhe shqetësime më të gjera në lidhje me një garë rajonale armatimesh në Ballkan.

Për Kosovën, këto aktivitete nuk përfaqësojnë presion të drejtpërdrejtë kinez, por ato riformësojnë mjedisin rajonal të sigurisë. Teknologjia ushtarake kineze po përmirëson aftësitë e mbrojtjes ajrore, të dronëve dhe të sulmeve të Serbisë. Kosova mbetet jashtë NATO-s, mbështetet te KFOR-i (Forca e Kosovës) për parandalim dhe përballet me një fqinj që vazhdon ta konsiderojë atë pjesë të territorit të vet.

Në këtë kontekst, mbështetja e Kinës për Serbinë nuk është një çështje e largët, sepse ajo zhvendos ekuilibrin rajonal rreth Kosovës pa e përfshirë atë drejtpërdrejt. Pozicioni i Kosovës krijon gjithashtu një ekspozim strategjik në zonën gri. Ajo mbrohet nga KFOR-i dhe është e lidhur ngushtë me Perëndimin, por nuk është anëtare e NATO-s dhe nuk gëzon garancitë e Nenit 5. Kina dhe Serbia kanë thelluar gjithashtu bashkëpunimin ligjor-siguror, duke përfshirë një traktat ekstradimi dhe patrulla të përbashkëta policore të mëparshme. Për Kosovën, kjo ka rëndësi sepse partneriteti i Pekinit me Beogradin po zgjerohet përtej tregtisë dhe mbrojtjes në bashkëpunimin e sigurisë së brendshme.

Megjithatë, për Kosovën, shqetësimi afatgjatë nuk është vetëm niveli aktual i ndikimit kinez në Serbi, por edhe trajektorja e saj e ardhshme. Rusia tradicionalisht ka qenë partneri më i rëndësishëm strategjik i Beogradit jashtë Perëndimit. Megjithatë, nëse Serbia do të distancohej gradualisht nga Moska për shkak të presionit gjeopolitik, stimujve ekonomikë ose ndryshimit të prioriteteve të brendshme, Pekini do të ishte në një pozicion të mirë për të mbushur të paktën një pjesë të asaj hapësire. Kina tashmë i ofron Serbisë investime, teknologji, mbështetje diplomatike dhe bashkëpunim në rritje në fushën e sigurisë pa kushtëzimet politike që zakonisht shoqërohen me partnerë të tjerë – veçanërisht BE-në. Ndërsa Kina nuk ka gjasa ta zëvendësojë plotësisht Rusinë, ndikimi i saj mund të bëhet më i spikatur ndërsa Serbia diversifikon partneritetet e saj të jashtme. Megjithatë, për Kosovën, ky reduktim i ndikimit rus nuk do të përkthehej domosdoshmërisht në një mjedis strategjik më pak sfidues.

Mosnjohja e Kosovës nga Kina nuk është vetëm një qëndrim diplomatik, por edhe një formë ndikimi. Qëndrimi i Pekinit mbështet pretendimin e Serbisë mbi Kosovën, kufizon hapësirën e Kosovës në organizatat ndërkombëtare dhe përputhet me kundërshtimin më të gjerë të Kinës ndaj separatizmit. Rasti i Kosovës përshtatet në argumentin më të gjerë të Pekinit në lidhje me sovranitetin, integritetin territorial dhe Parimin “Një Kinë”. Kjo i jep Kosovës një vend në narrativat globale të Kinës. Pekini mund ta përdorë Kosovën për të kritikuar politikat perëndimore të njohjes, duke përforcuar njëkohësisht qëndrimet e veta ndaj Tajvanit, Hong Kongut, Xinjiang-ut dhe Tibetit.

Për Prishtinën, kjo krijon një pengesë të ngushtë, por të vazhdueshme diplomatike. Pozicioni i Kinës nuk dominon politikën e jashtme të Kosovës, por ka rëndësi në forumet ndërkombëtare ku Pekini ka peshë. Gjithashtu forcon fushatën më të gjerë diplomatike të Serbisë kundër njohjes dhe anëtarësimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare. Prandaj, Kosova ndodhet në një pozicion të pazakontë. Nuk është e depërtuar politikisht nga Kina, por mbetet e kufizuar nga mbështetja e saj për Serbinë. Nuk është e angazhuar zyrtarisht nga Pekini, por ndikohet nga partneriteti i Pekinit me Beogradin. Kosova nuk kërkon të balancojë midis Uashingtonit, Brukselit dhe Pekinit në mënyrën që bën Beogradi. Orientimi i saj strategjik mbetet fort perëndimor. Megjithatë, kjo nuk e mbron Kosovën nga pasojat e pranisë rajonale në rritje të Kinës në Ballkanin Perëndimor.

Prandaj, Kosova duhet ta trajtojë Kinën si një sfidë strategjike indirekte – jo si një aktor të munguar. Kjo nuk kërkon një politikë anti-Kinë, por përkundrazi masa mbrojtëse më të qarta në fushat ku Kosova është e ekspozuar: prokurimi publik, teknologjia e ndjeshme, shtrirja komunale, lidhjet e biznesit dhe importet strategjike. Prishtina duhet t’u japë komunave dhe institucioneve publike udhëzime më të qarta se si të trajtojnë angazhimin kinez, duke forcuar njëkohësisht kontrollin e infrastrukturës dixhitale, pajisjeve të mbikëqyrjes, teknologjisë me përdorim të dyfishtë dhe kompanive që operojnë përmes ndërmjetësve vendas ose të regjistruar në BE. Rreziku rajonal gjithashtu kërkon vëmendje. Nëse Beogradi gradualisht e zvogëlon varësinë e tij nga Moska, Pekini do të ishte në një pozicion të mirë për t’u bërë një partner edhe më i rëndësishëm jo-perëndimor për Serbinë. Prandaj, problemi i Kinës për Kosovën është i pazakontë, por real: Pekini nuk ka nevojë ta njohë Kosovën për të formësuar mjedisin strategjik përreth tij./chinaobservers.