Serbia përgatitet ta varrosë me nderime Mlladiqin, reagojnë ashpër të mbijetuarit e luftës në Bosnje

Grupet e të mbijetuarve në Bosnje dhe Hercegovinë kanë dënuar njoftimin se qeveria serbe planifikon ta varrosë të dënuarin për gjenocid, Ratko Mlladiq, me “nderimet më të larta ushtarake dhe shtetërore”.

Trupi i ish-komandantit të Ushtrisë së Republika Serbe, kriminelit Ratko Mlladiq, i dënuar me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, është kthyer në Beograd, ndërsa vendimi për ta nderuar me protokoll ushtarak ka shkaktuar zemërim në Bosnje dhe Hercegovinë dhe shqetësim në Bashkimin Evropian.

Mlladiqi vdiq më 27 gusht në Hagë, në moshën 84-vjeçare, ndërsa vuante dënimin e përjetshëm. Ai u shpall fajtor në vitin 2017 nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë për përgjegjësinë e tij në krimet e kryera gjatë luftës së Bosnjës, përfshirë gjenocidin e Srebrenicës. Vendimi u la në fuqi në apel në vitin 2021.

Trupi i tij u transportua më 3 shtator nga Haga në Beograd me një avion të qeverisë serbe. Arkivoli, i mbështjellë me flamurin serb, u prit nga familjarë, zyrtarë qeveritarë dhe pjesëtarë të ushtrisë serbe, ndërsa më pas u dërgua në Akademinë Mjekësore Ushtarake për autopsi.

Qeveria serbe ka paralajmëruar se Mlladiqi mund të përcillet me “nderimet më të larta shtetërore dhe ushtarake”, një vendim që ka shkaktuar reagime të forta nga grupet e të mbijetuarve dhe familjarët e viktimave në Bosnje dhe Hercegovinë.

Sipas njoftimeve në Beograd, një ceremoni përkujtimore është planifikuar në Shtëpinë e Ushtrisë më 5 shtator, ndërsa varrimi pritet të zhvillohet më 7 shtator në varrezat Topçider. Megjithatë, mënyra përfundimtare e ceremonisë dhe pjesëmarrja zyrtare e ushtrisë mbeten pjesërisht të paqarta.

Mlladiqi ishte një nga figurat më të larta ushtarake të gjykuara nga tribunali ndërkombëtar. Gjykata e shpalli përgjegjës për një sërë mizorish, përfshirë vrasjen masive të burrave dhe djemve boshnjakë në Srebrenicë, si dhe krime të kryera gjatë rrethimit të Sarajevës.

Pavarësisht dënimit ndërkombëtar, në Serbi dhe në Republika Srpska, Mlladiqi vazhdon të konsiderohet hero nga një pjesë e nacionalistëve serbë. Kjo ka nxitur kritika të forta ndërkombëtare dhe shqetësime se glorifikimi i tij mund të pengojë procesin e pajtimit në rajon.

Çështja ka prekur edhe marrëdhëniet e Serbisë me BE-në. Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, anuloi vizitën e planifikuar në Serbi, duke kritikuar glorifikimin e një personi të dënuar për krime lufte. BE-ja ka paralajmëruar se nderimi i figurave të tilla bie ndesh me vlerat evropiane dhe me përpjekjet për pajtim, të cilat janë të rëndësishme për procesin e anëtarësimit të Serbisë në union.

Për grupet e të mbijetuarve në Bosnje dhe Hercegovinë, rasti Mlladiq tregon se, edhe pse drejtësia ndërkombëtare e ka përcaktuar përgjegjësinë për krimet e luftës, në rajon ende nuk ekziston një qëndrim i përbashkët për të kaluarën dhe krimet e kryera gjatë luftës së viteve 1992–1995.