Arsenalet në veri dhe hija e Banjskës: Si u ndërtua rrjeti i armëve mes krimit dhe politikës serbe për ta destabilizuar Kosovën

Veriu i Kosovës prej vitesh nuk përballet vetëm me fenomenin e posedimit ilegal të armëve. Zbulimi i vazhdueshëm i armatimit të rëndë, raketahedhësve, granatave, eksplozivëve dhe mijëra fishekëve në lokacione të ndryshme ngre një pyetje shumë më të madhe – kush i ka krijuar, furnizuar dhe mbajtur gjallë këto kapacitete të armatosura?

Pas sulmit të Banjskës dhe hetimeve rreth Milan Radoiçiqit, janë shtuar edhe dëshmitë që sugjerojnë një lidhje mes strukturave kriminale e politike serbe në veri dhe kapaciteteve logjistike që lidhen me Serbinë.

Të dhënat e Policisë së Kosovës vetëm në gjashtë vitet e fundit tregojnë një model që shtrihet përtej një organizimi grupor.

Në vitin 2020, në Leposaviq u zbuluan tri raketahedhës, dy AK-47, granata, qindra fishekë dhe pajisje të tjera ushtarake.

Në vitin 2021, në Zveçan u gjetën qindra fishekë dhe materiale të lidhura me armë.

Në vitin 2023, në Zveçan u kap një arsenal i madh me armë automatike, raketahedhës, granata dhe mijëra fishekë.

Pas sulmit të Banjskës, në tetor të po atij viti, në shtatë lokacione në veri u gjetën dhjetëra eksplozivë, raketahedhës dhe armë të tjera ushtarake.

Vetëm në vitin 2025, u konfiskuan 87 armë zjarri, 4,200 fishekë, 21 granata dore dhe 11 raketahedhës.

Të paktën 100 armë zjarri dhe mbi 8 mijë fishekë janë sekuestruar në Mitrovicë të Veriut, Zubin Potok, Zveçan dhe Leposaviq gjatë vitit 2026.

Vetëm në Zubin Potok, gjatë operacioneve të 6–17 gushtit, u gjetën 72 armë, 7 mjete shpërthyese, 7 granata dhe 4,831 fishekë.

Në raste të tjera u sekuestruan edhe AK-47, pushkë M48 dhe mbi 1,500 fishekë.

Në Mitrovicë të Veriut u gjetën të paktën 4 armë dhe mbi 800 fishekë, ndërsa në Zveçan, të paktën 3 armë, mbi 400 fishekë dhe 3 granata.

Në Leposaviq, një rast rezultoi me 4 armë dhe 128 fishekë.

Shifra prej 100 armësh dhe mbi 8 mijë fishekësh është minimum i dokumentuar deri më 20 gusht 2026, pasi Policia ende nuk ka publikuar statistikën përfundimtare vjetore sipas komunave.

Banjskë si pika ku rrjeti doli në sipërfaqe

Sulmi i 24 shtatorit 2023 në Banjskë është pika më e rëndësishme për të kuptuar këtë mekanizëm.

Milan Radoiçiq, figurë politike, biznesi dhe kriminale me ndikim në veri dhe ish-nënkryetar i Listës Serbe, e mori përsipër organizimin e sulmit.

Në Serbi ai u mor në pyetje, por u lirua dhe vazhdon të jetë atje. Në vitin 2024, Kosova ngriti aktakuzë ndaj 45 personave për rastin e Banjskës, ndërsa Radoiçiq është ndër të akuzuarit dhe mbetet jashtë juridiksionit të Kosovës.

Disa prej armëve dhe municioneve të përdorura nga grupi i Radoiçiqit ishin prodhuar në Serbi ose kishin kaluar më herët nëpër sistemin shtetëror serb, përfshirë institucionet shtetërore të mirëmbajtjes së armatimit.

Rrjeti kriminal si ndërmjetës

Roli i Radoiçiqit është kyç sepse ai ndodhet në pikën ku takohen politika, biznesi, strukturat lokale dhe krimi i organizuar.

Parlamenti Evropian e ka përshkruar Radoiçiqin si figurë me ndikim në veri, aleat të Vuçiqit dhe person të sanksionuar nga SHBA-ja për përfshirje në krim të organizuar. I njëjti dokument thekson se shumica e armëve të kapura pas Banjskës ishin prodhuar në Serbi dhe se disa kishin kaluar nëpër qendra shtetërore serbe të mirëmbajtjes.

Në një dokument tjetër të Parlamentit Evropian thuhet se origjina, lloji dhe sasia e armatimit të gjetur në posedim të grupit ngritën dyshime serioze për përfshirje të autoriteteve serbe, megjithëse Radoiçiq deklaroi se e kishte organizuar sulmin vetë dhe Beogradi mohoi përfshirjen shtetërore.

Pra, nëse shihet struktura e rrjetit, skema e dyshuar është më e ndërlikuar sesa një urdhër i drejtpërdrejtë shtetëror.

Pse Vuçiqi është pjesë e kësaj tabloje?

Pikëpyetja kryesore është se sa larg shkon lidhja politike.

Radoiçiq ka pasur dhe vazhdon të ketë marrëdhënie të dokumentuara me Vuçiqin dhe me strukturat politike serbe që veprojnë në Kosovë.

Në të njëjtën kohë, Vuçiq ka deklaruar publikisht se Radoiçiq ishte aleat i afërt, edhe pse mohon se Beogradi ka organizuar sulmin e Banjskës.

Kështu, problemi për Vuçiqin nuk është vetëm nëse ai ka dhënë personalisht urdhrin për një operacion. Problemi politik është raporti me aktorët që operojnë në veri dhe përgjegjësia e shtetit serb për t’i hetuar e ndëshkuar ata.

Derisa Kosova ka zhvilluar procedura gjyqësore ndaj kriminelëve serbë për Banjskën, në Serbi procesi ndaj Radoiçiqit nuk ka përfunduar me një aktakuzë. Pra, Milan Radoiçiq vazhdon të veprojë i lirë, madje duke e mbështetur Vuçiqin.

Parlamenti Evropian, në një rezolutë të vitit 2025, shprehu shqetësim se Serbia ende nuk kishte ndjekur penalisht autorët e Banjskës, duke përmendur në mënyrë të posaçme Radoiçiqin.

Armatimi si instrument presioni

Arsenalet e zbuluara në veri kanë një karakteristikë që i dallon nga armët e zakonshme të kriminalitetit lokal.

Bëhet fjalë për AK-47, M48, raketahedhës, granata, mina kundër personelit, eksplozivë, mortaja, municion në mijëra copë, jelekë antiplumb, uniforma, radiolidhje dhe pajisje taktike.

International Crisis Group, në analizën e saj për veriun e Kosovës, vlerësoi se lloji i armatimit të sjellë në Banjskë – duke përfshirë mina, eksplozivë, raketahedhës, mortaja dhe pushkë snajper – mund të ishte i përshtatshëm për një fushatë guerile ose për përpjekje për të shtyrë institucionet e Kosovës jashtë zonave me shumicë serbe.

Nëse armët do të ishin të shpërndara rastësisht, pa përsëritje të modelit dhe pa pajisje të karakterit ushtarak, shpjegimi kriminal do të ishte më bindës.

Por, kur në zona të ndryshme të veriut gjenden vazhdimisht depo, armë automatike, raketahedhës, granata dhe pajisje ushtarake, ndërsa një prej figurave kryesore që del në qendër të një operacioni të armatosur është një person i lidhur me elitën politike serbe, atëherë hipoteza e instrumentalizimit politik të strukturave kriminale bëhet shumë më e fortë.

Kjo është edhe arsyeja pse Banjskë nuk duhet parë si një episod i izoluar. Ajo mund të shihet si momenti kur një sistem që për vite kishte funksionuar në hije u shfaq publikisht dhe në formë të armatosur.

Pra nën pushtetin e Aleksandar Vuçiqit, Beogradi ka ruajtur lidhje të ngushta politike me figura të fuqishme serbe në veri, përfshirë Milan Radoiçiqin, dhe se disa armë të përdorura në Banjskë kanë lidhje të dokumentuara me prodhimin ose sistemin shtetëror serb.

Mosndjekja penale e Radoiçiqit në Serbi dhe mungesa e bashkëpunimit të plotë për sjelljen e të dyshuarve para drejtësisë e kanë ushqyer dyshimin për një tolerim institucional të këtij rrjeti.

Armatosja e grupeve serbe në veri duket se ka funksionuar brenda një ekosistemi ku ndërthuren politika, strukturat kriminale dhe lidhjet me Serbinë.

Rasti i Banjskës përbën dëshminë më të fortë publike se ky ekosistem mund të shndërrohej në një kapacitet të organizuar dhune. Megjithatë, bashkëpunimi ndërmjet institucioneve të inteligjencës dhe atyre të sigurisë ka rezultuar në shpartallimin e grupeve të tilla dhe identifikimin e goditjen e individëve të përfshirë.

The GeoPost