Zgjedhjet çeke mund ta largojnë vendin nga rruga pro-evropiane, dhe të ndikojnë në mbështetjen për Ukrainën

Përmbledhje

Zgjedhjet parlamentare çeke më 3 dhe 4 tetor mund ta largojnë qëndrimin pro-evropian të vendit dhe të ndikojnë në mbështetjen për Ukrainën kundër Rusisë.

Miliarderi Andrej Babis dhe partia e tij populiste ANO pritet të fitojnë dhe ka të ngjarë të formojnë një koalicion me partitë periferike të përafërta me politikat e Hungarisë dhe Sllovakisë.

Propaganda pro-ruse në TikTok ka ndikuar në fushatën zgjedhore, duke nxitur narrativat anti-sistem dhe mbështetjen për partitë radikale.

Ndërsa votuesit çekë drejtohen në qendrat e votimit këtë fundjavë, shumë prej tyre kanë frikë se vendi mund të largohet nga qëndrimi i tij pro-evropian, duke larguar një nga mbështetësit e tij më të fortë ndërsa Ukraina i afrohet vitit të katërt të luftimeve kundër trupave pushtuese ruse. Shumica e sondazheve tregojnë se miliarderi Andrej Babis dhe partia e tij populiste ANO do të fitojnë zgjedhjet parlamentare më 3 dhe 4 tetor me rreth 30 përqind të votave. Kjo do të thoshte që Babis do të duhej të formonte një qeveri koalicioni me parti periferike, gjë që do ta afronte vendin me Hungarinë e Viktor Orbán dhe Sllovakinë e Robert Ficos në lidhje me qëndrimin e saj ndaj Ukrainës, duke i prerë potencialisht ndihmën Kievit dhe duke ulur entuziazmin për anëtarësimin e Çekisë në institucionet perëndimore.

Edhe nëse Praga nuk pajtohet plotësisht me qëndrimet e Moskës, ajo do të jetë më e zëshme në angazhimin e saj për një përfundim të menjëhershëm të luftës dhe rivendosjen e paqes – me shumë mundësi sipas kushteve të Kremlinit.

Pritet gjithashtu një retorikë më pak e ashpër ndaj Kinës.

Anketuesi dhe shkencëtari politik Michael Ashcroft tha në një analizë se çekët “mund t’i bashkohen asaj që Kievi e konsideron një trend shqetësues në Evropën Qendrore dhe Lindore, pasi qëndrimi aktual i qeverive hungareze dhe sllovake, si dhe presidenti i ri polak, është shumë më pak i prirur për të mbrojtur sovranitetin e Ukrainës”.

“Pasojat mund të jenë izolimi i Ukrainës nga partnerët e saj të Evropës Perëndimore, një ndërprerje e furnizimeve ushtarake dhe një përçarje e mëtejshme në aleancë”, shtoi ai.

Ashtu si në Moldavi – ku një fushatë masive dezinformimi ruse u përpoq të largonte votuesit nga partitë pro-evropiane në zgjedhjet e fundjavës së kaluar – Kremlini po përpiqet të shfrytëzojë mbështetjen në rënie për ndihmën për Ukrainën, gjë që ka nxitur rikthimin e Babis në qendër të vëmendjes.

Një grup kërkimor çek zbuloi gati 300 llogari anonime në TikTok që synonin amplifikimin e narrativave pro-ruse dhe mbështetjen e partive radikale në javët e fundit të fushatës zgjedhore.

Qendra për Kërkime mbi Rreziqet Online deklaroi në një deklaratë të 28 shtatorit se llogaritë çeke të TikTok me miliona ndjekës po “përhapin në mënyrë sistematike propagandë pro-ruse dhe mbështesin parti anti-sistemike përmes ndërveprimeve të manipuluara”.

Qendra shtoi se llogaritë nuk janë të lidhura me një entitet të vetëm politik, por “mbështesin shumë parti anti-sistemike njëkohësisht”.

“Shtrirja kumulative e këtyre llogarive është 5 deri në 9 milionë shikime në javë, duke tejkaluar shtrirjen e kombinuar të llogarive zyrtare të TikTok të udhëheqësve të partive më të mëdha çeke”, shtoi ajo.

Vendimet e Koalicionit

Analistët thonë se pyetja kryesore tani është se cilat parti marrin vota të mjaftueshme për të hyrë në parlament, pasi Babis ka të ngjarë të duhet të formojë një koalicion për të qeverisur.

Spolu (Së bashku), një aleancë e partive të qendrës së djathtë që përfshin Demokratët Qytetarë të Kryeministrit në detyrë Petr Fiala, po merr rreth 20 përqind në sondazhe, ndërsa partitë e tjera në qeverinë aktuale të koalicionit pro-perëndimor, Stan (Kryetarët e Bashkive dhe të Pavarurit) dhe Piratët, pritet të arrijnë secila 10 deri në 12 përqind. Të gjitha këto parti kanë deklaruar se nuk janë të interesuara të formojnë një koalicion me ANO-n apo edhe ta mbështesin atë me vota për të miratuar legjislacionin si një qeveri minoritare me një parti të vetme.

Por këto janë biseda rreth fushatës zgjedhore dhe situata mund të ndryshojë pas zgjedhjeve, veçanërisht duke pasur parasysh frikën në rritje se alternativat më radikale të koalicionit mund të prishin kursin pro-perëndimor të Republikës Çeke. Si partnerë më të vegjël të koalicionit, ata mund të kërkojnë pozicione të rëndësishme në Ministritë e Jashtme dhe të Mbrojtjes.

Së dyti, ka fraksione në qeverinë aktuale, veçanërisht brenda Demokratëve Qytetarë, që ndajnë qëndrimet politike të ANO-së – ata janë të përkushtuar ndaj NATO-s, por më skeptikë ndaj anëtarësimit në BE dhe kundërshtojnë futjen e euros, si dhe masat e Brukselit, siç janë kuotat e detyrueshme për refugjatët dhe Pakti i Gjelbër.

Megjithatë, vendi i Evropës Qendrore mund të pësojë gjithashtu ndryshime rrënjësore nëse Babis bashkon forcat me një nga partitë aktuale të opozitës që janë edhe më radikale se ANO.

Këto përfshijnë SPD-në e ekstremit të djathtë, e cila në sondazhe merr mbi 10 përqind, si dhe partinë më të vogël të ekstremit të djathtë AUTO (Shoferët për Veten) dhe partinë radikale të majtë Stacilo (Mjaft), të cilat pritet të kalojnë pragun prej 5 përqind të kërkuar për të hyrë në parlament. Pjesëmarrja e njërës prej këtyre partive në qeveri ka të ngjarë të çojë në një afrim të vërtetë me Orbanin dhe Ficon, të cilët të dy kanë kritikuar ndihmën për Ukrainën dhe janë gjithashtu ndër vendet kryesore evropiane që vazhdojnë të blejnë naftë dhe gaz natyror rus pavarësisht pushtimit të plotë të Ukrainës nga Moska në shkurt 2022.

Një figurë kyçe për periudhën pas zgjedhjeve është Presidenti pro-perëndimor Petr Pavel, i cili luan një rol si në formimin e qeverisë ashtu edhe në politikën e jashtme në përgjithësi.

Pavel, një ish-gjeneral i lartë i NATO-s, e ka bërë të qartë se nuk do të lejojë një qeveri që devijon shumë nga kursi perëndimor.

Një figurë e përhershme

Babis ka qenë një figurë e përhershme në politikën çeke për 15 vjet. Ai fillimisht shërbeu si ministër i financave dhe zëvendëskryeministër përpara se të drejtonte vendin nga viti 2017 deri në vitin 2021 dhe të përpiqej të bëhej president, vetëm për t’u mundur nga Paveli në zgjedhjet e vitit 2023.

Si një nga njerëzit më të pasur të vendit me zotërime të konsiderueshme në industrinë bujqësore dhe media, koha e tij në qendër të vëmendjes publike është shënuar nga beteja ligjore dhe akuza për konflikte interesi dhe mashtrim me subvencionet e BE-së.

Megjithatë, janë edhe interesat e tij të biznesit ato që shumë besojnë se mund ta ankorojnë atë, dhe si rrjedhojë edhe Republikën Çeke, në Perëndim, pasi marrëdhëniet e mira midis Republikës Çeke dhe Francës, Gjermanisë dhe Austrisë, si dhe rrjedha e vazhdueshme e fondeve bujqësore dhe të kohezionit të BE-së, janë më të rëndësishme se çdo gjë që Pekini dhe Moska kanë për të ofruar.

Babis ka ndjekur një qasje më populiste vitet e fundit dhe ishte një nga bashkëthemeluesit e forcës më të madhe populiste në kontinent, Patriotët për Evropën, një familje politike që përfshin gjithashtu Fidesz të Orbán, Tubimin Kombëtar të Marine Le Pen në Francë, Vox të Spanjës dhe Partinë e Lirisë të Austrisë. Ai gjithashtu ka shprehur mbështetje për partinë Smer të Ficos, megjithëse nuk është zyrtarisht pjesë e aleancës Patriotët për Evropën.

Me refuzimin e tyre të gjithçkaje që ka të bëjë me Brukselin, mbrojtjen e mjedisit dhe imigracionin, ata po gjejnë gjithashtu një vesh të dëgjuar jashtë Evropës Qendrore midis populistëve të krahut të djathtë të llojeve të ndryshme që janë në ngritje ose tashmë në pushtet në shumë kryeqytete të tjera perëndimore./Rferl/