Gazetarët po largohen nga Serbia: Kërcënime, mbikëqyrje dhe ndjekje penale ngrenë alarmin për lirinë e medias

Gjashtë gazetarë janë larguar nga Serbia gjatë dy viteve të fundit dhe aktualisht jetojnë jashtë vendit, për shkak të shqetësimeve serioze për sigurinë e tyre. Rasti më i fundit është ai i analistit ushtarak dhe gazetarit Aleksandar Radić, ndaj të cilit autoritetet serbe kanë nisur procedurë penale dhe kanë shpallur kërkim.

Sipas organizatave të gazetarëve, Radić ndodhet jashtë Serbisë, ndërsa Prokuroria e Lartë në Beograd e konsideron atë të fshehur. Ai akuzohet për përgatitjen e veprimeve kundër rendit kushtetues dhe sigurisë së Serbisë, si dhe për zbulimin e informacionit të klasifikuar.

Rasti ka tërhequr vëmendje të madhe publike, veçanërisht për shkak të raportimit të Radićit më 15 mars 2025 në televizionin N1, kur ai ishte ndër të parët që raportoi për dyshimet se ndaj pjesëmarrësve në një protestë në Beograd ishte përdorur një pajisje zanore.

Radić ka deklaruar se vendimi për t’u larguar nga Serbia lidhet me shqetësimet për sigurinë e tij dhe të familjes.

Në një deklaratë për agjencinë Beta, ai tha se, pas kontrollit të banesës dhe sekuestrimit të pajisjeve elektronike, ishte thirrur në Policinë Ushtarake për ekzaminimin e kompjuterëve.

Sipas tij, më pas mediat proqeveritare publikuan pamje që ai i interpretoi si dëshmi të mbikëqyrjes së tij dhe vajzës së tij të mitur.

“Vajza ime, e cila pas pak ditësh mbush 16 vjeç, doli gjithashtu të ishte shënjestër”, deklaroi Radić, duke pretenduar se në media ishin publikuar pamje të ndjekjes së saj.

Ai tha se shqetësimi për sigurinë e vajzës ishte arsyeja kryesore që familja të largohej nga Serbia.

“Çfarë mund të bësh kur ka shumë armiq dhe ata po e kërcënojnë fëmijën tënd? Ne shkuam jashtë shtetit”, deklaroi ai.

Gjashtë gazetarë në mërgim

Rasti i Radićit është bërë pjesë e një liste prej gjashtë gazetarësh që, sipas organizatave të medias, janë larguar nga Serbia gjatë dy viteve të fundit për shkak të shqetësimeve për sigurinë.

Mes tyre është shkrimtari, kolumnisti dhe prezantuesi televiziv Marko Vidojković, i cili jeton jashtë Serbisë prej më shumë se tre vitesh.

Identitetet e gazetarëve të tjerë nuk janë bërë publike, pasi disa prej tyre nuk dëshirojnë që emrat e tyre të publikohen.

Veran Matić, kryetar i bordit të Shoqatës së Medias Elektronike të Pavarur dhe anëtar i Grupit të Përhershëm të Punës për Sigurinë e Gazetarëve, thotë se bëhet fjalë për gazetarë investigativë, profesionistë të medias të kërcënuar vazhdimisht, si dhe persona që kanë marrë kërcënime me vdekje.

Sipas tij, në disa raste presioni është shtrirë edhe te familjarët e gazetarëve.

Matić paralajmëron se largimi nga Serbia nuk nënkupton fundin e problemeve për gazetarët.

“Mërgimi nuk është fundi i problemeve. Pastaj fillon një luftë e re – si të sigurohet statusi ligjor, puna, strehimi, arsimi për fëmijët dhe kushtet themelore të jetesës”, tha ai.

Megjithatë, sipas tij, për disa gazetarë kjo pasiguri është më e pranueshme sesa të jetojnë në një mjedis ku përballen vazhdimisht me kërcënime, sulme publike dhe fushata që mund të rrezikojnë sigurinë e tyre dhe të familjeve.

Matić thotë se gjashtë rastet në të cilat ai ka qenë personalisht i përfshirë në procesin e largimit të gazetarëve kanë karakteristika të përbashkëta: vite kërcënimesh, probleme serioze të sigurisë dhe fushata të organizuara për diskreditimin e tyre.

Sipas tij, autorët e kërcënimeve shpesh kanë mbetur të pandëshkuar.

Presioni ndaj gazetarëve, nga kërcënimet te “persekutimi hibrid”

Sipas Matićit, presioni ndaj gazetarëve në Serbi po merr forma gjithnjë e më të sofistikuara.

Ai përmend fushatat mediatike, presionin institucional, goditjen ekonomike, mbikëqyrjen dhe pasigurinë ligjore si forma të asaj që e përshkruan si “persekutim hibrid”.

Në këtë kontekst, ai e konsideron rastin e Radićit më të gjerë se një konflikt individual mes një gazetari dhe autoriteteve.

Matić pretendon se kombinimi i procedurave penale, presionit mediatik dhe ekspozimit të familjarëve mund të krijojë një klimë frike që i shtyn gazetarët të largohen nga vendi.

Ai ka ngritur shqetësime edhe për mënyrën se si Prokuroria e Lartë në Beograd ka publikuar pjesë të komunikimeve të Radićit me gazetarë të tjerë, duke përfshirë iniciale dhe të dhëna që, sipas tij, mund të mundësojnë identifikimin e tyre.

Sipas Matićit, një praktikë e tillë mund të ketë efekt frikësues mbi gazetarët dhe burimet e tyre.

Rasti i gazetarit të N1

Në këtë kuadër është përmendur edhe një rast që lidhet me një gazetare të televizionit N1.

Pas publikimit të deklaratës së prokurorisë për komunikimin mes Radićit dhe një gazetari të N1 me inicialet S. K., media proqeveritare “Informer” publikoi emrin e një korrespondenteje të N1 nga Novi Sadi.

Sipas Matićit, bëhej fjalë për personin e gabuar, pasi korrespondentja kishte të njëjtat iniciale me gazetarin e përmendur në dokumentin e prokurorisë.

“Një nga parakushtet themelore për gazetari të lirë është e drejta për komunikim të lirë dhe konfidencial”, paralajmëroi Matić.

Sipas tij, ekspozimi publik i komunikimeve profesionale mund të çojë në vetëcensurë dhe të dëmtojë marrëdhënien mes gazetarëve dhe burimeve të tyre.

Matić thotë se presioni nuk kufizohet vetëm te gazetarët.

Sipas tij, gjashtë studentë dhe aktivistë kanë jetuar në mërgim për më shumë se një vit, ndërsa disa prej atyre që kanë qëndruar në Serbi janë përballur me ndjekje penale, muaj të tërë presioni dhe, në disa raste, paraburgim.

Ai përmend gjithashtu presion ndaj avokatëve që kanë përfaqësuar viktima të dhunës policore.

Një nga rastet e fundit, sipas tij, është ai i avokatit Nikola Mirković nga Valjeva, i cili përfaqëson persona që pretendojnë se janë dhunuar nga policia gjatë një proteste.

BE-ja i kërkon vazhdimisht Serbisë përmirësimin e lirisë së medias

Shqetësimet për gjendjen e medias në Serbi nuk janë ngritur vetëm nga organizatat e gazetarëve.

Bashkimi Evropian i ka bërë vazhdimisht thirrje Beogradit që të përmirësojë mjedisin për gazetarinë e pavarur, të garantojë sigurinë e gazetarëve dhe të mbrojë lirinë e shprehjes.

Në raportin e vitit 2025 për Serbinë, Komisioni Evropian theksoi nevojën për forcimin e mbrojtjes dhe sigurisë së gazetarëve dhe u bëri thirrje zyrtarëve të lartë që të ndalojnë sulmet verbale ndaj tyre.

Komisioni e ka lidhur gjithashtu përparimin në fushën e lirisë së medias me procesin e integrimit evropian të Serbisë.

Mesazhi është përsëritur edhe në nivel politik. Në shtator 2025, Komisionerja Evropiane për Zgjerim, Marta Kos, deklaroi se BE-ja pret nga Serbia të krijojë një mjedis që mundëson lirinë e medias dhe që liria e shprehjes të ushtrohet pa pengesa.

Një muaj më vonë, Kos theksoi se respektimi i të drejtave themelore, përfshirë lirinë e medias dhe atë akademike, është pjesë thelbësore e rrugës së Serbisë drejt Bashkimit Evropian.

Sulmet ndaj gazetarëve janë rritur

Shqetësimet ndërkombëtare janë shtuar edhe për shkak të numrit të incidenteve ndaj gazetarëve.

Sipas një raporti të publikuar në mars 2026 nga organizata që monitorojnë lirinë e medias, në vitin 2025 në Serbi u regjistruan 44 sulme fizike ndaj gazetarëve, krahasuar me 14 në vitin 2024.

Vetëm në dy muajt e parë të vitit 2026, Shoqata e Pavarur e Gazetarëve të Serbisë (NUNS) kishte regjistruar dhjetëra incidente, përfshirë sulme fizike dhe kërcënime me vdekje.

Në mars 2026, organizata të mëdha ndërkombëtare të lirisë së medias dërguan një mision në Beograd për të shqyrtuar sfidat me të cilat përballen gazetarët dhe mediat e pavarura.

Edhe Këshilli i Evropës ka evidentuar shqetësime serioze. Sipas të dhënave të tij, Serbia ishte ndër vendet evropiane me numrin më të lartë të sinjalizimeve për kërcënime serioze ndaj lirisë së medias gjatë vitit 2025, me 35 raste të regjistruara.

“Largimi i gazetarëve është tregues i gjendjes së demokracisë”

Për Matićin, largimi i gazetarëve nuk është vetëm çështje individuale, por një tregues i gjendjes së demokracisë në vend.

Nëse profesionistët e medias detyrohen të largohen sepse nuk ndihen të sigurt ose nuk mund ta ushtrojnë profesionin e tyre lirshëm, kjo, sipas tij, përbën sinjal serioz për sundimin e ligjit, demokracinë dhe lirinë e medias në Serbi.

“Një shoqëri nga e cila gazetarët profesionistë largohen sepse nuk mund të jenë të sigurt ose të punojnë lirisht humbet shumë më tepër sesa disa profesionistë me përvojë – humbet aftësinë e saj për të reflektuar në mënyrë kritike mbi realitetin e vet”, përfundoi Matić.

Rasti i Aleksandar Radićit dhe largimi i gjashtë gazetarëve nga Serbia e rikthen në qendër të vëmendjes çështjen e sigurisë së gazetarëve dhe klimën në të cilën ushtrohet gazetaria në vend.

Për organizatat e medias dhe kritikët e qeverisë së Aleksandar Vučićit, këto raste janë pjesë e një tabloje më të gjerë të presionit ndaj gazetarisë së pavarur.

Për Beogradin, çështja ka edhe një dimension evropian. Liria e medias, siguria e gazetarëve dhe mbrojtja e të drejtave themelore janë pjesë e reformave që Serbia duhet të përmbushë në rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

The GeoPost