Tendenca e Dodikut: Rinegocimi i Marrëveshjes së Paqes së Dejtonit

Gjashtë muaj më parë, Milorad Dodik, ish-lideri i serbëve të Bosnjës, ishte nën sanksione të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të akuzuar nga Uashingtoni për korrupsion dhe për nxitje të separatizmit që kërcënonte të rizgjonte konfliktin etnik në Ballkan.

Të premten, ai ishte në Shtëpinë e Bardhë, ku u takua me sekretaren e shtypit të Donald Trump, Karoline Leavitt, e cila pozoi për një foto me Dodikun dhe zyrtarë të tjerë të lartë serbo-boshnjakë.

Në një intervistë të rrallë me median ndërkombëtare, Dodik i tha Financial Times se kishte “pritshmëri të larta” nga Trump dhe se ishte i inkurajuar nga denoncimi i presidentit për përpjekjet e kaluara të SHBA-së në ndërtimin e kombit jashtë shtetit.

“Kur ai thotë Amerika e Para, kjo na inkurajon të themi Republika Srpska e Para”, tha ai, duke nënvizuar prioritetin që ai i jep pavarësisë së enklavës me shumicë serbe që ai e ka udhëhequr për më shumë se dy dekada, fillimisht si kryeministër dhe më pas si president.

“Ne jemi këtu për të kërkuar mbështetje për të përcaktuar statusin tonë”, shtoi Dodik.

Administrata Trump hoqi sanksionet ndaj Dodikut dhe dhjetëra aleatëve dhe të afërmve të tij në tetor, pasi ai pranoi t’i bindej një urdhri të gjykatës boshnjake për të dhënë dorëheqjen nga presidenca e Republikës Sërpska.

Ky veprim, i cili prishi politikën e kahershme të SHBA-së në rajon, u pa si një përpjekje e guximshme, ndonëse e rrezikshme, për të çaktivizuar Dodikun, refuzimi i të cilit për t’u larguar e kishte zhytur Bosnjën në një krizë të thellë politike.

Por vizita e Dodikut në Uashington sugjeron se ai nuk ka ndërmend të tërhiqet nga politika ose të braktisë thirrjet e tij për shkëputje, të cilat kërcënojnë stabilitetin në shtetin multietnik, ku më shumë se 100,000 boshnjakë u vranë gjatë luftës së viteve 1992-95.

Dy zyrtarë të tjerë serbë të Bosnjës që ishin të pranishëm në intervistë, Zeljka Cvijanoviq, një nga tre bashkëpresidentët e Bosnjës, dhe Ana Trishiq-Babiq, presidentja në detyrë e Republika Sërpska, u lanë plotësisht në hije nga Dodik.

Duke folur nëpërmjet një përkthyesi, Dodik i përshkroi Marrëveshjet e Paqes të Dejtonit si të pashpëtueshme dhe sulmoi Përfaqësuesin e Lartë Christian Schmidt, i cili mbikëqyr zbatimin e marrëveshjes, duke pretenduar se ai “nuk kishte legjitimitet” në Bosnje.

Dodik u përpoq t’i portretizonte serbët e Bosnjës si të krishterë nën kërcënim dhe pretendoi se marrëveshja e ndarjes së pushtetit midis tre grupeve kryesore etnike – serbëve ortodoksë, kroatëve katolikë dhe boshnjakëve myslimanë – nënkuptonte se vendi drejtohej nga një “qeveri myslimane”.

Një fletëpalosje e shpërndarë nga delegacioni titullohej “Përplasja e Qytetërimeve në Bosnjë dhe Hercegovinë”, duke i bërë jehonë tezës së Samuel Huntington se konfliktet pas Luftës së Ftohtë do të nxiteshin nga përçarjet kulturore dhe fetare.

Senatorja amerikane Jeanne Shaheen, demokratja kryesore në komitetin e Senatit për marrëdhëniet me jashtë, ishte kundër për të hequr sanksionet ndaj Dodik dhe bëri thirrje që ato të rivendosen shpejt.

“Dodik ka përdorur retorikë separatiste dhe ka minuar integritetin e Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit, gjë që bie ndesh me justifikimin e administratës për të hequr Dodikun dhe miqtë e tij nga lista në fund të vitit të kaluar”, tha Shaheen.

Dodik “ndihet më i inkurajuar”, tha Michael Murphy, i cili shërbeu si ambasador i SHBA-së në Bosnjë deri vitin e kaluar.

“Ai e lexon vendimin e administratës për të hequr sanksionet si vërtetim për pikëpamjen e tij botërore.”

“Problemi me qëndrimin e administratës ndaj Dodikut është se ajo u jep ndihmë dhe ngushëllim etno-nacionalistëve në të gjithë rajonin”, shtoi ai.

Gjatë vitit të kaluar, Republika Sërpska nënshkroi kontrata me vlerë qindra mijëra dollarë me lobistë të afërt me administratën Trump. Ata janë përpjekur ta portretizojnë udhëheqësin serb të Bosnjës si një lloj Trumpi të Ballkanit, një provokator të ndjekur nga ndjekje penale që ata i konsiderojnë si të motivuara politikisht.

Dodik u pajtua me këtë përshkrim, duke argumentuar se Trump dhe Republika Sërpska kanë një “problem me të njëjtët njerëz: elitën liberale globaliste, që po shkatërron Evropën pikërisht tani”.

Delegacioni serb i Bosnjës ishte në Uashington javën e kaluar për Mëngjesin Kombëtar të Lutjes. Eventi vjetor, në të cilin mori pjesë Donald Trump, tërheq mijëra njerëz nga elitat politike dhe të biznesit në SHBA dhe në mbarë botën.

Departamenti i Shtetit nuk iu përgjigj një kërkese për koment në lidhje me vizitën e Dodikut në Uashington.

Një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë tha se takimi i Leavitt me Dodikun erdhi me kërkesë të delegacionit.

“Përshëndetja zgjati afërsisht 10 minuta dhe ata shkëmbyen fjalë të mira”, thanë ata.

Vizita në Uashington nga zyrtarët serbo-boshnjakë erdhi disa ditë përpara një përsëritjeje të pjesshme të zgjedhjeve presidenciale në Republikën Sërpska të dielën, të mbajtura pasi zgjedhjet e nëntorit u shënuan nga parregullsi.

“Pavarësisht se nuk mund të kandidojë për poste, [Dodik] është ende në kontroll”, tha Adnan Cerimagiq, analist i lartë në Iniciativën Evropiane për Stabilitet.

Gjatë gjithë kohës së tij në pushtet, Dodik ka kultivuar marrëdhënie miqësore me Vladimir Putinin dhe aleatë të tjerë rajonalë të presidentit rus, veçanërisht me Viktor Orban të Hungarisë, i cili i ofroi mbështetje Dodikut kur gjykata boshnjake vendosi që ai duhet të jepte dorëheqjen.

Dodik, tha Cerimagiq, dëshiron ta detyrojë bashkësinë ndërkombëtare të rinegociojë Marrëveshjen e Paqes së Dejtonit.

“Nëse administrata amerikane është e hapur ndaj kësaj, ajo do t’i shndërrojë ata në miqtë e saj më të mirë», tha Cerimagiq për Dodikun.

«Putini dhe Hungaria tashmë janë».