Vuçiq, masha politike e Pekinit në Ballkan

Marrëdhëniet mes Kinës dhe Serbisë po hyjnë në një fazë gjithnjë e më të dukshme politike dhe ekonomike, por ekspertët vlerësojnë se partneriteti mes dy vendeve mbështetet para së gjithash në interesa pragmatike dhe gjeostrategjike, e jo në ndonjë aleancë ideologjike afatgjatë.

Këto ishin disa nga përfundimet kryesore të debatit në emisionin “Most” të Radios Evropa e Lirë, ku diskutuan Vuk Vuksanoviq, ligjërues i politikës së jashtme dhe strategjisë së madhe në Departamentin e Studimeve të Luftës në King’s College London, dhe Igor Novaković, drejtor i kërkimit në Qendrën për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë në Beograd.

Debati u fokusua në vizitën e fundit të presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, në Pekin, pritjen e veçantë që iu bë nga presidenti kinez Xi Jinping, dekorimin e tij me Urdhrin e Miqësisë – dekorata më e lartë shtetërore për shtetasit e huaj – si dhe në pyetjen se pse Kina investon kaq shumë kapital politik dhe ekonomik në Serbi.

Sipas Vuk Vuksanoviqit, megjithëse Serbia nuk mund të krahasohet me fuqitë kryesore evropiane si Gjermania apo Franca për nga rëndësia strategjike, ajo gëzon një vëmendje të pazakontë nga Pekini.

“Është shumë interesante që një vend i vogël si Serbia tërheq kaq shumë vëmendje dhe investime nga Kina. Nga ajo që dëgjoj nga bashkëbiseduesit kinezë, Serbia është vazhdimisht e pranishme në mediat dhe diskursin publik kinez dhe përmendet si një vend me të cilin Kina ka marrëdhënie shumë të mira”, tha ai.

Në të njëjtën linjë, Igor Novaković theksoi se bashkëpunimi i Kinës me Serbinë filloi si një lloj projekti pilot për atë që më vonë do të shndërrohej në nismën globale kineze “Një Brez, Një Rrugë”.

Sipas tij, Serbia ka shërbyer si një vitrinë për kompanitë kineze dhe teknologjitë e tyre në Evropë.

“Pekini e sheh Serbinë si dritaren e vet drejt Evropës, ku mund të demonstrojë produktet dhe teknologjitë e tij. Nga ana tjetër, Serbia është e gatshme të mbështesë iniciativat ndërkombëtare kineze, gjë që i përshtatet interesave të Kinës”, tha Novakoviq.

Një pjesë e debatit iu kushtua rëndësisë së vizitës së fundit të Vuçiqit në Kinë, e cila ndodhi menjëherë pas vizitave të presidentit amerikan Donald Trump dhe presidentit rus Vladimir Putin.

Vuksanoviq vlerësoi se ky fakt ka rëndësi të madhe simbolike, megjithëse nuk do të thotë domosdoshmërisht se ishte rezultat i një plani të koordinuar.

Sipas tij, qeveria serbe e ka përdorur këtë për të treguar se Vuçiqi gëzon respekt të veçantë nga një fuqi globale në ngritje, ndërsa për Kinën kjo shërben si dëshmi se ajo është në gjendje të komunikojë me të gjithë aktorët ndërkombëtarë, nga fuqitë më të mëdha botërore deri te shtetet e vogla.

Ai tha se Pekini po ndërton imazhin e një aktori global që mban marrëdhënie pragmatike dhe produktive me të gjithë.

Një tjetër moment i rëndësishëm ishte dekorimi i Vuçiqit me Urdhrin e Miqësisë, një nderim që deri tani u është dhënë vetëm një numri të kufizuar liderësh të huaj.

Novaković tha se kjo tregon afërsinë e marrëdhënieve mes dy vendeve.

Ai vuri në dukje se Serbia mbështet iniciativa të rëndësishme kineze, përfshirë Nismën Globale të Sigurisë, dhe shpesh shmang kritikat ndaj Kinës për çështje si të drejtat e njeriut.

Interesi gjeopolitik i Kinës në Ballkan

Ekspertët theksuan se interesi i Kinës për Serbinë nuk është vetëm ekonomik.

Vuksanoviq argumentoi se Kina ka siguruar në Serbi qasje në lëndë të para strategjike si bakri dhe çeliku, ndërsa njëkohësisht ka krijuar baza industriale që mund të furnizojnë tregun evropian.

Përmes investimeve në sektorë kyç, Kina po zgjeron ndikimin e saj politik dhe ekonomik në kontinent.

Ai vuri në dukje edhe një dallim të rëndësishëm mes politikës kineze dhe asaj ruse në Ballkanin Perëndimor.

“Rusia përpiqet ta mbajë rajonin larg Bashkimit Evropian, ndërsa Kina nuk e sheh integrimin evropian si kërcënim. Përkundrazi, afërsia me BE-në është një avantazh për të”, tha ai.

Novaković shtoi se një nga korridoret kryesore të nismës “Një Brez, Një Rrugë” kalon pikërisht përmes Serbisë.

Sipas tij, ky korridor nis nga Greqia, vazhdon nëpër Maqedoninë e Veriut dhe Serbi, dhe përfundon në Hungari.

Për këtë arsye, Serbia ka një rëndësi të veçantë në strategjinë evropiane të Pekinit.

“E ardhmja e përbashkët” Kinë–Serbi

Gjatë vizitës së Vuçiqit në Pekin u nënshkrua edhe një deklaratë për ndërtimin e një “bashkësie me të ardhme të përbashkët” mes Kinës dhe Serbisë.

Megjithatë, Vuksanoviq vlerësoi se kjo formulë ka më shumë peshë retorike sesa përmbajtje konkrete.

Ai kujtoi se edhe më herët janë nënshkruar deklarata për partneritete strategjike që nuk kanë sjellë rezultate të menjëhershme.

Sipas tij, deklarata e re është kryesisht një sinjal politik se Beogradi dhe Pekini dëshirojnë të vazhdojnë bashkëpunimin aktual.

Megjithatë, ai paralajmëroi se Serbia mund të përballet me sfida të reja nëse administrata amerikane e Donald Trumpit forcon kontaktet me Beogradin.

“Në atë rast, Serbia do të gjendej mes çekiçit amerikan dhe kudhrës kineze”, tha ai.

Ndërsa në Beograd kishte pritshmëri për kredi të mëdha apo investime të reja kineze gjatë vizitës së Vuçiqit, Novakoviq tha se nuk sheh ndonjë ndryshim dramatik në marrëdhëniet aktuale.

“Ajo që është njoftuar është e rëndësishme, por nuk përbën një kthesë të madhe. Shumë nga deklaratat për ngritjen e marrëdhënieve në nivele të reja janë pjesë e gjuhës tipike diplomatike kineze, e mbushur me fraza pompoze që nuk kanë domosdoshmërisht ndikim praktik”, tha ai.

Bashkëpunimi mes SNS-së dhe Partisë Komuniste Kineze

Në debat u trajtua edhe forcimi i lidhjeve mes Partisë Progresive Serbe (SNS) dhe Partisë Komuniste të Kinës.

Vuksanoviq vlerësoi se iniciativa për këtë bashkëpunim vjen më shumë nga SNS-ja sesa nga Pekini.

Sipas tij, Kina tradicionalisht fokusohet te shteti dhe te strukturat që janë në pushtet, pa u lidhur fort me parti të caktuara.

Ai tha se Pekini është mjaft pragmatik dhe do të krijonte shpejt marrëdhënie edhe me një qeveri të re në rast se ndodh ndryshim pushteti në Serbi.

“Kinezët janë pragmatistë të mëdhenj. Ata përpiqen të mos ndërhyjnë në çështjet e brendshme të partnerëve të tyre dhe interesohen kryesisht për mbrojtjen e interesave të veta”, tha ai.

Kina si instrument i politikës së brendshme të Vuçiqit

Në fund të debatit, të dy analistët u ndalën te ndikimi i marrëdhënieve me Kinën në politikën e brendshme serbe.

Novaković tha se vizita në Pekin u përdor nga pushteti serb për t’i dërguar elektoratit mesazhin se Serbia, falë udhëheqjes aktuale, po fiton prestigj dhe mbështetje ndërkombëtare.

Sipas tij, Kina paraqitet si një nga shtyllat kryesore të rendit të ri botëror, mbi të cilën Serbia mund të mbështetet në kohë krizash globale.

Megjithatë, ai nuk beson se kjo është e mjaftueshme për të ndryshuar qëndrimet e atyre qytetarëve që tashmë kundërshtojnë regjimin.

Vuksanoviq theksoi se politika e jashtme është shndërruar prej kohësh në një instrument të promovimit të brendshëm politik në Serbi.

Ai kujtoi se gjatë pandemisë ndërtesat në Beograd u ndriçuan me ngjyrat e flamurit kinez, ndërsa vitet e fundit Kina është përdorur vazhdimisht si simbol i suksesit diplomatik të qeverisë serbe.

Sipas tij, pas krizës së shkaktuar nga shembja e tendës në stacionin hekurudhor të Novi Sadit dhe protestave të vazhdueshme studentore e qytetare, diplomacia është përdorur gjithnjë e më shpesh si mjet për të forcuar pozicionin e koalicionit qeverisës.

Analistët ranë dakord se, pavarësisht zhvillimeve të ardhshme politike në Serbi, Kina do të vazhdojë të mbetet një aktor i rëndësishëm në vend. Megjithatë, sipas tyre, marrëdhëniet mes Pekinit dhe Beogradit do të udhëhiqen para së gjithash nga interesi dhe pragmatizmi, e jo nga afërsia ideologjike apo personale mes liderëve.

The GeoPost