Si u organizua djegia e Ambasadës Amerikane në Beograd 18 vjet më parë nga rrjeti i sotëm i pushtetit të Vuçiqit

Tetëmbëdhjetë vjet më parë, Beogradi i vuri flakën një ambasade dhe, bashkë me të, dogji iluzionin se Serbia kishte dalë përfundimisht përtej politikës së rrugës dhe turmës.

Djegia e Ambasadës së Shteteve të Bashkuara nuk ishte thjesht një akt vandalizmi, por një akt politik. Ishte një mesazh për Perëndimin, i lejuar dhe i nxitur nga një elitë që zgjodhi të luante me nacionalizmin për të mbijetuar në pushtet.

Katër ditë pasi Kosova shpalli pavarësinë si republikë, regjimi i udhëhequr nga Vojislav Koshtunica mobilizoi turmën nën sloganin “Kosova është Serbi”. Ambasada e SHBA-së u përfshi nga flakët, një person humbi jetën dhe Serbia u shfaq para botës si një shtet që ose nuk mundi, ose nuk donte, të kontrollonte ekstremizmin që vetë kishte nxitur.

Por historia nuk mbaron me zjarrin. Ajo fillon aty, sepse njerëzit që ndihmuan në organizimin e asaj proteste janë sot në krye të shtetit serb. Marko Gjuriqi, Petar Petkoviqi dhe Misha Vaçiqi nuk u zhdukën në margjinat e historisë. Ata u ngritën në detyrë, u ngritën në detyrë dhe u shndërruan në fytyra zyrtare të diplomacisë, dialogut dhe “stabilitetit”.

Regjimi i Koshtunicës lejoi radikalizimin e rrugës, regjimi i Aleksandar Vuçiqit e institucionalizoi atë. Nuk pati pastrim të elitës politike. Nuk pati distancim moral nga 21 shkurti 2008. Përkundrazi, pati integrim të protagonistëve në strukturat më të larta të pushtetit.

Marko Gjuriç, i lidhur me organizimin e protestave në atë kohë, u emërua më vonë ambasador i Serbisë në Uashington DC, duke shërbyer nga viti 2020 deri në vitin 2024. Pikërisht vendi, ambasada e të cilit ishte djegur në Beograd, u bë destinacioni i karrierës së tij diplomatike. Ky emërim nuk ishte simbol i pendimit, por simbol i një sistemi që nuk ndëshkon, por shpërblen besnikërinë.

Sot, si ministër i jashtëm, Gjuriç flet për partneritet dhe stabilitet. Megjithatë, karriera e tij politike është e lidhur me një moment kur Serbia zgjodhi konfrontimin e hapur me Perëndimin. Ai nuk është thjesht një zyrtar, por një simbol i një politike konfrontuese që prodhon kriza me qëllim konsolidimin e pushtetit në Beograd.

Petar Petković ndoqi të njëjtën trajektore. Nga kabineti i Koshtunicës në vitin 2008 deri në kreun e të ashtuquajturës Zyrë për Kosovën dhe kryenegociator në Bruksel. Ai e paraqet veten si një menaxher teknik i dialogut, megjithatë komunikimi i tij publik shpesh mbështetet në retorikën mobilizuese që mbështet një narrativë rrethimi dhe viktimizimi. Dialog nga jashtë, tension nga brenda. Kjo është formula.

Ndërkohë, Miša Vacić përfaqëson versionin më të thjeshtë të kësaj kulture politike. Si themelues i lëvizjes ultranacionaliste “Nasi 1389”, ai ka deklaruar hapur në intervista me media të lidhura me Kremlinin, përfshirë RT, se Serbia duhet të ndjekë modelin e Rusisë në Krime për të “marrë mbrapsht” Kosovën. Kjo nuk është retorikë e izoluar, është pjesë e një narrative që qarkullon lirshëm në sferën publike të Serbisë, shpesh pa pasoja politike.

Pikërisht këtu bëhet e qartë vazhdimësia midis Koshtunicës dhe Vuçiqit. I pari e lejoi rrugën të fliste përmes zjarrit, i dyti mësoi ta përdorte atë energji si rezervë politike. Vuçiqi e kuptoi se nacionalizmi i pakontrolluar rrezikon izolimin ndërkombëtar, por nacionalizmi i kontrolluar është një instrument i fuqishëm për konsolidimin e pushtetit të brendshëm.

Djegia e Ambasadës Amerikane mbetet një njollë e errët në marrëdhëniet ndërkombëtare të Serbisë. Megjithatë, nuk kishte një përgjegjësi të qartë politike për klimën që e bëri të mundur atë akt. Elita që frymëzoi ose toleroi mobilizimin e asaj dite nuk u margjinalizua, por u riciklua.

Ky riciklim është thelbi i regjimit aktual. Nën Vuçiqin, besnikëria është monedha kryesore. Ata që demonstrojnë gatishmëri për t’u mobilizuar në momente krize shpërblehen me pozicione. Ata që mbajnë një narrativë të ashpër për Kosovën, por që dinë të flasin ndryshe në Bruksel dhe Uashington DC, bëhen pjesë e aparatit diplomatik.

Kjo është arsyeja pse 21 shkurti 2008 nuk është thjesht një datë. Është një provë morale e papërfunduar. Ishte momenti kur Serbia mund të kishte zgjedhur përgjegjësinë shtetërore dhe në vend të kësaj të zgjidhte përballjen simbolike. Fakti që organizatorët e asaj dite tani qëndrojnë në kulmin e pushtetit tregon se sistemi nuk ka ndërmarrë kurrë reflektim të thellë.

Zjarri në ambasadë u shua. Por kultura politike që lejoi atë zjarr vazhdon të gjenerojë tensione, kriza të menaxhuara dhe një realitet në të cilin e kaluara nuk është përballur kurrë seriozisht. Serbia sot mund të flasë për stabilitet dhe integrim, megjithatë hija e 21 shkurtit ende qëndron mbi strukturat që e qeverisin atë, shkruan The Balkan Report.

The Geopost